حسین قرایی: سال‌ها پیش غزلی از «مرتضی امیری‌اسفندقه» درباره حُر بن ریاحی دیدم. آن غزل 7 بیتی آنقدر زیبا بود که لاجرعه سرکشیدم و آن را از بر شدم:
حسین آمد و آزاد از یزیدت کرد
خلاص از قفس وعده و وعیدت کرد
سیاه بود و سیاهی هر آنچه می‌دیدی
تو را سپرد به آینه، رو سپیدت کرد
چه گفت با تو در آن لحظه‌های تشنه حسین؟
کدام زمزمه سیراب از امیدت کرد
به دست و پای تو بار چه قفل‌ها که نبود
حسین آمد و سرشار از کلیدت کرد
جنون تو را به مرادت رساند ناگاهان
عجب تشرف سبزی! جنون مریدت کرد
نصیب هر کس و ناکس نمی‌شود این بخت
قرار بود بمیری، خدا شهیدت کرد
نه پیشوند و نه پسوند، حر حری تو
حسین آمد و آزاد از یزیدت کرد
توجه امیری‌اسفندقه به شعر عاشورایی با 2 مجموعه «قتیل قبله» و «بازوان مولایی» که سال‌ها پیش از او منتشر شده نمایان می‌شود. این غزل 7 بیتی با مصراع «حسین آمد و آزاد از یزیدت کرد» شروع و با همین مصراع به پایان می‌رسد. تصویر بازگشت حُر به خیمه‌گاه امام حسین(ع) زیبایی‌های این شعر را ضریب داده است. امیری با گزاره‌های ساده و بی‌تکلف مخاطب را به مکتب حسینی رهنمون می‌شود. البته این شاعر غزل دیگری برای حُر دارد که با مطلع زیر شروع می‌شود:
عاقبت جان تو در چشمه مهتاب افتاد
پیچشت داد خدا، در نفست تاب افتاد
از نظرگاه پیام و عشق، شعر‌های عاشورایی اسفندقه خواندنی‌تر می‌شود، شاعر «نماشُم» که این روز‌ها «قصاید» قابل تحسینی از او می‌شنویم. دل در گرو حضرت حسین(ع) دارد و به این دلدادگی و شوریدگی افتخار می‌کند.
با توجه به تسلط اسفندقه به ادبیات کهن، شعر‌های او با نگاهی عمیق به زبان و ادبیات فارسی سروده می‌شوند. در اشعار عاشورایی که تاکنون از امیری‌اسفندقه دیدم نقش سوگ کمتر است و این سوگ در برخی مواقع جای خود را به پیام، عشق و عرفان داده است. در حقیقت هرگاه امیری، می‌خواهد زبان به مرثیه هم باز کند از نوع «سوگ جلال» است نه «سوگ ملال».