«رستگاران» سهم تابستاني شبكه 3

برداشت 1 مدتی است که خبرهایی از ساخت مجموعه‌ای تلویزیونی به کارگردانی سیروس مقدم می‌شنویم؛ سریالی که برای پخش در ایام تابستان در نظر گرفته شده است. به نظر می‌رسد سریال رستگاران قصد دارد تجربه موفق سریال نرگس را تکرار کند و این بار هم سیروس مقدم و گروهش مشغول فیلمبرداری این مجموعه هستند. برداشت 2 در سریال رستگاران شاهد تعدد لوکیشن‌هایی هستیم که تنوع بصری این مجموعه را بیشتر می‌کند. برای گرفتن گزارش از پشت صحنه این سریال به یکی از لوکیشن‌های این مجموعه رفتیم؛ خانه‌ای ویلایی‌ای که در یکی از خیابان‌های نیاوران واقع شده است. وارد حیاط که می‌شوم همه جا آرام و بی‌سرو صداست؛ حیاطی سرسبز و بزرگ‌ که آلاچیقی در میان آن است. ظاهرا بچه‌های گروه در این ساختمان جمع شده‌اند. از پله‌ها بالا می‌روم. اسماعیل سلطانیان درحال گریم شدن است و خبری از دیگر بازیگران و عوامل نیست. علي حاتمی مدير پشتیبانی تولید این مجموعه می‌گوید، تمام بچه‌ها در خانه کناری مشغول کار هستند. از میان حیاط در کوچک دیگری به خانه کناری باز می‌شود. از یک دالان نسبتا تنگ به یک خانه قدیمی و کوچک می‌رسیم. آرام و بی‌سر و صدا وارد خانه می‌شویم. سیروس مقدم و خانم کمالی (منشی صحنه) پای مانیتور مشغول دیدن صحنه‌ای هستند که قرار است تا لحظاتی دیگر ضبط شود. برداشت 3 هاشم خان را می‌بینیم که وارد زیرزمینی می‌شود و تشکش را می‌اندازد و بعد تشک دیگری روی تشک اولی می‌اندازد و از زیرزمین خارج می‌شود. لحظاتی بعد با رادیوی ترانزیستوری به اتاق برگشته و در حالی که آلبوم تمبرش را بیرون می‌آورد روی تشک می‌نشیند و رادیو را روشن کرده و مشغول تماشای آلبوم می‌شود. اینها مربوط به صحنه‌های بازی اسماعیل سلطانیان است که بعد از یکی، دو برداشت گرفته می‌شود و بعد از آن فرصت کوتاهی پیدا می‌‌کنیم تا با سیروس مقدم همکلام شویم. برداشت 4 «قصد من به تصویر کشیدن مسائل اجتماعی است». سیروس مقدم در پاسخ به این سوال که پیش‌تولید رستگاران از چه زمانی شروع شد، می‌گوید: طرح اولیه رستگاران یک سال و نیم پیش توسط سعید نعمت‌الله نوشته شده بود. طرح بسیار جذابی بود و فضای کار داشت و من در جریان نگارش اپیزودها بودم تا اینکه بالاخره آبان سال گذشته بحث ساخت آن جدی شد و ما پیش‌تولید را شروع کرده و از 7 اسفندماه تصویربرداری را شروع کردیم و احتمال می‌دهم تا 2 ماه آینده نیز تصویربرداری ادامه داشته باشد. مقدم ویژگی فیلمنامه رستگاران را رویدادهای یک زندگی خانوادگی در بستری از اجتماع می‌داند و می‌گوید: قهرمان داستان ما یک زن است که در شهرستان زندگی می‌کرده و شوهرش به دنبال کار بهتر به تهران می‌آید و ناگهان مفقود می‌شود و قصه از آنجایی شروع می‌شود که این زن به تهران می‌آید و در مسیر پیدا کردن حقیقت با ماجراهای عجیبی روبه‌رو می‌شود. حوادثی که برای این زن اتفاق می‌افتد برای من جذاب بود و علاوه بر آن این قصه، قصه‌ای خانوادگی است که به داستان‌های اجتماعی سرک می‌کشد و ما با فضاهایی مواجهه می‌شویم که پیش از این کمتر در سریال‌ها شاهد آن بوده‌ایم. مقدم درباره ساخت این سریال برای ایام تابستان می‌گوید: از ابتدا پنجاه و دو قسمت برای این مجموعه در نظر گرفته شده بود و طبیعتا باید برای تابستان ساخته می‌شد چرا که جذابیت‌های قصه این کشش را دارد که بتواند هر شب مردم را پای تلویزیون بکشاند. سیروس مقدم کارگردانی است که در سال‌های اخیر عمده‌ترین فعالیتش را در ساخت مجموعه‌های مناسبتی دیده‌ایم. وی درباره ساخت اینگونه کارها می‌گوید: من فکر می‌کنم در حال حاضر در تمام دنیا ساخت سریال‌ها به گونه‌ای پیش می‌رود که به طور پیوسته و مداوم با مخاطبش ارتباط برقرار کند و تصور می‌کنم علت عمده آن این است که بسیار سریع پیامش را می‌رساند و بازخوردش در میان مخاطب سریع‌تر اتفاق می‌افتد. به نظرم این یک رویکرد مثبت است و حداقل تجربه من در این زمینه نتیجه خوبی داشت. ساخت سریال‌های مناسبتی و هر شبی این ویژگی را دارد که مخاطب با شخصیت‌های آن همذات پنداری می‌کند و جزئی از زندگی مردم شده و بسیار از آن استقبال می‌شود. مقدم در پاسخ به این سوال که چرا نام سریال از آشفتگی به رستگاران تغییر پیدا کرد، می‌گوید: طرح اولیه فیلمنامه بر اساس آشفتگی شخصیت‌های این داستان نوشته شده بود و طبیعتا بهترین نام ممکن آشفتگی بود. منتها در بازنویسی فیلمنامه بخشی از داستان تعدیل پیدا کرد و در واقع مفاهیم دینی عمیق‌تری به آن وارد شد و دیگر واژه آشفتگی برای آن مضمون پاسخگو نبود و نیاز به نام مناسب‌تری داشت و نهایتا به این نتیجه رسیدیم که بهترین نام برای این سریال رستگاران است. سیروس مقدم درباره انتخاب روناک یونسی به‌عنوان شخصیت محوری داستان می‌گوید: من با بازی خانم یونسی آشنایی داشتم و شخصیت قصه ما تلفیقی بود از صلابت و اقتدار برای لحظات سخت زندگی و از طرفی باید عطوفت و مهربانی را نیز برای لحظات عاطفی‌ای که در قصه اتفاق می‌افتد، می‌داشت. بنابر این تکنیک و فیزیک مناسب خانم یونسی برای این نقش مناسب بود. مقدم درباره نوع انتخاب بازیگران این سریال می‌گوید: من همیشه به همفکری جمعی اعتقاد داشتم بنابراین تمام بازیگران با همفکری من، نعمت‌الله (نویسنده)، افشین سنگ‌چاپ (دستیار کارگردان)، علیرضا افخمی (ناظر کیفی) و الهام غفوری (مشاور کارگردان) صورت گرفت و ما به یک نتیجه واحد راجع به انتخاب بازیگران رسیدیم. مقدم در پاسخ به این سؤال که چرا اغلب در کارهایش از فضاهای تیره استفاده می‌کند، می‌گوید: من معتقدم که مفهوم هر فیلمنامه‌ای را فضاسازی کار تعیین می‌کند. احساس می‌کنم وقتی در یک قصه اجتماعی که حوادث تیره و تار و غمناک در آن اتفاق می‌افتد طبعا نمی‌توان برای آن نورپردازی شادی داشت. فیلمنامه به ما می‌گوید که چه نوع فضاسازی داشته باشیم و بعد اینکه به نظر من نور دارای ارزش خاصی است مثلا اگر قرار است ما در یک صحنه فقط آلبوم تمبر را ببینیم و موضوع آن است دیگر چیزهایی که در صحنه است ارزش غایی ندارد و این تمرکز را اندازه لنز نور به ما می‌دهد و نورپردازی قطره‌ای در کار من جاری است. این جنس نورپردازی و کادربندی برمی‌گردد به رشته تحصیلی من که نقاشی و گرافیک بوده است. سیروس مقدم مدتی است که از فضای کار در سینما فاصله گرفته. او در این باره می‌گوید: تلویزیون بشدت فضای فرهنگی و مناسبی برای من دارد و من در تلویزیون 90 درصد خودم هستم و 10 درصد حواشی و عقاید خارج از ذهنم، اما در سینما دقیقا برعکس است ولی این به این معنا نیست که کار در سینما را دوست ندارم و منتظر یک فیلمنامه خوب و مناسب برای سینما هستم. مقدم در آخر به هدفش از ساخت سریال رستگاران اشاره می‌کند و می‌گوید: در وهله اول هدف من سرگرم کردن مردم و بعد پیگیری قصه‌های اجتماعی است و امیدوارم این سریال پرمخاطب شود و مردم از کار ما راضی باشند. برداشت 5 نوبت گرفتن پلانی است که اسماعیل سلطانیان و محمد عمرانی آن را بازی می‌کنند. محل فیلمبرداری آن زیرزمین خانه است؛ فضایی کوچک که فقط یک رختخواب، یک میز کوچک و یک پنکه قدیمی در آن دیده می‌شود. همه چیز برای تصویربرداری آماده است. سعید نعمت‌الله (نویسنده) نیز از راه می‌رسد و کنار سیروس مقدم می‌نشیند. با شمارش سیروس مقدم همه ساکت می‌شوند و ضبط پلان آغاز می‌شود. برداشت 6 «شخصیت‌ها کاملا ایرانی هستند». بعد از پایان پلان، سعید نعمت‌الله نویسنده مجموعه رستگاران که دومین همکاری‌اش را با سیروس مقدم تجربه می‌کند با ما همکلام می‌شود. نعمت‌الله درباره ویژگی‌های فیلمنامه می‌گوید: به نظر من مهم‌ترین ویژگی داستان مجموعه رستگاران این است که همه چیز خیلی واقعی و حوادثی است که در طول روز با آنها برخورد می‌کنیم و وقتی راجع به یک کار اجتماعی صحبت می‌کنیم، نمی‌توانیم یک قشر خاص را مدنظر داشته باشیم. حداقل سعی می‌کنم با یک دید همه‌جانبه به جامعه نگاه کنم و ترجیح می‌دهم برای نوشتن درباره قشر متوسط به پایین جامعه بنویسم چرا که این بستر را بهتر می‌شناسم و در آن زندگی کرده‌ام. نعمت‌الله در ادامه می‌گوید: طرح رستگاران توسط تهیه کننده کار، آقای شفیعی به من داده شد و من آن را بسط دادم و سبک نوشتن من اینطور است که در دل خود کار، تغییر و تحول زیادی ایجاد می‌کنم و فیلمنامه برای من روز به روز جلو می‌رود. سعید نعمت‌الله در پاسخ به این سؤال که تا چه اندازه کارگردان می‌تواند در تکمیل کار یک فیلمنامه‌نویس موثر باشد و کارش را تحت تاثیر قرار دهد، می‌گوید: به نظر من پرداخت شخصیت به نویسنده برمی‌گردد. هنگام نوشتن فیلمنامه با یک صحنه سفید روبه‌رو هستید و شخصیت‌پردازی‌ها برعهده نویسنده است. حالا این شخصیت‌پردازی دست کسی مثل سیروس مقدم است و او بسیار انسان باهوشی است و همواره سعی می‌کند میزانسن‌‌ها را براساس شخصیتی که نویسنده طراحی می‌کند ارائه دهد. من معتقدم یک کارگردان ضعیف به‌طور مستقیم در از بین بردن زحمات فیلمنامه‌نویس تاثیرگذار است و برعکس. خوشبختانه من در این سریال با سیروس مقدم همکاری می‌کنم؛ آدمی که تجربه زیادی داشته و از نظر فنی بسیار تبحر دارد و مهم‌تر از همه اینکه انسان اخلاق‌گرایی است. سعید نعمت‌الله از جمله نویسندگانی است که هر روز سر صحنه تصویربرداری حاضر می‌شود. او در این‌باره می‌گوید: من تصور می‌کنم هر انسانی متناسب با شغلی که دارد یکسری مسؤولیت‌ها را می‌پذیرد. من به کارم علاقه‌مندم و لحظه به لحظه کنارش بوده و هر روز در کنار گروه هستم، مواظبم نه به این دلیل که دیگران کارشان را بلد نیستند، به این خاطر که دوست دارم کنار کارم باشم. طبعا وسواس‌هایی که در طول نوشتن با آنها کلنجار می‌روم را اعمال می‌کنم. خوشحالم که در این کار با یکسری آدم‌های حرفه‌ای کار می‌کنم. همدلی زیادی میان اعضای گروه وجود دارد. نعمت‌الله در پاسخ به این سؤال که آیا در طول نوشتن فیلمنامه رستگاران به بازیگر خاصی نیز برای شخصیت‌های داستان فکر می‌کرده است یا خیر، می‌گوید: من در طول نوشتن فیلمنامه دقیقا یکسری افراد مشخص در ذهنم بودند که آنها را به آقای مقدم پیشنهاد دادم. مثلا راجع به شخصیت کاوه فرد خاصی مدنظرم نبود. خوشحالم که پوریا پورسرخ بازیگر این نقش است چرا که با جنبه‌های مختلف بازیگری پوریا آشنا شدم. او آدم بسیار باانگیزه، بااستعداد و پرتلاشی است و این برای من بسیار جذاب بود یا آقای آتیلا پسیانی که فوق‌العاده حرفه‌ای هستند و خوشحالم که در این مجموعه حضور دارند. هوا کم‌کم گرم‌تر می‌شود و این مساله کار را برای گروه مشکل‌تر می‌کند. هنوز تصویربرداری در خانه قدیمی در حال انجام است. در حالی که پلان‌های مربوط به بازی اسماعیل سلطانیان گرفته می‌شود، از فرصت استفاده کرده و با محمد عمرانی گفت‌وگو می‌کنیم. برای ضبط پلان همه‌جا ساکت است و ما مجبوریم برای گفت‌وگو دوباره زیر آلاچیق برویم. برداشت 7 «آقاولی یک پدر بامسؤولیت است». محمد عمرانی که در این سریال نقش پدر خجسته، آقاولی را ایفا می‌کند درباره ویژگی‌های نقشش اینگونه می‌گوید: آقاولی از اهالی جنوب است و برای مراقبت از دخترش به تهران می‌آید. در کل احساس می‌کنم خصوصیات این نقش در فرهنگ ما همواره جاری و ساری است چرا که پدری است که باوجود اینکه دخترش ازدواج کرده و مستقل است، باز هم رهایش نمی‌کند و در حوادثی که این دختر را تهدید می‌کند کنارش است و نسبت به او احساس مسؤولیت می‌کند. عمرانی درباره فیلمنامه‌ این سریال می‌گوید: سعید نعمت‌الله از جمله نویسندگانی است که صرفا یک قصه تعریف نمی‌کند بلکه به ناهنجاری‌های اجتماعی می‌پردازد و از کنار این معضلات به سادگی عبور نمی‌کند. پیگیری‌ مسائل اجتماعی قطعا برای مخاطب جذاب خواهد بود. عمرانی در ادامه می‌گوید: کار با آقای مقدم برای من بسیار جذاب بود چرا که کارگردان مسلطی است و بازیگر در کنار ایشان احساس آرامش می‌کند. برداشت 8 گروه، بعد از یک کار طولانی استراحت کوتاهی می‌کنند و ما در این فرصت با اسماعیل سلطانیان همکلام می‌شویم. برداشت 9 «به شخصیت‌ هاشم‌خان غبطه می‌خورم». اسماعیل سلطانیان که ایفاگر نقش هاشم‌خان در مجموعه رستگاران است، ویژگی‌های این شخصیت را کاملا مثبت می‌داند و می‌گوید: هاشم‌خان یک خانواده بسیار کوچک و با ایماني دارد و به نوعی زندگی خود را وقف مردم می‌کند. گاهی به این شخصیت غبطه می‌خورم و برعکس همیشه که سعی می‌کنم کمی از ویژگی‌های خودم را به نقش اضافه کنم این‌بار هاشم‌خان برای من یک الگوی رفتاری نمونه است. سلطانیان در ادامه می‌گوید: در این کار آرامش زیادی دارم. همه‌چیز بسیار خوب پیش می‌رود. آقای مقدم بسیار حرفه‌ای و مسلط است و من تصور می‌کنم حتی اگر بازیگران متوسطی در کار‌های آقای مقدم حاضر شوند، در کارهای ایشان بهترین بازی‌هایشان را به نمایش می‌گذارند. برداشت 10 بعد از یک استراحت کوتاه نوبت به ضبط بازی عاطفه نوری و شهربانو موسوی می‌رسد. در یکی از اتاق‌های خانه قدیمی یا خانه‌ هاشم‌خان، عاطفه نوری و شهربانو موسوی بعد از گریم آماده بازی می‌شوند. عاطفه نوری در اتاق و شهربانو موسوی پشت در مشغول تمرین دیالوگ‌هایش است. برداشت 11 «رستگاران تجربه متفاوتی است» . شهربانو موسوی را پیش‌تر با ایفای نقش‌های طنز به خاطر می‌آوریم و شاید ماندگارترین آنها بی‌بی‌ در سریال متهم گریخت بود. شهربانو موسوی نقش قنبرخانم، همسر هاشم‌خان را بازی می‌کند. موسوی درباره تفاوت نقشش در رستگاران با دیگر نقش‌هایش می‌گوید: تا پیش از این، من بیشتر در کارهای طنز بازی می‌کردم و در این کار نقش قنبر که زندگی ساده‌ای دارد، اما از زندگی خود بسیار راضی است را ايفا مي‌كنم او آدم بشاش و قانعی است و در طول این سریال با اتفاقاتی که برای دختر‌های همسایه می‌افتد غمگین یا خوشحال می‌شود و سعی دارد به آنها کمک کند. البته در بعضی از قسمت‌ها کمی طنز نیز در بازی من دیده می‌شود. برداشت 12 «در رستگاران بیشتر دغدغه بازیگران را داشتم». افشين سنگ‌چاپ، رستگاران را یک تجربه متفاوت می‌داند و می‌گوید: ما در این مجموعه بیشتر روی بازیگران تأکید داشتیم و باید بازی‌ها قوی باشد و نسبت به کارهای دیگر فرصت بیشتری داشتیم. به هر حال تصور می‌کنم هر انسانی دوست دارد کار تازه‌اش نسبت به کارهای قبلی‌اش بهتر باشد و این اتفاق برای من در این سریال افتاد. سنگ‌چاپ در ادامه می‌گوید: تجربه موفق سریال نرگس به ما نشان داد که تابستان‌های ما به چنین سریال‌هایی نیاز دارد و آن تجربه موجب شد ساخت سریال‌های مناسبتی به یک مقوله بسیار مهم در تلویزیون تبدیل شود و جایش را در میان مخاطبان تلویزیون باز کرده است. سنگ‌چاپ مانند گذشته غیر از حضورش کنار سیروس مقدم نقش کوتاهی را بازی می‌کند. وی درباره نقشش اینگونه می‌گوید: من در این سریال نقش فردی را بازی می‌کنم که بسیار زندگی خوبی داشته اما تحت شرایط و اتفاقات زندگی به راه‌های خلاف کشیده می‌شود و به نظر من مهم‌ترین ویژگی این نقش این است که براحتی می‌توان با اتفاقاتی که برای این شخص می‌افتد همذات‌پنداری کرد. برداشت 14 از پله‌های ویلا که پایین می‌آییم تعدادی از هنروران را در حیاط می‌بینیم که لباس‌های مشکی به تن دارند و دیگر بازیگران نیز در حال پوشیدن لباس‌های مشکی هستند. گروه برای گرفتن صحنه‌ای دیگر آماده می‌شوند. به هر حال با توجه به اینکه سیروس مقدم در سال‌های اخیر نشان داده است که با ساخت سریال‌هایی که «گاهی»‌موضوعات اجتماعی و خانوادگی را هدف اصلی خود قرار می‌دهد، توانسته است نیاز مخاطب را بشناسد و همواره مخاطبان را با خود همراه کند. باید منتظر ماند تا حاصل تلاش‌های مقدم و گروهش را در قاب تصویر دید و بعد قضاوت کرد.