همه ما آن را می‌شناسیم. می‌دانیم که تیم‌ها با کمک گرفتن از آن به پیروزی می‌رسند، برای راهیابی به دسته‌های بالاتر لیگ رقابت کرده و حتی در جام‌های جهانی به قهرمانی دست می‌یابند. اما براستی Momentum چگونه در فوتبال عمل می‌کند؟ و هواداران چه نقشی در جابه‌جایی آن ایفا می‌کنند؟
تعریف و معنای واژه Momentum چیست؟
پیش از هر چیز باید به شرح توضیح واژه
Momentum که در این مقاله بارها از آن استفاده شده است، پرداخت. واژهMomentumدر فیزیک به معنای نیروی حرکت است و برای محاسبه آن باید وزن جسم را ضربدر سرعت آن کرد. دکتر رضوانی یکی از استادان بزرگ زبان انگلیسی در این‌باره می‌گوید: «واژه Momentum از جمله واژگانی است که ترجمه آن خارج از متن مقدور نیست. بهترین مثال برای توصیف کلی این واژه سنگی است که آن را از بالای کوه به پایین سرازیر می‌کنیم. سنگ در ابتدا به آرامی حرکت می‌کند و خیلی زود دور برداشته و سپس مهار و متوقف ساختن آن ناممکن می‌شود. به این اصطلاح
To gather Momentum یا To gain Momentum (تكانه) می‌گوییم. یک اتومبیل هم زمانی که تكانه خود را به دست می‌آورد با سرعت زیادی حرکت می‌کند. واژه تكانه در سیاست و به معنای figurative یا مجازی آن هم به کار می‌رود. زمانی که حرکت‌های مردمي صورت می‌گیرد، مردم از همین‌تكانه استفاده می‌کنند که می‌توان آن را به عنوان جنبش نیز توصیف کرد. مثلا وقتي در يك انتخابات هم افزايي آراي مردم به سود يك نامزد سير تصاعدي مي‌يابد، شاهد يك تكانه انتخاباتي هستيم، درست مثل وقتي كه يك تيم بر اثر فشار و تشويق هوادارانش جريان بازي را در دست مي‌گيرد. اگر بخواهیم در فوتبال این کلمه را ترجمه کنیم جنبش واژه مناسبی نیست و به نوعی نمی‌توان واژه‌ای که مفهوم تكانه را در فوتبال کاملاً توصیف کند، پیدا کرد؛ اما واژه «تکانه» به معنای آنچه تیم‌ها را از نظر روحی دچار تکان و تحول می‌سازد، می‌تواند تا حدودی بیانگر معنا و مفهوم تكانه در فوتبال باشد». به این ترتیب در اکثر قسمت‌های مقاله‌ای که می‌خوانید خود واژه تكانه به کار برده شده است.
تكانه = انبوه تماشاگران × سرعت بازي
در ماه ژانویه و به دنبال پیروزی 5 بر صفر منچستر‌یونایتد برابر وست برومویچ «ریو فردیناند» مدافع یونایتدها که از بابت این پیروزی جان تازه‌ای گرفته بود، تاکید کرد که منچستر یونایتد برای به دست آوردن امتیازهای بیشتر به حفظ تكانه نیاز دارد. اشاره کردن به یکی از قوانین فیزیک به عنوان یکی از هسته‌های اصلی موفقیت در کسب عناوین به راستی عجیب است، اما این روزها فوتبالی نمی‌بینید که در آن هیچکس حرف از تكانه نزند. گزارشگران از جابه‌جایی آن صحبت می‌کنند، مربیان درباره اهمیت حفظ آن صحبت می‌کنند و همه ما هم بخوبی می‌دانیم که حرف آنها چیست. وقتی در ماه فوریه «مارتین اونیل» از آنچه آمریکایی‌ها آن را The Big Mo یا همان «تکانه بزرگ» می‌نامند به عنوان کلید موفقیت تیمش برای قرار گرفتن در جمع چهار تیم بالای جدول یاد کرد، عادلانه است که بگوییم شما نتوانستید هیچگونه منطق و معادله‌ای برای درک این گفته «مارتین اونیل» پیدا کنید و اگر قصد این کار را دارید باید انبوه تماشاگران را ضربدر سرعت بازی کنید. ما تكانه را به عنوان X-Factor یا عامل ناشناخته فوتبال می‌شناسیم که قادر به سوق دادن تیم‌ها به خلق نتایج غیرممکن و معاوضه شکست با پیروزی است. اما تكانه در واقع چگونه عمل می‌کند؟ به عنوان هواداران یک تیم، ما چگونه می‌توانیم به تشدید آن کمک کنیم؟ و در نهایت اینکه تكانه چگونه به تیم‌ها در راستای کسب عناوین کمک می‌کند؟
تكانه در جریان بازی
در سال 2001 «پل رایداوت» با ترس از اینکه ممکن بود تیمش در یکی از بزرگ‌ترین فینال‌های تاریخ جام حذفی انگلیس با شکست روبه‌رو شود پس از پایان نیمه نخست قدم‌زنان از زمین «پرنتون پارک» خارج شد. تیم دسته اولی ترانمیر با نتیجه 3 بر صفر از حریف خود ساوتهمپتون عقب بود و به نظر می‌رسید هیچ راهی برای بازگشت به بازی وجود ندارد. «رایداوت» در این باره می‌گوید: «تیم حریف در حال نابود کردن ما بود. جریان بازی بر ضد ما پیش می‌رفت و کم کردن سرعت آن دشوار بود. به عنوان یک بازیکن در چنین شرایطی شما تنها آرزو می‌کنید که ای کاش نتیجه بازی از کارنامه تیم محو شود». با این حال، ملامت‌های بین دو نیمه از سوی «جان آلدریج» مربی تیم که به بازیکنانش گفته بود می‌تواند برتری حریف را تحمل کند اما کم‌کاری بازیکنان برایش قابل قبول نیست، با ورود «استوارت بارلوف» باتجربه به زمین و از کار انداختن ستاره ساوتهمپتون یعنی «ماریان پاهارس» باعث شد تا همه چیز تغییر پیدا کند. «رایداوت» می‌گوید: «به محض اینکه گل نخست را به ثمر رساندیم، احساس کردیم که قادر به کسب پیروزی هستیم». او که طی پیروزی 4 بر 3 تاریخی تیمش در آن دیدار موفق به هت‌تریک کردن شده بود، همچنین می‌گوید: «آنها عقب نشستند. ما هیچ چیز به جز غرور برای از دست دادن نداشتیم و ایمانی که هواداران در آن زمان به ما داشتند، محسوس بود. این مساله نشانگر دو روی سکه تكانه در فوتبال بوده و نشان می‌دهد اگر این انرژی بر ضد شما باشد، چقدر ناخوشایند و در صورتی که به نفع شما باشد، چقدر مهار آن دشوار است». همه ما می‌توانیم گفته‌های «رایداوت» را درک کنیم و همین که گزارشگر مسابقه حین گزارش به شما می‌گوید یک نیروی درونی باعث تغییر جریان بازی شده خود کافی است، اما به راستی چه اتفاقی در این بین رخ می‌دهد؟ دکتر «کریس هاروود» مدرس ارشد در زمینه روانشناسی ورزش در دانشگاه Loughborough که یکی از نویسندگان کتاب «تكانه در فوتبال است» و به عنوان مشاور آکادمی باشگاه ناتینگهام فارست نیز انجام وظیفه می‌کند، می‌گوید: «در فیزیک، تكانه نوعی انرژی است که رو به جلو حرکت می‌کند و در فوتبال مقیاسی برای درک انرژی در حال حرکت به شمار می‌رود». وی ادامه می‌دهد: «به عبارت ساده‌تر وقتی درباره تكانه در فوتبال صحبت می‌کنیم اشاره ما به راهی برای درک روند جریان مسابقه است». به این ترتیب می‌توان گفت که‌تكانه یک پدیده روحی- روانی است. پس چگونه است که گاهی می‌توانیم این تغییر را احساس کرده یا به چشم ببینیم؟ هاروود می‌گوید: تكانه «تنها تا حدودی روحی- روانی است. اگر در پنج دقیقه نخست پس از آنکه حریف موفق به گلزنی شده متوجه بازی تدافعی آنها شوید، این مساله به موقعیتی تبدیل می‌شود که به ذات تغییرپذیر عملکرد بازیکنان اشاره دارد».
کنترل «Big Mo» یا «تکانه بزرگ»
واژه‌نامه علوم ورزشی آکسفورد، تكانه روحی را نوعی تغییر مثبت یا منفی در تشخیص، احساس، فیزیولوژی و رفتار تعریف می‌کند که در اثر یک رخداد یا سلسله‌ای از رخدادها به وجود می‌آید. این رخدادها در اثر احساس بازیکنان حریف، کیفیت بازی یا نتیجه مسابقات به وجود می‌آیند. به عبارت دیگر اتفاقاتی که در طول جریان بازی رخ می‌دهد باعث تغییر تكانه و درک بازیکنان از اینکه نتیجه در حال عوض شدن است، می‌شود. این مساله می‌تواند تاثیرهای دراماتیکی در نتیجه بازی داشته باشد، همانطوری که در دیدار نهایی لیگ قهرمانان اروپا در سال 2005 درباره لیورپول برابر میلان شاهد آن بودیم یا تیم‌های منچستر یونایتد و منچستر سیتی که به ترتیب در سال‌های 2001 و 2004 پس از آنکه 3 بر صفر از حریف خود تاتنهام عقب بودند موفق به شکست این تیم شدند.
چه چیزی باعث می‌شود تا یک نیروی تکان‌دهنده بزرگ بین تیم‌ها جا‌به‌جا شود؟
«هاروود» در این‌باره می‌گوید: «هرچیزی مانند تعویض یا خطاها می‌تواند باعث تخریب جریان یک بازی شود اما بیش از همه به ثمر رسیدن گل‌هاست که سبب این مساله می‌شود. اگر شما 3 بر صفر از حریف پیش باشید و تیم حریف موفق به گلزنی شود، این مساله انرژی تازه‌ای به آنها بخشیده و اگر آنها دوباره موفق به گلزنی شوند، شما نگران عواقب از دست دادن برتری سه بر صفر خود خواهید شد. این مساله روی تصمیم‌گیری‌های شما تاثیر می‌گذارد. تماشاگران هم نقش بسیار عمده‌ای در این بین ایفا می‌کنند». بله! تماشاگران. شاید همه ما گمان کنیم که انتقاد از یک تیم هنگامی که عملکرد خوبی از خود نشان نمی‌دهد راهی برجسته و هوشمندانه بوده و تماشاگران باید به سبب درآمد بالای بازیکنان هر چیزی که می‌خواهند به آنها بگویند؛ اما به گفته دکتر هاروود این مساله می‌تواند تاثیرهای فاجعه‌باری داشته باشد. هاروود می‌گوید: «هواداران نقش عمده‌ای در تكانه یک مسابقه فوتبال ایفا می‌کنند. آنها بخوبی قادر به درک جریان بازی هستند اما گاهی باید آگاهی بیشتری نسبت به قواعد رفتارهای انسانی پیدا کنند. بازیکنان حساسیت بسیاری نسبت به واکنش تماشاگران نشان می‌دهند، اگر تماشاگران از آنها حمایت کنند این مساله باعث درک بهتر آنها از شرایط بازی می‌شود. هواداران باید اعتماد به نفس و باور را بویژه زمانی که جریان بازی بر ضد تیم آنها پیش می‌رود به تیم القا کنند».
شش عاملی که به‌وسیله آنها می‌توان تكانه را در فوتبال کنترل کرد:
تعهد : شما به بازیکنانی نیاز دارید که نسبت به آرمان و اهداف تیم انگیزه و تعهد نشان دهند.
ارتباطات : هر بازیکنی برای بالا بردن روحیه هم‌تیمی‌های خود باید قادر به برقراری ارتباط با آنها باشد.
انسجام : بازیکنان به این احساس نیاز دارند که متعلق به تیم بوده و برای رویارویی با موقعیت‌های مختلف باید برنامه‌های مشخصی داشته و به‌طور متحد هدفی یکسان را دنبال کنند.
تمرکز : تماشاگران باید در زمان مناسب روی مسائل بجا تمرکز کرده و به خود اجازه ندهند به سبب اتفاقاتی که در جریان بازی رخ می‌دهد دچار پریشانی شوند.
کنترل: شما باید در وضعیت‌های مختلف در زمین مسابقه قادر به کنترل احساسات خود باشید. کارت‌های زرد بسیاری مواقع برای تیم‌ها گران تمام می‌شود.
اعتماد به نفس : آمیخته‌ای از 5 عامل قبلی؛ هر بازیکنی نیاز به باور توانایی‌های خود و اعتماد بنفس برای دست زدن به کارهای بزرگ در زمین دارد. عوامل بالا در کتاب دکتر هاروود با عنوان «تكانه در فوتبال» نوشته شده است.
نوار پیروزی
اگر اخبار فوتبال را در ماه‌های اخیر دنبال کرده باشید مربیانی همچون «میک مک‌کارتی»، «سایمون گرایسون» و «مارتین اونیل» را دیده‌اید که ازتكانه به عنوان عامل مهمی در روند رو به رشد تیم‌های خود یاد کرده‌اند، اما تكانه چگونه در این مقوله عمل می‌کند؟ در واژه نامه علوم ورزشی آکسفورد آمده است: تكانه مثبت با مدت زمان مسابقات و مسائلی همچون پیروزی‌های متوالی که در این زمان همه چیز به ظاهر درست پیش می‌رود آمیخته شده است. در تورنمنت‌ها، کشورها با حفظ این نیروی مثبت در جریان بازی و در مجموع رقابت‌ها سعی در خلق نوار پیروزی‌های خود دارند. «ینس لمان» دروازه بان تیم ملی فوتبال آلمان در جریان رقابت‌های یورو 2008 گفت: «شش روز استراحت باعث از دست دادن مقام قهرمانی می‌شود. هرتیمی که پنج یا شش روز (پیش از مرحله یک چهارم نهایی) استراحت داشته از دور رقابت‌ها کنار رفته است. ما احساس کردیم که این استراحت واقعاً هماهنگی تیمی را به هم می‌زند». در واقع، هیچ تیمی 6 روز استراحت نداشت، اما سه تیم از جمع چهار تیم پایانی کوتاه‌ترین زمان استراحت بین بازی‌ها را داشتند. قاعده‌اي مشابه در طول فصول لیگ‌ها هم صدق می‌کند. در دهه 90 تیم‌های ساوتند، کمبریج و گریمبسی با حفظ تكانه توانستند دو فصل پیاپی به دسته بالاتر راه پیدا کنند؛ این در حالی بود که ویکومبه، یئوویل، دانکستر و کارلسی برای راهیابی به دسته سوم لیگ فوتبال انگلیس دست و پا می‌زدند. با وجود تفاوت بسیار زیاد بین لیگ برتر و رقابت‌های دسته یک، تیم‌های ایپسویچ، ردینگ، ویگان و هال‌سیتی همگی تكانه خود در دسته دوم را برای برآورده کردن انتظارها در لیگ برتر به کار گرفتند اما به پای ویمبلدون که اوایل دهه 80 طی پنج فصل از رقابت‌های دسته چهارم به لیگ برتر راه یافت، نمی‌رسند. «گراهام تیلور» مربی آن زمان ویمبلدون که اکنون به عنوان یکی از کارشناسان و صاحبنظران
Radio Five Live در این رادیو کار می‌کند، می‌گوید: «تكانه نقش بسیار عمده‌ای در موفقیت ما ایفا کرد. ما در آن زمان سه تیم مختلف به وجود آوردیم اماتكانه خود را در همه آنها حفظ کردیم. همواره این پیروزی نیست که اهمیت دارد. همیشه پیروز شدن غیرممکن است. مهم این است که حتی در هنگام شکست خوردن اعتماد به نفس خود را تا حد زیادی حفظ کنید».
استراحت در مقابل تكانه
راه‌های بسیاری برای از دست رفتن‌تكانه وجود دارد. دیدن کاپیتان تیم در حالی که سر خود را به شکلی اعتراض‌آمیز پایین انداخته یکی از آنهاست. اعلام علاقه سرمربی تیم مبنی بر بازنشستگی هم یکی دیگر از آنهاست. «تیلور» در این‌باره می‌گوید: «الکس فرگوسن استاد حفظ تكانه است. او تنها یک بار مرتکب اشتباه شد و آن هم زمانی بود که از قصد خود برای استعفا کردن خبر داد. در آن زمان بود که بازیکنان مورد نظر فرگوسن خریداری نمی‌شدند و منچستر یونایتد چندین سال از رقابت برای قهرمانی خارج بود». یکی دیگر از راه‌هایی که بی‌تردید منجر به از دست رفتن تكانه می‌شود این است که به بازیکنان کلیدی تیم خود استراحت بدهید؛ همانطوری که «آریگو ساچی» در جریان رقابت‌های یورو 1996 دست به این کار زد. «ساچی» پس از پیروزی
2بر یک برابر روسیه در دیدار نخست که با همکاری خوب «جیانفرانکو زولا» و «پیر لوئیجی کازیراگی» در خط حمله همراه شد برای دیدار برابر جمهوری چک که به شکست 2 بر یک لاجوردی‌پوشان منجر شد به مهاجمان خود استراحت داد. سپس آنها با تساوی بدون گل برابر آلمان از دور رقابت‌ها کنار رفتند. «زولا» بازیکن خوش آتیه فوتبال ایتالیا در آن زمان طی گفت‌و‌گویی با مجلهFour Four Two در این‌باره گفت: «ساچی به هیچ وجه با این کار فرصت درخشش در رقابت‌ها را از من نگرفت». این گفته زولا درباره رقابت‌های یورو 1996 بود، گرچه بسیاری نظر متفاوتی داشتند. بررسي Four Four Two در باره عامل تكانه در فوتبال
آنچه فراتر از ضربه زدن به توپ است
همه ما آن را می‌شناسیم. می‌دانیم که تیم‌ها با کمک گرفتن از آن به پیروزی می‌رسند، برای راهیابی به دسته‌های بالاتر لیگ رقابت کرده و حتی در جام‌های جهانی به قهرمانی دست می‌یابند. اما براستی Momentum چگونه در فوتبال عمل می‌کند؟ و هواداران چه نقشی در جابه‌جایی آن ایفا می‌کنند؟
تعریف و معنای واژه Momentum چیست؟
پیش از هر چیز باید به شرح توضیح واژه
Momentum که در این مقاله بارها از آن استفاده شده است، پرداخت. واژهMomentumدر فیزیک به معنای نیروی حرکت است و برای محاسبه آن باید وزن جسم را ضربدر سرعت آن کرد. دکتر رضوانی یکی از استادان بزرگ زبان انگلیسی در این‌باره می‌گوید: «واژه Momentum از جمله واژگانی است که ترجمه آن خارج از متن مقدور نیست. بهترین مثال برای توصیف کلی این واژه سنگی است که آن را از بالای کوه به پایین سرازیر می‌کنیم. سنگ در ابتدا به آرامی حرکت می‌کند و خیلی زود دور برداشته و سپس مهار و متوقف ساختن آن ناممکن می‌شود. به این اصطلاح
To gather Momentum یا To gain Momentum (تكانه) می‌گوییم. یک اتومبیل هم زمانی که تكانه خود را به دست می‌آورد با سرعت زیادی حرکت می‌کند. واژه تكانه در سیاست و به معنای figurative یا مجازی آن هم به کار می‌رود. زمانی که حرکت‌های مردمي صورت می‌گیرد، مردم از همین‌تكانه استفاده می‌کنند که می‌توان آن را به عنوان جنبش نیز توصیف کرد. مثلا وقتي در يك انتخابات هم افزايي آراي مردم به سود يك نامزد سير تصاعدي مي‌يابد، شاهد يك تكانه انتخاباتي هستيم، درست مثل وقتي كه يك تيم بر اثر فشار و تشويق هوادارانش جريان بازي را در دست مي‌گيرد. اگر بخواهیم در فوتبال این کلمه را ترجمه کنیم جنبش واژه مناسبی نیست و به نوعی نمی‌توان واژه‌ای که مفهوم تكانه را در فوتبال کاملاً توصیف کند، پیدا کرد؛ اما واژه «تکانه» به معنای آنچه تیم‌ها را از نظر روحی دچار تکان و تحول می‌سازد، می‌تواند تا حدودی بیانگر معنا و مفهوم تكانه در فوتبال باشد». به این ترتیب در اکثر قسمت‌های مقاله‌ای که می‌خوانید خود واژه تكانه به کار برده شده است.
تكانه = انبوه تماشاگران × سرعت بازي
در ماه ژانویه و به دنبال پیروزی 5 بر صفر منچستر‌یونایتد برابر وست برومویچ «ریو فردیناند» مدافع یونایتدها که از بابت این پیروزی جان تازه‌ای گرفته بود، تاکید کرد که منچستر یونایتد برای به دست آوردن امتیازهای بیشتر به حفظ تكانه نیاز دارد. اشاره کردن به یکی از قوانین فیزیک به عنوان یکی از هسته‌های اصلی موفقیت در کسب عناوین به راستی عجیب است، اما این روزها فوتبالی نمی‌بینید که در آن هیچکس حرف از تكانه نزند. گزارشگران از جابه‌جایی آن صحبت می‌کنند، مربیان درباره اهمیت حفظ آن صحبت می‌کنند و همه ما هم بخوبی می‌دانیم که حرف آنها چیست. وقتی در ماه فوریه «مارتین اونیل» از آنچه آمریکایی‌ها آن را The Big Mo یا همان «تکانه بزرگ» می‌نامند به عنوان کلید موفقیت تیمش برای قرار گرفتن در جمع چهار تیم بالای جدول یاد کرد، عادلانه است که بگوییم شما نتوانستید هیچگونه منطق و معادله‌ای برای درک این گفته «مارتین اونیل» پیدا کنید و اگر قصد این کار را دارید باید انبوه تماشاگران را ضربدر سرعت بازی کنید. ما تكانه را به عنوان X-Factor یا عامل ناشناخته فوتبال می‌شناسیم که قادر به سوق دادن تیم‌ها به خلق نتایج غیرممکن و معاوضه شکست با پیروزی است. اما تكانه در واقع چگونه عمل می‌کند؟ به عنوان هواداران یک تیم، ما چگونه می‌توانیم به تشدید آن کمک کنیم؟ و در نهایت اینکه تكانه چگونه به تیم‌ها در راستای کسب عناوین کمک می‌کند؟
تكانه در جریان بازی
در سال 2001 «پل رایداوت» با ترس از اینکه ممکن بود تیمش در یکی از بزرگ‌ترین فینال‌های تاریخ جام حذفی انگلیس با شکست روبه‌رو شود پس از پایان نیمه نخست قدم‌زنان از زمین «پرنتون پارک» خارج شد. تیم دسته اولی ترانمیر با نتیجه 3 بر صفر از حریف خود ساوتهمپتون عقب بود و به نظر می‌رسید هیچ راهی برای بازگشت به بازی وجود ندارد. «رایداوت» در این باره می‌گوید: «تیم حریف در حال نابود کردن ما بود. جریان بازی بر ضد ما پیش می‌رفت و کم کردن سرعت آن دشوار بود. به عنوان یک بازیکن در چنین شرایطی شما تنها آرزو می‌کنید که ای کاش نتیجه بازی از کارنامه تیم محو شود». با این حال، ملامت‌های بین دو نیمه از سوی «جان آلدریج» مربی تیم که به بازیکنانش گفته بود می‌تواند برتری حریف را تحمل کند اما کم‌کاری بازیکنان برایش قابل قبول نیست، با ورود «استوارت بارلوف» باتجربه به زمین و از کار انداختن ستاره ساوتهمپتون یعنی «ماریان پاهارس» باعث شد تا همه چیز تغییر پیدا کند. «رایداوت» می‌گوید: «به محض اینکه گل نخست را به ثمر رساندیم، احساس کردیم که قادر به کسب پیروزی هستیم». او که طی پیروزی 4 بر 3 تاریخی تیمش در آن دیدار موفق به هت‌تریک کردن شده بود، همچنین می‌گوید: «آنها عقب نشستند. ما هیچ چیز به جز غرور برای از دست دادن نداشتیم و ایمانی که هواداران در آن زمان به ما داشتند، محسوس بود. این مساله نشانگر دو روی سکه تكانه در فوتبال بوده و نشان می‌دهد اگر این انرژی بر ضد شما باشد، چقدر ناخوشایند و در صورتی که به نفع شما باشد، چقدر مهار آن دشوار است». همه ما می‌توانیم گفته‌های «رایداوت» را درک کنیم و همین که گزارشگر مسابقه حین گزارش به شما می‌گوید یک نیروی درونی باعث تغییر جریان بازی شده خود کافی است، اما به راستی چه اتفاقی در این بین رخ می‌دهد؟ دکتر «کریس هاروود» مدرس ارشد در زمینه روانشناسی ورزش در دانشگاه Loughborough که یکی از نویسندگان کتاب «تكانه در فوتبال است» و به عنوان مشاور آکادمی باشگاه ناتینگهام فارست نیز انجام وظیفه می‌کند، می‌گوید: «در فیزیک، تكانه نوعی انرژی است که رو به جلو حرکت می‌کند و در فوتبال مقیاسی برای درک انرژی در حال حرکت به شمار می‌رود». وی ادامه می‌دهد: «به عبارت ساده‌تر وقتی درباره تكانه در فوتبال صحبت می‌کنیم اشاره ما به راهی برای درک روند جریان مسابقه است». به این ترتیب می‌توان گفت که‌تكانه یک پدیده روحی- روانی است. پس چگونه است که گاهی می‌توانیم این تغییر را احساس کرده یا به چشم ببینیم؟ هاروود می‌گوید: تكانه «تنها تا حدودی روحی- روانی است. اگر در پنج دقیقه نخست پس از آنکه حریف موفق به گلزنی شده متوجه بازی تدافعی آنها شوید، این مساله به موقعیتی تبدیل می‌شود که به ذات تغییرپذیر عملکرد بازیکنان اشاره دارد».
کنترل «Big Mo» یا «تکانه بزرگ»
واژه‌نامه علوم ورزشی آکسفورد، تكانه روحی را نوعی تغییر مثبت یا منفی در تشخیص، احساس، فیزیولوژی و رفتار تعریف می‌کند که در اثر یک رخداد یا سلسله‌ای از رخدادها به وجود می‌آید. این رخدادها در اثر احساس بازیکنان حریف، کیفیت بازی یا نتیجه مسابقات به وجود می‌آیند. به عبارت دیگر اتفاقاتی که در طول جریان بازی رخ می‌دهد باعث تغییر تكانه و درک بازیکنان از اینکه نتیجه در حال عوض شدن است، می‌شود. این مساله می‌تواند تاثیرهای دراماتیکی در نتیجه بازی داشته باشد، همانطوری که در دیدار نهایی لیگ قهرمانان اروپا در سال 2005 درباره لیورپول برابر میلان شاهد آن بودیم یا تیم‌های منچستر یونایتد و منچستر سیتی که به ترتیب در سال‌های 2001 و 2004 پس از آنکه 3 بر صفر از حریف خود تاتنهام عقب بودند موفق به شکست این تیم شدند.
چه چیزی باعث می‌شود تا یک نیروی تکان‌دهنده بزرگ بین تیم‌ها جا‌به‌جا شود؟
«هاروود» در این‌باره می‌گوید: «هرچیزی مانند تعویض یا خطاها می‌تواند باعث تخریب جریان یک بازی شود اما بیش از همه به ثمر رسیدن گل‌هاست که سبب این مساله می‌شود. اگر شما 3 بر صفر از حریف پیش باشید و تیم حریف موفق به گلزنی شود، این مساله انرژی تازه‌ای به آنها بخشیده و اگر آنها دوباره موفق به گلزنی شوند، شما نگران عواقب از دست دادن برتری سه بر صفر خود خواهید شد. این مساله روی تصمیم‌گیری‌های شما تاثیر می‌گذارد. تماشاگران هم نقش بسیار عمده‌ای در این بین ایفا می‌کنند». بله! تماشاگران. شاید همه ما گمان کنیم که انتقاد از یک تیم هنگامی که عملکرد خوبی از خود نشان نمی‌دهد راهی برجسته و هوشمندانه بوده و تماشاگران باید به سبب درآمد بالای بازیکنان هر چیزی که می‌خواهند به آنها بگویند؛ اما به گفته دکتر هاروود این مساله می‌تواند تاثیرهای فاجعه‌باری داشته باشد. هاروود می‌گوید: «هواداران نقش عمده‌ای در تكانه یک مسابقه فوتبال ایفا می‌کنند. آنها بخوبی قادر به درک جریان بازی هستند اما گاهی باید آگاهی بیشتری نسبت به قواعد رفتارهای انسانی پیدا کنند. بازیکنان حساسیت بسیاری نسبت به واکنش تماشاگران نشان می‌دهند، اگر تماشاگران از آنها حمایت کنند این مساله باعث درک بهتر آنها از شرایط بازی می‌شود. هواداران باید اعتماد به نفس و باور را بویژه زمانی که جریان بازی بر ضد تیم آنها پیش می‌رود به تیم القا کنند».
شش عاملی که به‌وسیله آنها می‌توان تكانه را در فوتبال کنترل کرد:
تعهد : شما به بازیکنانی نیاز دارید که نسبت به آرمان و اهداف تیم انگیزه و تعهد نشان دهند.
ارتباطات : هر بازیکنی برای بالا بردن روحیه هم‌تیمی‌های خود باید قادر به برقراری ارتباط با آنها باشد.
انسجام : بازیکنان به این احساس نیاز دارند که متعلق به تیم بوده و برای رویارویی با موقعیت‌های مختلف باید برنامه‌های مشخصی داشته و به‌طور متحد هدفی یکسان را دنبال کنند.
تمرکز : تماشاگران باید در زمان مناسب روی مسائل بجا تمرکز کرده و به خود اجازه ندهند به سبب اتفاقاتی که در جریان بازی رخ می‌دهد دچار پریشانی شوند.
کنترل: شما باید در وضعیت‌های مختلف در زمین مسابقه قادر به کنترل احساسات خود باشید. کارت‌های زرد بسیاری مواقع برای تیم‌ها گران تمام می‌شود.
اعتماد به نفس : آمیخته‌ای از 5 عامل قبلی؛ هر بازیکنی نیاز به باور توانایی‌های خود و اعتماد بنفس برای دست زدن به کارهای بزرگ در زمین دارد. عوامل بالا در کتاب دکتر هاروود با عنوان «تكانه در فوتبال» نوشته شده است.
نوار پیروزی
اگر اخبار فوتبال را در ماه‌های اخیر دنبال کرده باشید مربیانی همچون «میک مک‌کارتی»، «سایمون گرایسون» و «مارتین اونیل» را دیده‌اید که ازتكانه به عنوان عامل مهمی در روند رو به رشد تیم‌های خود یاد کرده‌اند، اما تكانه چگونه در این مقوله عمل می‌کند؟ در واژه نامه علوم ورزشی آکسفورد آمده است: تكانه مثبت با مدت زمان مسابقات و مسائلی همچون پیروزی‌های متوالی که در این زمان همه چیز به ظاهر درست پیش می‌رود آمیخته شده است. در تورنمنت‌ها، کشورها با حفظ این نیروی مثبت در جریان بازی و در مجموع رقابت‌ها سعی در خلق نوار پیروزی‌های خود دارند. «ینس لمان» دروازه بان تیم ملی فوتبال آلمان در جریان رقابت‌های یورو 2008 گفت: «شش روز استراحت باعث از دست دادن مقام قهرمانی می‌شود. هرتیمی که پنج یا شش روز (پیش از مرحله یک چهارم نهایی) استراحت داشته از دور رقابت‌ها کنار رفته است. ما احساس کردیم که این استراحت واقعاً هماهنگی تیمی را به هم می‌زند». در واقع، هیچ تیمی 6 روز استراحت نداشت، اما سه تیم از جمع چهار تیم پایانی کوتاه‌ترین زمان استراحت بین بازی‌ها را داشتند. قاعده‌اي مشابه در طول فصول لیگ‌ها هم صدق می‌کند. در دهه 90 تیم‌های ساوتند، کمبریج و گریمبسی با حفظ تكانه توانستند دو فصل پیاپی به دسته بالاتر راه پیدا کنند؛ این در حالی بود که ویکومبه، یئوویل، دانکستر و کارلسی برای راهیابی به دسته سوم لیگ فوتبال انگلیس دست و پا می‌زدند. با وجود تفاوت بسیار زیاد بین لیگ برتر و رقابت‌های دسته یک، تیم‌های ایپسویچ، ردینگ، ویگان و هال‌سیتی همگی تكانه خود در دسته دوم را برای برآورده کردن انتظارها در لیگ برتر به کار گرفتند اما به پای ویمبلدون که اوایل دهه 80 طی پنج فصل از رقابت‌های دسته چهارم به لیگ برتر راه یافت، نمی‌رسند. «گراهام تیلور» مربی آن زمان ویمبلدون که اکنون به عنوان یکی از کارشناسان و صاحبنظران
Radio Five Live در این رادیو کار می‌کند، می‌گوید: «تكانه نقش بسیار عمده‌ای در موفقیت ما ایفا کرد. ما در آن زمان سه تیم مختلف به وجود آوردیم اماتكانه خود را در همه آنها حفظ کردیم. همواره این پیروزی نیست که اهمیت دارد. همیشه پیروز شدن غیرممکن است. مهم این است که حتی در هنگام شکست خوردن اعتماد به نفس خود را تا حد زیادی حفظ کنید».
استراحت در مقابل تكانه
راه‌های بسیاری برای از دست رفتن‌تكانه وجود دارد. دیدن کاپیتان تیم در حالی که سر خود را به شکلی اعتراض‌آمیز پایین انداخته یکی از آنهاست. اعلام علاقه سرمربی تیم مبنی بر بازنشستگی هم یکی دیگر از آنهاست. «تیلور» در این‌باره می‌گوید: «الکس فرگوسن استاد حفظ تكانه است. او تنها یک بار مرتکب اشتباه شد و آن هم زمانی بود که از قصد خود برای استعفا کردن خبر داد. در آن زمان بود که بازیکنان مورد نظر فرگوسن خریداری نمی‌شدند و منچستر یونایتد چندین سال از رقابت برای قهرمانی خارج بود». یکی دیگر از راه‌هایی که بی‌تردید منجر به از دست رفتن تكانه می‌شود این است که به بازیکنان کلیدی تیم خود استراحت بدهید؛ همانطوری که «آریگو ساچی» در جریان رقابت‌های یورو 1996 دست به این کار زد. «ساچی» پس از پیروزی
2بر یک برابر روسیه در دیدار نخست که با همکاری خوب «جیانفرانکو زولا» و «پیر لوئیجی کازیراگی» در خط حمله همراه شد برای دیدار برابر جمهوری چک که به شکست 2 بر یک لاجوردی‌پوشان منجر شد به مهاجمان خود استراحت داد. سپس آنها با تساوی بدون گل برابر آلمان از دور رقابت‌ها کنار رفتند. «زولا» بازیکن خوش آتیه فوتبال ایتالیا در آن زمان طی گفت‌و‌گویی با مجلهFour Four Two در این‌باره گفت: «ساچی به هیچ وجه با این کار فرصت درخشش در رقابت‌ها را از من نگرفت». این گفته زولا درباره رقابت‌های یورو 1996 بود، گرچه بسیاری نظر متفاوتی داشتند. ارسال نظر
پربیننده