اسماعیل حاتمی‌کیا*: برای ترجمه آرت‌بوک پیشنهاد دادند «کتاب‌نگاره» یعنی کتاب تصویر. بله سینما تصویر است، ولی این یک مفهوم کلی است. سینما ملغمه‌ای هفت‌جوشی است از همه هنرها. از ادبیات، معماری، موسیقی، نقاشی، نمایش و... که وقتی ادغام می‌شود، نام سینما می‌گیرد و دیگر نمی‌شود اجزای آن را یکی یکی جدا کرد. پس «کتاب‌نگاره» شاید تعریف جامعی باشد ولی مانع ورود تعبیرات دیگر نیست و عملا خطا می‌رود. فرنگی‌ها نامش را گذاشته‌اند «آرت‌بوک». ترجمه تحت‌‌اللفظی‌اش یعنی «کتاب هنر» یا «هنر کتاب». هنر شامل همه هنرها می‌شود و محدود به تصویر صرف نیست. پس عجالتا همان اسم فرنگی را بپذیریم تا بعد. این توضیح را بهانه کردم تا بگویم این عرصه، میدان تازه‌ای برای سینمای ایران است و هنوز نوزادی متولد نشده که نامگذاری شایسته‌ای صورت گرفته باشد. بپذیریم که این آغاز می‌تواند چالش‌هایی به دنبال داشته باشد اما خوشوقتیم که ما آغازگر آن هستیم.
گام‌های شکل‌گیری آرت‌بوک فیلم بادیگارد
برای خلق این کتاب بیش از 6 ماه زمان صرف شد. طی این زمان تیمی 8 نفره، اهل ذوق و هنر و کاربلد در تهیه نوشته‌های متن، عکس‌ها، خلق تصاویر جدید، طراحی، صفحه‌آرایی و ویرایش عکس‌ها گام به گام و در کنار هم محتوای کتاب را تهیه و آماده عرضه کردند.
گام اول: مطالعه و مشاوره
الف: یافتن الگوی آموزشی برای کتاب: با توجه به نبود الگوی مناسب داخلی، تیم تولید بیش از 40 آرت‌بوک بین‌المللی را مورد بازبینی دقیق قرار داد. سعی بر آن شد که حاصل کتاب، انتقال تجربه منحصر به فرد بادیگارد برای مخاطبان، قابلیت آموزشی داشته باشد. این دوره بیش از یک ماه زمان برد و 15 جلسه گفت‌وگو صرف رسیدن به نقشه راهی دقیق برای طراحی استخوان‌بندی کتاب شد.
ب- مشورت با عوامل هنری: با توجه به نیازهای محتوایی و گرافیکی، قبل از صفحه‌آرایی کتاب، گفت‌وگو با تمام عوامل فنی-هنری مانند مسؤول جلوه‌های ویژه میدانی، جلوه‌های ویژه دیجیتالی، طراحی گریم، طراحی لباس و عوامل دیگر برگزار شد. در این مرحله بیش از 30 ساعت گفت‌وگو با عوامل مختلف فیلم صورت گرفت تا شیوه استفاده از محتوای تصویری مربوط به هر بخش مشخص شود.
گام دوم: آنچه داشتیم
در این آرت‌بوک بیش از یکهزار تصویر مستقل یا در هم ادغام‌شده استفاده شده است. البته در کنار آن، مجموعه مکتوبات نیز جمع‌آوری شدند که شرح آنها چنین است:
الف- عکس‌ها: بیش از 5 هزار تصویر صحنه و پشت صحنه فیلم بادیگارد از زمان پیش‌تولید مورد بازبینی قرار گرفت و در نهایت یکهزار فریم برای چاپ در کتاب انتخاب شد.
ب- فیلم‌های پشت صحنه: برای تکمیل تصاویر، بیش از 300 ساعت فیلم پشت صحنه مورد بازبینی قرار گرفت و از دل آن 1000 فریم عکس نیز به شیوه (اسکرین‌شات) استخراج شد که البته تعداد محدودی از آنها در نسخه نهایی کتاب جای گرفت.
ج- نسخه اصلی فیلم: عکسبرداری 500 فریم از نسخه اصلی فیلم با کیفیت مستر (Image Sequence) «DPX» برای تکمیل تصاویر به انجام رسید.
د- طرح‌های استوری‌بورد (فیلمنامه مصور) و کانسپت (تصویرمفهوم): برای فیلم بادیگارد بیش از 500 تصویر استوری‌بورد و کانسپت طراحی شده بود. در این کتاب از تمام این طرح‌ها استفاده شده است.
د- فیلمنامه و دستنوشته‌های کارگردان: کارگردان اثر در مرحله شکل‌گیری فیلمنامه و سپس در زمان تولید نگاهش را به شکل منظمی مکتوب کرده بود. تیم تولید با اجازه کارگردان به این نوشته‌ها دسترسی پیدا کرد و در روند تولید کتاب از آنها بیشترین استفاده را برد.
گام سوم: خلق جدید
الف- خلق طرح‌های جدید استوری‌بورد و کانسپت: سفارش مجدد به طراح استوری‌بورد و کانسپت و ویرایش طرح‌های قبلی با توجه به نیازهای کتاب، یکی از بخش‌های مهم کار به شمار می‌آمد که انجام شد.
ب- ادغام و خلق تصاویر جدید: براساس نیازهای تصویری کتاب بیش از 200 تصویر جدید که حاصل ادغام تعداد زیادی تصاویر دیگر بودند، تهیه شد.
ج- نگارش متن توصیفی: این مرحله برخلاف تصور اولیه ما وقت زیادی گرفت. نوشتن متنی متناسب با حال و هوای ذوقی فیلم بادیگارد، قلم و ادبیات خاصی طلب می‌کرد. قبل از نگارش متن کتاب لازم بود نویسنده با محتوای فیلم آشنا می‌شد. برای این مرحله؛
- بیش از 500 صفحه از شرح تحقیقات فیلمنامه
- بیش از 15 ساعت گفت‌وگوی کارگردان در فیلم‌های پشت صحنه
- 4 ساعت گفت‌وگو با کارگردان
- مطالعه فیلمنامه
- مطالعه گزارش‌های روزانه شخصی کارگردان از بدو شکل‌گیری فیلم
به انجام رسید. در نهایت متن اولیه کتاب پس از صرف زمان یک ماهه تهیه شد اما با توجه به نظارت و حساسیت کارگردان که در تمام مراحل، بویژه این مرحله حساسیت ویژه داشتند، این متن 4 بار بازنویسی اساسی شد.
گام چهارم: تولد آرت‌بوک بادیگارد
الف- صفحه‌آرایی کتاب: اراده تیم سازنده بر آن بود که چینش عکس و صفحه‌آرایی کتاب به‌گونه‌ای باشد که فرم و ساختار گرافیکی صفحات تکراری نشود. بنابراین سلیقه، صفحه‌آرایی هر بخش زمانی طولانی و بیشتر از استانداردهای مرسوم به خود اختصاص داد. برای صفحه‌آرایی این کتاب بیش از 5 ماه زمان صرف شد. در این مرحله جلسات کاری با حضور سرپرست تیم، مدیر هنری، صفحه‌آرا و نویسنده برگزار می‌شد.
ب- طراحی جلد کتاب: در این مرحله بیش از 10 نمونه جلد مختلف برای کتاب طراحی شد و در نهایت نسخه پایانی پس از برگزاری جلسات عمومی با حضور تمام عوامل تولید کتاب مشخص شد.
ج- بازبینی فنی و هنری کتاب: تیم تولید کتاب برای دستیابی به نظر کارشناسان نسخه اولیه را در اختیار 10 نفر از اهل فن قرار داد. در این جمع 4 ویراستار حرفه‌ای و اهل قلم، 3 روزنامه‌نگار و 3 ناشر با سابقه فرهنگی حضور داشتند. در نهایت نظرات آنها به همراه دیدگاه‌های کارگردان و تهیه‌کننده جمع‌بندی و در نسخه نهایی اعمال شد.
د-جلسات مربوط به چاپ: با توجه به حجم بالای کار گرافیکی صورت گرفته روی کتاب همزمان با طی شدن مراحل صفحه‌بندی و پیش از ویرایش نهایی عکس‌های کتاب، 2 ناظر حرفه‌ای چاپ به عنوان مشاور به تیم اضافه شدند.
گام پنجم: عرضه کتاب
اکنون آرت‌بوک فیلم سینمایی بادیگارد آماده شده است. این کتاب به گواه ناظران صاحب‌نظر، یک اقدام منحصر به فرد هنری به شمار می‌آید. این کتاب نخستین گام جدی و حرفه‌ای در این مسیر طی‌نشده است. این کتاب تکریم تلاش جمعی برای خلق یک اثر فاخر سینمایی است. این کتاب احترام به هنر سینمای متعهد آرمانگراست. این کتاب، گزارش‌نامه‌ای از توان هنری سینمای ایران است. این کتاب انعکاس یک تلاش هنری کاملا ملی- بومی است. عرضه این کتاب (مثل خود فیلم که اکران آن بسیار کلیدی و حیاتی بود و خوشبختانه قریب بر یک‌میلیون بیننده را راهی سینما کرد) در دنیای نشر، ظرایفی می‌طلبد تا کتابخانه‌ها و دوستداران واقعی هنر سینما از وجود آن مطلع شوند. تیم تولید این کتاب دل‌نگران و البته امیدوار به فضل خدا، پست خود را ترک کرده و این کتاب را به عزیزان نشر می‌سپارد. باشد که خدا راضی شود.
*سرپرست تیم تولید آرت‌بوک فیلم سینمایی بادیگارد