مواد و مصالح ساختمانی در هر دوره از تاریخ معماری ایران، سبک، سیاق و شکل خاصی به معماری بخشیده به گونه‌ای که در صورت بررسی مواد و مصالح بناهای متعلق به دوره‌های مختلف تاریخ می‌توان میزان دسترسی معماران و استادکاران به امکانات ساخت و احداث بنا را مورد بررسی قرار داد. «علیرضا بهرمان» کارشناس ارشد مرمت و استاد دانشگاه که در پروژه‌های بزرگی مانند کارگاه مرمت کاخ شهربانی و مسجد سپهسالار، مرمت سنگ و تزئینات بنا را برعهده داشته و در حوزه تزئینات معماری بناهای تاریخی متخصص است در این گفت‌وگوی کوتاه درباره تزئینات و مواد و مصالح به کار رفته شده در معماری دوران‌های مختلف در کشورمان می‌گوید:
آغاز معماری ایران به چه دوره‌ای باز می‌گردد؟
ایرانیان به لحاظ شرایط اقلیمی ویژه کشور اغلب برای ساخت بناها از مصالح و مواد مقاوم بهره می‌گرفتند و بر همین اساس در زمینه ساخت بناها تبحر کافی پیدا کردند و به سرعت توانستند به هنر معماری به معنای واقعی آن دسترسی پیدا کنند. آثار و ابنیه تاریخی به جای مانده از تاریخ کهن ایران مانند چغازنبیل نشانی از این حکایت است. همچنین در دوره‌های پارت و ساسانی سبک و سیاق معماری سنگی به شناخت بهتر مواد و ساخت بناهای عظیم، طاق‌ها و کتیبه‌ها منجر شد که این روند در اواخر دوره ساسانی به شکل کاملی بروز پیدا کرد. با آغاز دوره اسلامی روند معماری ایران پویاتر شد تا جایی که در دوره سلجوقی با تکمیل شدن مباحث سازه‌ای، معمارها فرصت پیدا کردند تا از آجر، ملاط و تزئینات در ساخت بناها استفاده کنند که این هنر بویژه در دوران اسلامی در سطوح عالی آن به چشم می‌خورد. در اواخر دوره مغول اطلاعات مربوط به سازه و بنا تکمیل و معماری بنا از نظر فضاها کامل شد و بناهای به جا مانده از این دوره به عنوان یکی از کامل‌ترین نمونه‌های فضاهای معماری شهری جلوه‌گر شد. پس از مغول و در دوران تیموریان کاشیکاری با سبک و سیاق کاشی معرق و به شکل بی نظیر به کار گرفته شد که این سبک در دوره صفویه نیز ادامه پیدا کرد در این دوره کاشی هفت رنگ جایگزین کاشی معرق شد.
در دوره قاجار با چه شکل خاصی از معماری و تزئینات بنا روبه‌رو هستیم؟
سبک‌های آذری و اصفهانی که بویژه در دوران صفویه و با استفاده از کاشی‌های هفت رنگ و لعاب‌های رنگارنگ معمول بود به دوران قاجار نیز راه یافت و بویژه بهره‌گیری از سبک اصفهانی در بناهای عام‌المنفعه و مذهبی کاملا مشهود بود. در دوره‌های میانی قاجار، تحولات جهانی و گسترش صنعت در جهان بر بخش‌هایی از معماری ایران تاثیر گذاشت به طوری که با آغاز قرن 19 نوعی آمیختگی معماری اصیل ایرانی با معماری مدرن به چشم می‌خورد. اختراع ماشین و احداث کارخانه ها، تولید انبوه و به دنبال آن تولید مواد و مصالح جدید ساختمانی از جمله آهن را به دنبال داشت که با تولید آهن به طور انبوه معماران از این ماده جدید در ساخت و ساز و احداث بناها استفاده کردند.
حضور معماری مدرن و تلفیق آن در معماری کهن ایرانی تا چه میزان بر هویت معماری ایرانی تاثیر گذاشت و آیا در این دوره بناهایی را می‌توان شاهد بود که هنوز تاثیر معماری اصیل ایرانی بر ساختارشان به طور کامل دیده شود؟
معماری مدرن براحتی در زوایای معماری کهن ایرانی رخنه کرد به طوری که در معماری بناهای دوران قاجار تاثیر این سبک معماری به وضوح دیده می‌شود، اما به هر حال تاثیر معماری مدرن بر بناهای سنتی همچون دیگر بناها نبود. برای مثال می‌توان از مسجد سپهسالار نام برد که هر چند ساخت آن به اواسط دوره قاجار و تاثیر معماری مدرن بر معماری آن روز ایران باز می‌گردد، اما بنای مسجد در قالب یک مکان مذهبی نمایانگر ارزش‌های معماری اسلامی و ایرانی است.
تغییر در ساخت و ساز بناهای جدید در دوره قاجار چگونه به وجود آمد؟
تغییر در مواد و مصالح معماری، تغییر در شکل و ساختار معماری بناها را در این دوره به دنبال داشت. به گونه‌ای که با توجه به تغییرات ایجاد شده در عصر صنعت و نیاز به امکانات جدید شهری، ساخت برخی از بناها از جمله ایستگاه‌های راه آهن، نمایشگاه‌ها و کارخانه‌ها از سوی معماران مورد توجه قرار گرفت.
تلفیق سبک معماری کهن ایران و معماری مدرن چگونه صورت گرفت؟
سفر شاهان قاجار به اروپا به علاقه آنها به ساخت بناهایی مشابه آنچه در فرنگ دیده بودند، منجر شد و پس از آن معماران ایرانی با بهره‌گیری از تصویر کارت‌پستال‌هایی که شاهان قاجار از بناهای اروپایی به ایران آورده بودند، بناهایی را احداث کردند که نشانگر تلفیقی از معماری کهن ایران و معماری مدرن اروپایی بود بویژه در دوره امیرکبیر، نخست وزیر اصلاح‌طلب دربار قاجار که با نگرش‌های جدید، تحولاتی در سیمای شهر تهران به وجود آورد که از جمله این تحولات می‌توان به ساماندهی میدان ارگ و احداث میدان توپخانه و بناهای جدید اشاره کرد. فراز و فرود معماری کشور با نگاهی به مصالح ساختمانی
مواد و مصالح ساختمانی در هر دوره از تاریخ معماری ایران، سبک، سیاق و شکل خاصی به معماری بخشیده به گونه‌ای که در صورت بررسی مواد و مصالح بناهای متعلق به دوره‌های مختلف تاریخ می‌توان میزان دسترسی معماران و استادکاران به امکانات ساخت و احداث بنا را مورد بررسی قرار داد. «علیرضا بهرمان» کارشناس ارشد مرمت و استاد دانشگاه که در پروژه‌های بزرگی مانند کارگاه مرمت کاخ شهربانی و مسجد سپهسالار، مرمت سنگ و تزئینات بنا را برعهده داشته و در حوزه تزئینات معماری بناهای تاریخی متخصص است در این گفت‌وگوی کوتاه درباره تزئینات و مواد و مصالح به کار رفته شده در معماری دوران‌های مختلف در کشورمان می‌گوید:
آغاز معماری ایران به چه دوره‌ای باز می‌گردد؟
ایرانیان به لحاظ شرایط اقلیمی ویژه کشور اغلب برای ساخت بناها از مصالح و مواد مقاوم بهره می‌گرفتند و بر همین اساس در زمینه ساخت بناها تبحر کافی پیدا کردند و به سرعت توانستند به هنر معماری به معنای واقعی آن دسترسی پیدا کنند. آثار و ابنیه تاریخی به جای مانده از تاریخ کهن ایران مانند چغازنبیل نشانی از این حکایت است. همچنین در دوره‌های پارت و ساسانی سبک و سیاق معماری سنگی به شناخت بهتر مواد و ساخت بناهای عظیم، طاق‌ها و کتیبه‌ها منجر شد که این روند در اواخر دوره ساسانی به شکل کاملی بروز پیدا کرد. با آغاز دوره اسلامی روند معماری ایران پویاتر شد تا جایی که در دوره سلجوقی با تکمیل شدن مباحث سازه‌ای، معمارها فرصت پیدا کردند تا از آجر، ملاط و تزئینات در ساخت بناها استفاده کنند که این هنر بویژه در دوران اسلامی در سطوح عالی آن به چشم می‌خورد. در اواخر دوره مغول اطلاعات مربوط به سازه و بنا تکمیل و معماری بنا از نظر فضاها کامل شد و بناهای به جا مانده از این دوره به عنوان یکی از کامل‌ترین نمونه‌های فضاهای معماری شهری جلوه‌گر شد. پس از مغول و در دوران تیموریان کاشیکاری با سبک و سیاق کاشی معرق و به شکل بی نظیر به کار گرفته شد که این سبک در دوره صفویه نیز ادامه پیدا کرد در این دوره کاشی هفت رنگ جایگزین کاشی معرق شد.
در دوره قاجار با چه شکل خاصی از معماری و تزئینات بنا روبه‌رو هستیم؟
سبک‌های آذری و اصفهانی که بویژه در دوران صفویه و با استفاده از کاشی‌های هفت رنگ و لعاب‌های رنگارنگ معمول بود به دوران قاجار نیز راه یافت و بویژه بهره‌گیری از سبک اصفهانی در بناهای عام‌المنفعه و مذهبی کاملا مشهود بود. در دوره‌های میانی قاجار، تحولات جهانی و گسترش صنعت در جهان بر بخش‌هایی از معماری ایران تاثیر گذاشت به طوری که با آغاز قرن 19 نوعی آمیختگی معماری اصیل ایرانی با معماری مدرن به چشم می‌خورد. اختراع ماشین و احداث کارخانه ها، تولید انبوه و به دنبال آن تولید مواد و مصالح جدید ساختمانی از جمله آهن را به دنبال داشت که با تولید آهن به طور انبوه معماران از این ماده جدید در ساخت و ساز و احداث بناها استفاده کردند.
حضور معماری مدرن و تلفیق آن در معماری کهن ایرانی تا چه میزان بر هویت معماری ایرانی تاثیر گذاشت و آیا در این دوره بناهایی را می‌توان شاهد بود که هنوز تاثیر معماری اصیل ایرانی بر ساختارشان به طور کامل دیده شود؟
معماری مدرن براحتی در زوایای معماری کهن ایرانی رخنه کرد به طوری که در معماری بناهای دوران قاجار تاثیر این سبک معماری به وضوح دیده می‌شود، اما به هر حال تاثیر معماری مدرن بر بناهای سنتی همچون دیگر بناها نبود. برای مثال می‌توان از مسجد سپهسالار نام برد که هر چند ساخت آن به اواسط دوره قاجار و تاثیر معماری مدرن بر معماری آن روز ایران باز می‌گردد، اما بنای مسجد در قالب یک مکان مذهبی نمایانگر ارزش‌های معماری اسلامی و ایرانی است.
تغییر در ساخت و ساز بناهای جدید در دوره قاجار چگونه به وجود آمد؟
تغییر در مواد و مصالح معماری، تغییر در شکل و ساختار معماری بناها را در این دوره به دنبال داشت. به گونه‌ای که با توجه به تغییرات ایجاد شده در عصر صنعت و نیاز به امکانات جدید شهری، ساخت برخی از بناها از جمله ایستگاه‌های راه آهن، نمایشگاه‌ها و کارخانه‌ها از سوی معماران مورد توجه قرار گرفت.
تلفیق سبک معماری کهن ایران و معماری مدرن چگونه صورت گرفت؟
سفر شاهان قاجار به اروپا به علاقه آنها به ساخت بناهایی مشابه آنچه در فرنگ دیده بودند، منجر شد و پس از آن معماران ایرانی با بهره‌گیری از تصویر کارت‌پستال‌هایی که شاهان قاجار از بناهای اروپایی به ایران آورده بودند، بناهایی را احداث کردند که نشانگر تلفیقی از معماری کهن ایران و معماری مدرن اروپایی بود بویژه در دوره امیرکبیر، نخست وزیر اصلاح‌طلب دربار قاجار که با نگرش‌های جدید، تحولاتی در سیمای شهر تهران به وجود آورد که از جمله این تحولات می‌توان به ساماندهی میدان ارگ و احداث میدان توپخانه و بناهای جدید اشاره کرد. ارسال نظر
پربیننده