به‌عنوان سوال اول، درباره کنسرت اخیر و همکاری با کیوان ساکت توضیح دهید.
این کنسرت قرار است 28 ، 29 و 30 خردادماه برگزار شود. دو هنرمند گرامی که احتیاجی به معرفی ندارند کیوان ساکت و سینا سرلک عزیز، خواننده این کنسرت هستند که قبلا هم با ارکستر ملی همکاری داشته‌اند. از چند سال پیش قصد داشتیم کنسرتی را با هم برگزار کنیم اما به دلیل تداخل برنامه‌های ما و سفرهای خارج از کشور آقای ساکت فرصت برگزاری کنسرت را نداشتیم.
آيا مشکلات مالی‌اي که ارکستر ملی داشت مرتفع شد؟
این مسائل همیشه بوده و چیز جدیدی نیست و تفاوتی نکرده و وضع مثل همان پارسال است. هنوز تغییر محسوسی حاصل نشده، قرارداد جدید را هم بچه‌ها امضا نکرده‌اند و از کم و کیف قرارداد هم اطلاعی ندارم.
در چند سال اخیر همکاری شما بیشتر با ارکستر ملی بوده و کمتر سراغ موسیقی فیلم رفته‌اید. این رویکرد دلیل خاصی دارد؟
برنامه‌های ارکستر موسیقی ملی خیلی وقت‌گیر است. یعنی از نظر تهیه، تولید و اجرا خیلی وقت مرا می‌گیرد. ما هر فصل 3 شب برنامه داریم که باید تهیه شود. کسانی که دست‌اندرکار هنر و موسیقی هستند، حرف مرا لمس می‌کنند و بخوبی متوجه منظور من می‌شوند. وقتی برای مناسبت یا اتفاقی قطعه‌ای را می‌سازند، تا بیایند آن را بنویسند و ضبط کنند، یک ماه زمان می‌برد. حالا حساب کنید ما در هر کنسرت حدود 12 تا 13 قطعه اجرا می‌کنیم. همه اینها چه از نظر نوشتن، تمرین و اینکه آهنگساز باید برای تک‌تک نوازندگان نت‌های جداگانه بنویسد و چه از نظر مکان و زمان برگزاری کنسرت، احتیاج به یک برنامه‌ریزی دقیق دارد که بسیار پرمشقت است. خود نوشتن قطعات یک کار آرشیتکتوری (مهندسی) و یک نوع معماری است که در واقع یک طرحی را روی پارتیتور(کاغذ نت) پیاده می‌کنند. بعد این قطعه به پارت سازهای مختلف تقسیم می‌شود که نوازندگان شروع به تمرین می‌کنند و ما برای هر کنسرت باید این مسیر را طی کنیم.
چرا در کنسرت‌های ارکستر ملی، بعضاً با قطعات تکراری مواجه می‌شویم؟
بارها گفته‌ام ارکستر ملی از پیش رپرتوار ندارد. آنچه دارد متعلق به خودش است. الان بیش از 200 قطعه تولید شده و در اختیار داریم اما این برای یک ارکستر کافی نیست. باید قطعات، همینطور دائما ساخته شوند. مثل این است که ما بخواهیم جاده‌ای را بسازیم و حرکت کنیم. حرکت روی جاده‌های ساخته شده آسان است و دیگر مشکلی ندارد. همه ارکستر سمفونیک‌های دنیا آنقدر قطعه در اختیار دارند که سال‌های سال هم اگر آنها را اجرا کنند، تمام نمی‌شوند در حالی که ما فقط 200 قطعه داریم. ما باید قطعات تولیدی‌مان را افزایش دهیم و مرکزی هم برای تولید این قطعات وجود داشته باشد. بنده و دوستانم وظیفه خود می‌دانیم که برای خدمت به موسیقی مملکت‌مان چنین کاری انجام دهیم، قطعات را تولید و اجرا کنیم. واقعا هم دوستان و همکاران خوبی در این مسیر داشته‌ام که هیچوقت مرا تنها نگذاشته‌اند، ولی خب نمی‌دانم اگر یک روز من نباشم باز هم این تولید ادامه خواهد یافت و این چرخ می‌چرخد و جاده ساخته می‌شود یا نه؟ یکی از دغدغه‌های من همین مطلب است که ما ای‌کاش تولید داشتیم و دیگر مشکلی نداشتیم. فراموش نکنید نظم یک ارکستر هم، بستگی به این دارد که ارکستر امروز کار دارد یا نه. اگر کار باشد در آن ارکستر نظم، انضباط، برنامه و همه چیز هست. اگر کار نباشد، آن ارکستر یک ارکستر بی‌نظم است.
ساخت سمفونی در غرب مربوط به یک قرن اخیر است و دیگر به آن نمی‌پردازند اما در کشورما همچنان برای هر مناسبتی سمفونی‌های مختلفی ساخته می‌شود.
بله، اما به نظر من اصلا خیلی از اینها سمفونی نیستند. اخیرا قطعه‌ای را برای خلیج فارس ساختم که به اشتباه اسم آن را سمفونی خلیج فارس گذاشته‌اند. من سال‌ها این فرم‌ها را درس داده‌ام و لااقل فرم سمفونی را دیگر می‌شناسم. نباید اسم سرود یا منظومه‌ای ساده را سمفونی گذاشت. این یک بی‌دقتی است که برخی مرتکب می‌شود و به اشتباه فکر می‌کنند سمفونی همین‌هاست.
سمفونی‌هایی که توسط دیگر آهنگسازان مثل مجید انتظامی و شاهین فرهت ساخته شده‌اند هم همین‌طورند؟
راستش آنها را نشنيده‌ام، ان‌شاءالله که رعایت کرده‌اند اما درباره قطعه خودم که همان خلیج‌فارس است متاسفانه می‌بینم که نام آن را سمفونی خلیج‌فارس گذاشته و حتی سي‌دي آن را هم با این نام منتشر کرده‌اند. در حالی که این فقط یک قطعه است، نه سمفونی.
درباره قطعه خلیج فارس قطعه دیگری هم با همین‌نام ساخته شده که خواننده آن حمید حامی از خوانندگان موسیقی پاپ است.
بله، به اعتقاد من چون خلیج فارس یک تم مشترک از نظر مضمون است کارهای مختلفی در آن انجام می‌گیرد. در عین حال در صحنه بین‌المللی دست‌هایی در کار است که می‌خواهد منطقه را شلوغ بکند و اسم خلیج را تغییر دهد، کمااینکه بعضی از کشورها این تغییر را داده‌اند! برای همین هم در این برهه زمانی، قطعه‌ای را به سفارش دایرهًْ‌المعارف جمهوری اسلامی ایران ساختم. همکاران بسیار متفکری در این مرکز هستند که با تعامل با همدیگر تعدادی از ابیات دکتر علی غضنفری را انتخاب کردیم و روی آن قطعه را ساختم که با صدای سالار عقیلی ضبط شد ولی در اجرای زنده، محمد معتمدی آن را اجرا کرد.
انتخاب خواننده‌ها در ارکستر برپایه چه معیارهایی است؟
کسانی برای همکاری با ارکستر ملی انتخاب می‌شوند که توانایی اجرا با ارکستر موسیقی ملی را داشته باشند. شاهد مثال خوبش، سینا سرلک است که الان کنار من نشسته (می‌خندد). به هر حال خواندن در یک گروه کوچک با یک گروهی که از نظر هارمونی و ارکستراسیون خیلی گسترده است و تفاوت داشته و آگاهی و تجربه، لازم دارد و تا آگاهی نباشد، نمی‌توان در ارکستر کار کرد و خوب پیش رفت.
تغییر خواننده‌ها در برنامه‌های مختلف دلیل خاصی دارد؟
خوانندگی در ارکستر ملی انحصاری نیست و این امکان در اختیار همه خوانندگان ارکستر قرار دارد که به نوبت ارکستر با آنها اجرا دارد.
ولی با بعضی خواننده‌ها بیشتر کار می‌کنید؟
خب، اولویت‌هایی وجود دارد که در درجه اول به کسانی اختصاص داده می‌شود که از نظر اخلاقی مورد تایید ارکستر باشند. در عین اینکه از نظر هنری هم باید مورد تایید و وجهه‌ای بین مردم داشته باشند.
یعنی شناخته شده باشد؟
یعنی وقتی یک خواننده را دعوت می‌کنیم تا با ارکستر همکاری کند، برنامه‌اش گیرا باشد و هم از لحاظ توانایی و هم از لحاظ شهرت تا حدودی مردم او را بشناسند. همانطور که گفتم خوانندگان ارکستر کاملاً سنجیده می‌شوند. مثلاً درباره انتخاب سینا سرلک این را بگویم، یک روز رفته بودم به کارگاه آواز دوست گرامی‌ام استاد شجریان، در جمع شاگردان، به غیر از سرلک که آنجا بودند خیلی جوانان خوب و بااستعداد دیگری دیدم، اما به تایید دوستانی که آنجا بودند از جمله خود استاد شجریان روی سینا نظر بیشتری بود و غالباً هم نظرشان مثبت بود، همانطور که خودم هم با نظر آنها موافق بودم. این به آن معنا نیست که جوانان دیگری که در کارگاه استاد شجریان بودند، بی‌استعدادند. آنها هم آینده‌دارند، اما سینا هم صدای خوب و هم حس خوب دارد و از همه مهم‌تر وزن‌های موسیقی را به خاطر آشنایی‌اش با نوازندگی تنبک می‌شناسد که شناخت وزن و ریتم، یکی از مهم‌ترین چیزهاست و خواننده باید ریتم را خیلی خوب بشناسد که به اصطلاح دیر یا زود نگیرد، میزان‌ها را به راحتی بتواند بشمارد و این سنجیدن فقط مربوط به خواننده‌های ارکستر نیست و تمام نوازندگان ارکستر در ابتدا کاملاً سنجیده می‌شوند.
نوازندگان ارکستر هم مثل خوانندگان در برنامه‌های مختلف تغییر می‌کنند؟
بیشتر آنها ثابتند. بعضی وقت‌ها نوازنده میهمان داریم مثل همین برنامه‌مان که آقای ساکت به عنوان آهنگساز و نوازنده میهمان ما هستند. یکسری هم نوازندگان ثابت داریم که از ابتدای تاسیس ارکستر با ما بوده و طی ضوابطی عضو ارکستر شده‌اند.
اشاره کردید خواننده‌ای که با ارکستر همکاری می‌کند باید در بین مردم شناخته شده باشد، در حالی‌که شما خواننده‌هایی مثل علی مینوسپهر و... را برای اولین‌بار به مردم معرفی کردید.
مینوسپهر در حقیقت یک موزیسین شناخته شده است و اهل موسیقی او را می‌شناسند. ما به او این امکان و میدان را دادیم تا از سوی مخاطبان هم شناخته شود. البته همیشه این‌طور نیست که ما باید همه چیز را تا آخر تایید کنیم. باید ببینیم مردم چگونه استقبال می‌کنند.
استفاده از محمد معتمدی، خواننده دیگر ارکستر هم نظر خودتان بود یا با توجه به اینکه او ابتدا با استاد لطفی همکاری داشته‌اند، حضورش در ارکستر هم با معرفی آقای لطفی محقق شده؟
خیر، دوستانی مثل مازیار حیدری و شهرام توکلی یک روز محمد معتمدی را به عنوان خواننده‌ای مستعد به ما معرفی کردند. ما هم گفتیم یک روز بیایند. با هم تمرین کردیم و دیدم که کارشان خوب است.
مدتی است علیرضا قربانی از جوانانی که در سال‌های اول ارکستر ملی با شما همکاری داشت، دیگر در برنامه‌های ارکستر ملی شرکت نمی‌کند. این دلیل خاصی دارد؟
خب گرفتاری‌هایشان که زیاد می‌شود ما دیگر سراغ این دوستان نمی‌رویم و آنها را آزاد می‌گذاریم هرطور که می‌خواهند کارشان را ادامه دهند.
چرا با تمام مشکلات باز هم در کنار ارکستر هستید و آن را رهبری می‌کنید؟
(آهی می‌کشد) برای اینکه ارکستر را خودم تشکیل داده‌ام و مثل بچه خودم است. جدایی از آن خیلی سخت است. چطور رهایش کنم؟
در حال حاضر سالی چند برنامه دارید؟
در سال 12 اجرا داریم که 4 برنامه را شامل می‌شود. هر برنامه را 3 شب در سال اجرا می‌کنیم. در هر ماه یک برنامه هم برگزار می‌کنیم که اینها برنامه‌های موظفی هستند. یکسری برنامه‌های مناسبتی هم داریم که بنا به دعوت مؤسساتی مثل میراث فرهنگی است که بودجه‌اش را هم خودشان تامین می‌کنند و ارتباطی به دفتر موسیقی ندارد.
سرانجام انتشار آلبوم‌های ارکستر ملی به کجا رسید؟
در این زمینه وضعیت فرقی نکرده و حرفی ندارم. آرزویم است که روزی این آلبوم‌ها منتشر شوند این احتیاج به یک بخش جنبی یا به عبارتی بازرگانی در ارکستر ملی دارد. هماهنگ کردن صاحبان اثر از وظایفی است که باید از طرف دفتر موسیقی، فکری برای آن کرد. براساس حقوق مولف و مصنف اگر ما بخواهیم قدم برداریم، باید صاحبان اثر را در جریان کار قرار بدهیم و آنها را راضی به استفاده از قطعات‌شان کنیم. ما اجازه نداریم آهنگ هر آهنگسازی را بدون خریداری منتشر کنیم.
یعنی قطعاتی از آهنگسازان مختلف که در ارکستر موسیقی ملی اجرا می‌شوند، خریداری نشده‌اند؟
ما اثر را نمی‌خریم. فقط اجرای صحنه‌ای اثر را برای اینکه زیاد پول خرج نشود می‌خریم. اما مالک اصلی برای انتشار سی‌دی و کاست صاحب اثر است. اگر بخواهیم آلبوم‌های ارکستر ملی را که از ساخته‌های آهنگسازان مختلف است منتشر کنیم باید رضایت صاحبان اثر را جلب کنیم. باید یک قرارداد دوجانبه برای هر اثر بین ارکستر و صاحبان اثر بسته شود. خب اینها هم یکسری کار حقوقی است که از من ساخته نیست. این کار را باید مسؤولان دفتر موسیقی و ارکستر انجام دهند که تا به حال این کار را انجام نداده‌اند.
شما تا به حال از آنها نخواسته‌اید که در رابطه با انتشار آلبوم‌ها اقدامی کنند؟
ده‌ها بار خواسته‌ام و بارها این مطلب را عنوان کرده‌ام که محصول ارکستر موسیقی ملی مثل باغی است که میوه‌هایش رسیده و روی زمین و پای درخت می‌ریزد و از بین می‌رود چون ما صنعت بسته‌بندی نداریم که آنها را بچینیم و بسته‌بندی کنیم.
الان قطعات کاملاً ضبط شده‌اند و فقط مشکل انتشار وجود دارد؟
ضبط فنی نشده‌اند. فقط در ضمن اجرای قطعات ضبط می‌شوند که من موافق این ضبط هستم، منتها با یک مقدار کارشناسی بیشتر، به عبارت دیگر معتقدم اجراها باید زنده ضبط شوند. اما خب باید تجهیزات بیشتری هم از نظر تصویری و صوتی در اختیار صدابردار قرار داده شود.
برای حل مشکلات مالی ارکستر ملی با خانه موسیقی صحبت نکرده‌اید؟
من خودم جزو شورای‌عالی خانه موسیقی هستم اما در مساله مالی که کاری نمی‌توانند بکنند و خود ما در جشن خانه موسیقی به این خانه کمک کردیم که آقای شجریان هم بخشی از درآمد کنسرت‌شان را به خانه موسیقی پرداختند و ارکستر ملی هم به همین ترتیب که فکر می‌کنم کمک ما به خانه موسیقی یک وظیفه و خدمت بود و من به شخصه هیچ ادعایی ندارم و آن جشن خانه موسیقی پیشنهاد من بود که شکل جشن به یک صورت دیگر بود به این صورت که شبیه کنسرت باشد. پیشنهاد من این بود مردم در یک مکان مصفایی جمع شوند و هنرمندان را از نزدیک ببینند و یک برنامه موسیقی هم باشد که خیلی فضای طبیعی و صمیمانه‌ای داشت اما جشن به صورت خیلی کلاسیک و تعریف شده برگزار شد، بدون اینکه هیچ تبلیغی
صورت گیرد.
آيا نوازندگان ارکستر با این حجم کار و مشکلات مالی تا به حال از همکاری با ارکستر خسته نشده‌اند؟
خوشبختانه خیلی شوق ماندن در ارکستر را دارند و حتی ما فهرست انتظار داریم که اگر احیانا هر کدام از نوازندگان تشریف ببرند ما از فهرست انتظار، شخصی را جایگزین کنیم که معمولا خیلی کم این مساله پیش می‌آید.
اگر مایل باشید کمی در مورد فعالیت‌هایتان در حوزه موسیقی فیلم صحبت کنیم. با توجه به اینکه موسیقی سریال‌هایی مثل «امام علی(ع)»، «روزی روزگاری» و «کیف انگلیسی» که از کارهای درخشان شما در دهه اخیر است، آخرین کارتان در سریال «شهریار» آنطور که باید، با مردم ارتباط برقرار نکرد و مثل موسیقی سریال‌هایی که اشاره کردیم ندرخشید. به نظر خودتان دلیل چیست؟
شاید آن حال و هوایی که خود من داشتم یا حتی حال و هوایی که فیلمنامه داشت با بقیه کارها متفاوت بوده. ضمن اینکه واقعا سریال خوبی بود و کمال تبریزی بهترین کارگردانی بود که تا به حال با آن کار کرده بودم، هماهنگی خیلی خوبی هم داشتیم، اما اینکه چرا موسیقی این سریال با بقیه ساخته‌هایم فرق داشته واقعا نمی‌دانم. موسیقی فیلم یک چیز تنها و مستقل نیست که مثلا بخواهیم آن را جدا از سریال و بدون تصاویر مربوط بررسی کنیم.
در ساخت موسیقی آن سریال از آهنگ‌های فولکلور آذری استفاده کرده بودید؟
بله. از آهنگ‌های فولکلوریک آذربایجان استفاده کرده بودم. به عنوان مثال در سکانسی که نابینایی در درشکه آهنگ آذری می‌خواند، آن قطعه را خود آقای تبریزی پیشنهاد داده بود و بعدا ایشان پیشنهاد کردند که همین موسیقی را بسط و پرورش دهم و برای سکانس‌های دیگر استفاده کنم، در حقیقت آقای تبریزی خیلی زیرکانه موسیقی فولکلور آذربایجان را با موسیقی بازاری تهران مقایسه کرده و کنار هم قرار داده بود. گفت‌وگوی «وطن امروز» با فرهاد فخرالدینی، رهبر ارکستر موسیقی ملی ایران
خوانندگي در اركستر ملي انحصاري نيست
به‌عنوان سوال اول، درباره کنسرت اخیر و همکاری با کیوان ساکت توضیح دهید.
این کنسرت قرار است 28 ، 29 و 30 خردادماه برگزار شود. دو هنرمند گرامی که احتیاجی به معرفی ندارند کیوان ساکت و سینا سرلک عزیز، خواننده این کنسرت هستند که قبلا هم با ارکستر ملی همکاری داشته‌اند. از چند سال پیش قصد داشتیم کنسرتی را با هم برگزار کنیم اما به دلیل تداخل برنامه‌های ما و سفرهای خارج از کشور آقای ساکت فرصت برگزاری کنسرت را نداشتیم.
آيا مشکلات مالی‌اي که ارکستر ملی داشت مرتفع شد؟
این مسائل همیشه بوده و چیز جدیدی نیست و تفاوتی نکرده و وضع مثل همان پارسال است. هنوز تغییر محسوسی حاصل نشده، قرارداد جدید را هم بچه‌ها امضا نکرده‌اند و از کم و کیف قرارداد هم اطلاعی ندارم.
در چند سال اخیر همکاری شما بیشتر با ارکستر ملی بوده و کمتر سراغ موسیقی فیلم رفته‌اید. این رویکرد دلیل خاصی دارد؟
برنامه‌های ارکستر موسیقی ملی خیلی وقت‌گیر است. یعنی از نظر تهیه، تولید و اجرا خیلی وقت مرا می‌گیرد. ما هر فصل 3 شب برنامه داریم که باید تهیه شود. کسانی که دست‌اندرکار هنر و موسیقی هستند، حرف مرا لمس می‌کنند و بخوبی متوجه منظور من می‌شوند. وقتی برای مناسبت یا اتفاقی قطعه‌ای را می‌سازند، تا بیایند آن را بنویسند و ضبط کنند، یک ماه زمان می‌برد. حالا حساب کنید ما در هر کنسرت حدود 12 تا 13 قطعه اجرا می‌کنیم. همه اینها چه از نظر نوشتن، تمرین و اینکه آهنگساز باید برای تک‌تک نوازندگان نت‌های جداگانه بنویسد و چه از نظر مکان و زمان برگزاری کنسرت، احتیاج به یک برنامه‌ریزی دقیق دارد که بسیار پرمشقت است. خود نوشتن قطعات یک کار آرشیتکتوری (مهندسی) و یک نوع معماری است که در واقع یک طرحی را روی پارتیتور(کاغذ نت) پیاده می‌کنند. بعد این قطعه به پارت سازهای مختلف تقسیم می‌شود که نوازندگان شروع به تمرین می‌کنند و ما برای هر کنسرت باید این مسیر را طی کنیم.
چرا در کنسرت‌های ارکستر ملی، بعضاً با قطعات تکراری مواجه می‌شویم؟
بارها گفته‌ام ارکستر ملی از پیش رپرتوار ندارد. آنچه دارد متعلق به خودش است. الان بیش از 200 قطعه تولید شده و در اختیار داریم اما این برای یک ارکستر کافی نیست. باید قطعات، همینطور دائما ساخته شوند. مثل این است که ما بخواهیم جاده‌ای را بسازیم و حرکت کنیم. حرکت روی جاده‌های ساخته شده آسان است و دیگر مشکلی ندارد. همه ارکستر سمفونیک‌های دنیا آنقدر قطعه در اختیار دارند که سال‌های سال هم اگر آنها را اجرا کنند، تمام نمی‌شوند در حالی که ما فقط 200 قطعه داریم. ما باید قطعات تولیدی‌مان را افزایش دهیم و مرکزی هم برای تولید این قطعات وجود داشته باشد. بنده و دوستانم وظیفه خود می‌دانیم که برای خدمت به موسیقی مملکت‌مان چنین کاری انجام دهیم، قطعات را تولید و اجرا کنیم. واقعا هم دوستان و همکاران خوبی در این مسیر داشته‌ام که هیچوقت مرا تنها نگذاشته‌اند، ولی خب نمی‌دانم اگر یک روز من نباشم باز هم این تولید ادامه خواهد یافت و این چرخ می‌چرخد و جاده ساخته می‌شود یا نه؟ یکی از دغدغه‌های من همین مطلب است که ما ای‌کاش تولید داشتیم و دیگر مشکلی نداشتیم. فراموش نکنید نظم یک ارکستر هم، بستگی به این دارد که ارکستر امروز کار دارد یا نه. اگر کار باشد در آن ارکستر نظم، انضباط، برنامه و همه چیز هست. اگر کار نباشد، آن ارکستر یک ارکستر بی‌نظم است.
ساخت سمفونی در غرب مربوط به یک قرن اخیر است و دیگر به آن نمی‌پردازند اما در کشورما همچنان برای هر مناسبتی سمفونی‌های مختلفی ساخته می‌شود.
بله، اما به نظر من اصلا خیلی از اینها سمفونی نیستند. اخیرا قطعه‌ای را برای خلیج فارس ساختم که به اشتباه اسم آن را سمفونی خلیج فارس گذاشته‌اند. من سال‌ها این فرم‌ها را درس داده‌ام و لااقل فرم سمفونی را دیگر می‌شناسم. نباید اسم سرود یا منظومه‌ای ساده را سمفونی گذاشت. این یک بی‌دقتی است که برخی مرتکب می‌شود و به اشتباه فکر می‌کنند سمفونی همین‌هاست.
سمفونی‌هایی که توسط دیگر آهنگسازان مثل مجید انتظامی و شاهین فرهت ساخته شده‌اند هم همین‌طورند؟
راستش آنها را نشنيده‌ام، ان‌شاءالله که رعایت کرده‌اند اما درباره قطعه خودم که همان خلیج‌فارس است متاسفانه می‌بینم که نام آن را سمفونی خلیج‌فارس گذاشته و حتی سي‌دي آن را هم با این نام منتشر کرده‌اند. در حالی که این فقط یک قطعه است، نه سمفونی.
درباره قطعه خلیج فارس قطعه دیگری هم با همین‌نام ساخته شده که خواننده آن حمید حامی از خوانندگان موسیقی پاپ است.
بله، به اعتقاد من چون خلیج فارس یک تم مشترک از نظر مضمون است کارهای مختلفی در آن انجام می‌گیرد. در عین حال در صحنه بین‌المللی دست‌هایی در کار است که می‌خواهد منطقه را شلوغ بکند و اسم خلیج را تغییر دهد، کمااینکه بعضی از کشورها این تغییر را داده‌اند! برای همین هم در این برهه زمانی، قطعه‌ای را به سفارش دایرهًْ‌المعارف جمهوری اسلامی ایران ساختم. همکاران بسیار متفکری در این مرکز هستند که با تعامل با همدیگر تعدادی از ابیات دکتر علی غضنفری را انتخاب کردیم و روی آن قطعه را ساختم که با صدای سالار عقیلی ضبط شد ولی در اجرای زنده، محمد معتمدی آن را اجرا کرد.
انتخاب خواننده‌ها در ارکستر برپایه چه معیارهایی است؟
کسانی برای همکاری با ارکستر ملی انتخاب می‌شوند که توانایی اجرا با ارکستر موسیقی ملی را داشته باشند. شاهد مثال خوبش، سینا سرلک است که الان کنار من نشسته (می‌خندد). به هر حال خواندن در یک گروه کوچک با یک گروهی که از نظر هارمونی و ارکستراسیون خیلی گسترده است و تفاوت داشته و آگاهی و تجربه، لازم دارد و تا آگاهی نباشد، نمی‌توان در ارکستر کار کرد و خوب پیش رفت.
تغییر خواننده‌ها در برنامه‌های مختلف دلیل خاصی دارد؟
خوانندگی در ارکستر ملی انحصاری نیست و این امکان در اختیار همه خوانندگان ارکستر قرار دارد که به نوبت ارکستر با آنها اجرا دارد.
ولی با بعضی خواننده‌ها بیشتر کار می‌کنید؟
خب، اولویت‌هایی وجود دارد که در درجه اول به کسانی اختصاص داده می‌شود که از نظر اخلاقی مورد تایید ارکستر باشند. در عین اینکه از نظر هنری هم باید مورد تایید و وجهه‌ای بین مردم داشته باشند.
یعنی شناخته شده باشد؟
یعنی وقتی یک خواننده را دعوت می‌کنیم تا با ارکستر همکاری کند، برنامه‌اش گیرا باشد و هم از لحاظ توانایی و هم از لحاظ شهرت تا حدودی مردم او را بشناسند. همانطور که گفتم خوانندگان ارکستر کاملاً سنجیده می‌شوند. مثلاً درباره انتخاب سینا سرلک این را بگویم، یک روز رفته بودم به کارگاه آواز دوست گرامی‌ام استاد شجریان، در جمع شاگردان، به غیر از سرلک که آنجا بودند خیلی جوانان خوب و بااستعداد دیگری دیدم، اما به تایید دوستانی که آنجا بودند از جمله خود استاد شجریان روی سینا نظر بیشتری بود و غالباً هم نظرشان مثبت بود، همانطور که خودم هم با نظر آنها موافق بودم. این به آن معنا نیست که جوانان دیگری که در کارگاه استاد شجریان بودند، بی‌استعدادند. آنها هم آینده‌دارند، اما سینا هم صدای خوب و هم حس خوب دارد و از همه مهم‌تر وزن‌های موسیقی را به خاطر آشنایی‌اش با نوازندگی تنبک می‌شناسد که شناخت وزن و ریتم، یکی از مهم‌ترین چیزهاست و خواننده باید ریتم را خیلی خوب بشناسد که به اصطلاح دیر یا زود نگیرد، میزان‌ها را به راحتی بتواند بشمارد و این سنجیدن فقط مربوط به خواننده‌های ارکستر نیست و تمام نوازندگان ارکستر در ابتدا کاملاً سنجیده می‌شوند.
نوازندگان ارکستر هم مثل خوانندگان در برنامه‌های مختلف تغییر می‌کنند؟
بیشتر آنها ثابتند. بعضی وقت‌ها نوازنده میهمان داریم مثل همین برنامه‌مان که آقای ساکت به عنوان آهنگساز و نوازنده میهمان ما هستند. یکسری هم نوازندگان ثابت داریم که از ابتدای تاسیس ارکستر با ما بوده و طی ضوابطی عضو ارکستر شده‌اند.
اشاره کردید خواننده‌ای که با ارکستر همکاری می‌کند باید در بین مردم شناخته شده باشد، در حالی‌که شما خواننده‌هایی مثل علی مینوسپهر و... را برای اولین‌بار به مردم معرفی کردید.
مینوسپهر در حقیقت یک موزیسین شناخته شده است و اهل موسیقی او را می‌شناسند. ما به او این امکان و میدان را دادیم تا از سوی مخاطبان هم شناخته شود. البته همیشه این‌طور نیست که ما باید همه چیز را تا آخر تایید کنیم. باید ببینیم مردم چگونه استقبال می‌کنند.
استفاده از محمد معتمدی، خواننده دیگر ارکستر هم نظر خودتان بود یا با توجه به اینکه او ابتدا با استاد لطفی همکاری داشته‌اند، حضورش در ارکستر هم با معرفی آقای لطفی محقق شده؟
خیر، دوستانی مثل مازیار حیدری و شهرام توکلی یک روز محمد معتمدی را به عنوان خواننده‌ای مستعد به ما معرفی کردند. ما هم گفتیم یک روز بیایند. با هم تمرین کردیم و دیدم که کارشان خوب است.
مدتی است علیرضا قربانی از جوانانی که در سال‌های اول ارکستر ملی با شما همکاری داشت، دیگر در برنامه‌های ارکستر ملی شرکت نمی‌کند. این دلیل خاصی دارد؟
خب گرفتاری‌هایشان که زیاد می‌شود ما دیگر سراغ این دوستان نمی‌رویم و آنها را آزاد می‌گذاریم هرطور که می‌خواهند کارشان را ادامه دهند.
چرا با تمام مشکلات باز هم در کنار ارکستر هستید و آن را رهبری می‌کنید؟
(آهی می‌کشد) برای اینکه ارکستر را خودم تشکیل داده‌ام و مثل بچه خودم است. جدایی از آن خیلی سخت است. چطور رهایش کنم؟
در حال حاضر سالی چند برنامه دارید؟
در سال 12 اجرا داریم که 4 برنامه را شامل می‌شود. هر برنامه را 3 شب در سال اجرا می‌کنیم. در هر ماه یک برنامه هم برگزار می‌کنیم که اینها برنامه‌های موظفی هستند. یکسری برنامه‌های مناسبتی هم داریم که بنا به دعوت مؤسساتی مثل میراث فرهنگی است که بودجه‌اش را هم خودشان تامین می‌کنند و ارتباطی به دفتر موسیقی ندارد.
سرانجام انتشار آلبوم‌های ارکستر ملی به کجا رسید؟
در این زمینه وضعیت فرقی نکرده و حرفی ندارم. آرزویم است که روزی این آلبوم‌ها منتشر شوند این احتیاج به یک بخش جنبی یا به عبارتی بازرگانی در ارکستر ملی دارد. هماهنگ کردن صاحبان اثر از وظایفی است که باید از طرف دفتر موسیقی، فکری برای آن کرد. براساس حقوق مولف و مصنف اگر ما بخواهیم قدم برداریم، باید صاحبان اثر را در جریان کار قرار بدهیم و آنها را راضی به استفاده از قطعات‌شان کنیم. ما اجازه نداریم آهنگ هر آهنگسازی را بدون خریداری منتشر کنیم.
یعنی قطعاتی از آهنگسازان مختلف که در ارکستر موسیقی ملی اجرا می‌شوند، خریداری نشده‌اند؟
ما اثر را نمی‌خریم. فقط اجرای صحنه‌ای اثر را برای اینکه زیاد پول خرج نشود می‌خریم. اما مالک اصلی برای انتشار سی‌دی و کاست صاحب اثر است. اگر بخواهیم آلبوم‌های ارکستر ملی را که از ساخته‌های آهنگسازان مختلف است منتشر کنیم باید رضایت صاحبان اثر را جلب کنیم. باید یک قرارداد دوجانبه برای هر اثر بین ارکستر و صاحبان اثر بسته شود. خب اینها هم یکسری کار حقوقی است که از من ساخته نیست. این کار را باید مسؤولان دفتر موسیقی و ارکستر انجام دهند که تا به حال این کار را انجام نداده‌اند.
شما تا به حال از آنها نخواسته‌اید که در رابطه با انتشار آلبوم‌ها اقدامی کنند؟
ده‌ها بار خواسته‌ام و بارها این مطلب را عنوان کرده‌ام که محصول ارکستر موسیقی ملی مثل باغی است که میوه‌هایش رسیده و روی زمین و پای درخت می‌ریزد و از بین می‌رود چون ما صنعت بسته‌بندی نداریم که آنها را بچینیم و بسته‌بندی کنیم.
الان قطعات کاملاً ضبط شده‌اند و فقط مشکل انتشار وجود دارد؟
ضبط فنی نشده‌اند. فقط در ضمن اجرای قطعات ضبط می‌شوند که من موافق این ضبط هستم، منتها با یک مقدار کارشناسی بیشتر، به عبارت دیگر معتقدم اجراها باید زنده ضبط شوند. اما خب باید تجهیزات بیشتری هم از نظر تصویری و صوتی در اختیار صدابردار قرار داده شود.
برای حل مشکلات مالی ارکستر ملی با خانه موسیقی صحبت نکرده‌اید؟
من خودم جزو شورای‌عالی خانه موسیقی هستم اما در مساله مالی که کاری نمی‌توانند بکنند و خود ما در جشن خانه موسیقی به این خانه کمک کردیم که آقای شجریان هم بخشی از درآمد کنسرت‌شان را به خانه موسیقی پرداختند و ارکستر ملی هم به همین ترتیب که فکر می‌کنم کمک ما به خانه موسیقی یک وظیفه و خدمت بود و من به شخصه هیچ ادعایی ندارم و آن جشن خانه موسیقی پیشنهاد من بود که شکل جشن به یک صورت دیگر بود به این صورت که شبیه کنسرت باشد. پیشنهاد من این بود مردم در یک مکان مصفایی جمع شوند و هنرمندان را از نزدیک ببینند و یک برنامه موسیقی هم باشد که خیلی فضای طبیعی و صمیمانه‌ای داشت اما جشن به صورت خیلی کلاسیک و تعریف شده برگزار شد، بدون اینکه هیچ تبلیغی
صورت گیرد.
آيا نوازندگان ارکستر با این حجم کار و مشکلات مالی تا به حال از همکاری با ارکستر خسته نشده‌اند؟
خوشبختانه خیلی شوق ماندن در ارکستر را دارند و حتی ما فهرست انتظار داریم که اگر احیانا هر کدام از نوازندگان تشریف ببرند ما از فهرست انتظار، شخصی را جایگزین کنیم که معمولا خیلی کم این مساله پیش می‌آید.
اگر مایل باشید کمی در مورد فعالیت‌هایتان در حوزه موسیقی فیلم صحبت کنیم. با توجه به اینکه موسیقی سریال‌هایی مثل «امام علی(ع)»، «روزی روزگاری» و «کیف انگلیسی» که از کارهای درخشان شما در دهه اخیر است، آخرین کارتان در سریال «شهریار» آنطور که باید، با مردم ارتباط برقرار نکرد و مثل موسیقی سریال‌هایی که اشاره کردیم ندرخشید. به نظر خودتان دلیل چیست؟
شاید آن حال و هوایی که خود من داشتم یا حتی حال و هوایی که فیلمنامه داشت با بقیه کارها متفاوت بوده. ضمن اینکه واقعا سریال خوبی بود و کمال تبریزی بهترین کارگردانی بود که تا به حال با آن کار کرده بودم، هماهنگی خیلی خوبی هم داشتیم، اما اینکه چرا موسیقی این سریال با بقیه ساخته‌هایم فرق داشته واقعا نمی‌دانم. موسیقی فیلم یک چیز تنها و مستقل نیست که مثلا بخواهیم آن را جدا از سریال و بدون تصاویر مربوط بررسی کنیم.
در ساخت موسیقی آن سریال از آهنگ‌های فولکلور آذری استفاده کرده بودید؟
بله. از آهنگ‌های فولکلوریک آذربایجان استفاده کرده بودم. به عنوان مثال در سکانسی که نابینایی در درشکه آهنگ آذری می‌خواند، آن قطعه را خود آقای تبریزی پیشنهاد داده بود و بعدا ایشان پیشنهاد کردند که همین موسیقی را بسط و پرورش دهم و برای سکانس‌های دیگر استفاده کنم، در حقیقت آقای تبریزی خیلی زیرکانه موسیقی فولکلور آذربایجان را با موسیقی بازاری تهران مقایسه کرده و کنار هم قرار داده بود. ارسال نظر
پربیننده