عبدالباری عطوان*: موضع عبدالمنعم ابوالفتوح، رهبر حزب «مصر قوی» درباره اوضاع مصر به واقعیت این کشور نزدیک بود، وی اعلام کرد وارد گود رقابت‌های انتخاباتی آتی نخواهد شد زیرا اوضاع کنونی آزاد و دموکراتیک نیست و دستگاه قضایی مستقلی نیز وجود ندارد که بر روند انتخابات نظارت داشته باشد. چگونه ممکن است انتخاباتی سالم و آزاد برگزار شود در حالیکه ده‌ها هزار فعال سیاسی بدون اتهامات مشخص و دادگاه‌های عادلانه در زندان‌ها به سر می‌برند؟ چگونه می‌توان باور کرد مصر در مسیر دموکراتیک گام برمی‌دارد در حالیکه یک جریان خاص بر رسانه‌های این کشور حاکم شده و برخی رسانه‌ها از طرح دیدگاه‌های خود ممنوع و بسته شده‌اند. حمدین صباحی، نامزد «جریان مردمی» که در انتخابات ریاست‌جمهوری 2012 رتبه سوم را تصاحب کرد، نامزدی خود برای انتخابات ریاست‌جمهوری را اعلام و تاکید کرد معرکه وی معرکه انقلاب مصر است البته وی با صراحت هدف خود را بیان نکرد و نگفت که منظور وی از انقلاب مصر همان انقلابی است که تمام اقشار این کشور در سال 2011 ایجاد کردند یا انقلاب ژوئیه سال 2012 است که با حمایت ارتش و برای براندازی حاکمیت اخوان‌المسلمین و محمد مرسی، رئیس‌جمهور این کشور صورت گرفت. درباره نامزدی صباحی برای انتخابات می‌توان دو تفسیر ارائه کرد: تفسیر اول این است که این کاندیداتوری با هماهنگی ارتش و شخص عبدالفتاح السیسی (وزیر دفاع مصر) صورت گرفته تا به مشارکت چندجانبه در انتخابات ریاست‌جمهوری آینده مشروعیت بدهد و باعث شود نامزدهای دیگر نیز برای مشارکت در این انتخاب ترغیب شوند و در پایان اینگونه وانمود شود که السیسی بعد از یک رقابت سخت بر دیگر نامزدها که آنها هم از حمایت‌های مردمی برخوردار بوده‌اند، پیروز شده است. تفسیر دوم این است که وی به تصمیم شخصی خود و بدون هماهنگی با ژنرال‌ها این کار را انجام داده باشد که در این‌صورت می‌توان صباحی را چالشی برای نامزد نظامیان دانست که این گزینه در نهایت می‌تواند به درگیری میان دو طرف منجر شود، درگیری‌ای که حتی بعد از پیروزی تقریبا تضمین‌شده السیسی در انتخابات نیز ادامه خواهد داشت. صباحی شخصیت شایسته‌ای است و محبوبیت بالای مردمی دارد که کسب رتبه سوم در انتخابات گذشته موید این مطلب است اما احتمال پیروزی وی از قبل هم کمتر خواهد بود، زیرا محبوبیتی که السیسی برای خود ایجاد کرده و تبلیغات رسانه‌ای شدیدی که برای وی انجام می‌شود و او را تنها منجی مصر برای رهایی از بحران‌های کنونی معرفی می‌کنند، شانس صباحی را کمتر و کمتر می‌کند. من به شخصه امیدوارم که صباحی در شرایط سیاسی کنونی مصر وارد انتخابات نشود، البته این بدان علت نیست که احتمال پیروزی وی در این انتخابات محدود است بلکه به این علت است که شرکت کردن وی در این انتخابات باعث می‌شود در مشروعیت دادن به روند سرکوب‌های سیاسی جریان‌های سیاسی کمک کند با اینکه وی پیش‌تر از مخالفان سرسخت حاکمیت نظامیان در این کشور بود. من بعید نمی‌دانم که صباحی روی رأی جنبش اخوان‌المسلمین و برخی مستقل‌هایی که در انتخابات گذشته به وی رأی داده‌اند، حساب کرده باشد. وی همچنین می‌خواهد رأی برخی افرادی که از حاکمیت نهاد نظامی بر روند سیاسی این کشور و ایجاد دولت نظامی نگران هستند را نیز کسب کند اما تمام این احتمال‌ها در شرایط کنونی و اوج تبلیغات برای عبدالفتاح السیسی محدود به نظر می‌رسد. شاید توجه به این نکته لازم باشد که السیسی هنوز تمام برگه‌های خود را رو نکرده است، وی هنوز به صورت رسمی کاندیداتوری خود در انتخابات را مطرح نکرده و لباس نظامی خود را درنیاورده است. این در حالی است که نهاد نظامی رسما کاندیداتوری وی را اعلام کرده و او را به بالاترین درجه در ارتش مصر رسانده است. اما باید دید آیا این تردید به علت ترس از شکست در مدیریت کشور، مبارزه با تروریسم و حل بحران اقتصادی کشور است یا اینکه تردید وی به علت عدم توافق در هویت وزیر دفاع آینده است که باید جانشین وی شود. البته یک احتمال هر چند ضعیف نیز وجود دارد و آن این است که کاندیداتوری صباحی حداقل در حال حاضر می‌تواند به عنوان یک راه‌حل میانه مطرح شود و رئیس‌جمهوری غیرنظامی انتخاب شود که از حمایت نظامی میان نیز برخوردار است، این می‌تواند یک گزینه میانی برای خروج از بحران کنونی مصر باشد. ماه‌ها و سال‌های آینده غافلگیری‌های زیادی در مصر در انتظار ماست، البته در این میان ما ناچار به استفاده از گزینه سومی برای خروج از بحران کنونی هستیم و آن گزینه تحقق آشتی ملی و ایجاد سکویی برای بازیابی هیبت و جایگاه ارتش در کشور و بازگشتن اخوان‌المسلمین به عرصه رقابت در روند سیاسی است، در این صورت بازداشتگاه‌های این کشور از هزاران زندانی خالی خواهند شد، صباحی یا فرماندهی دیگر در ارتش می‌تواند یکی از گزینه‌های مناسب برای اجرای این فرآیند باشد که کودتایی علیه کودتا در کشور محسوب می‌شود. در پایان باید گفت احتمال دارد صباحی یکی از نامزدهای دستیابی به چنین راه حل سومی باشد یا اینکه یکی از سایر فرماندهان ارتش مصر، بر علیه کودتاچیان کنونی کودتا کند، جایی که همه احتمالات از جمله نامزدی ارتشبد السیسی در انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور و پیروزی وی در این انتخابات همچنان امکانپذیر هستند اما با این حال نتایج این انتخابات قابل پیش‌بینی نیست.
*تحلیگر برجسته مسائل خاورمیانه