رهبران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، دوشنبه در یکاترینبورگ روسیه گردهم آمدند تا نهمین نشست سران این پیمان را برگزار کنند. قرار است بلافاصله پس از آن نیز در روز ١٦ ژوئن (٢٦ خرداد) در یکاترینبورگ، نخستین نشست سران کشورهای برزیل، روسیه، هندوستان و چین موسوم به «بریک» برگزار شود. به باور تحلیلگران، برگزاری این اجلاس اهداف پیدا و پنهان بسیاری را دنبال می‌کند. به نظر می‌رسد بحث بر سر مسائل مرتبط با بحران جهانی اقتصاد، مسأله ترانزیت مواد مخدر و مبارزه با تروریسم وجه مشترک هر دوی این نشست‌ها باشد. طرفین همچنین قصد دارند از قرارداد عدم گسترش تسلیحات هسته‌ای حمایت کرده و درباره راه‌های همکاری در حوزه کنترل و اداره منابع مالی بین‌المللی بحث و تبادل نظر کنند.
افزون بر این، در اجلاس سران شانگهای به موضوع کره شمالی نیز پرداخته خواهد شد. کره‌شمالی طی ماه‌های اخیر تحرکات فراوانی داشته است و حتی چندی پیش دومین بمب هسته‌ای خود را آزمایش کرد و بسیاری معتقدند که پیونگ یانگ در تلاش است سومین بمب هسته‌ای خود را نیز در آینده‌ای نه‌چندان دور آزمایش کند. البته این اقدامات واکنش شورای امنیت سازمان ملل را نیز به دنبال داشته است و این شورا با صدور قطعنامه‌ای، تحریم‌های بیشتری را برای کره شمالی در نظر گرفته است. با توجه به اینکه چین و روسیه از نزدیک‌ترین متحدان پیونگ یانگ محسوب می‌شوند به نظر نمی‌رسد که در جریان اجلاس شانگهای نگاه انتقادی چندانی نسبت به کره شمالی و فعالیت‌های آن وجود داشته باشد.
فارغ از اهداف اعلامی اجلاس یکاترینبورگ به نظر می‌رسد هدف اصلی این سازمان و اعضای آن خارج کردن جهان از وضعیت تک‌قطبی و سوق دادن آن به جهانی چندقطبی است. به واقع اعضای اصلی این پیمان نظیر چین و روسیه، در نظام بین‌الملل به عنوان کشورهایی تلقی می‌شوند که حاضر نیستند ایالات متحده را به عنوان تنها ابرقدرت و تنها قطب موجود در عرصه بین‌الملل بشناسند، از این رو در تلاشند با ایجاد همگرایی‌های منطقه‌ای نظیر سازمان شانگهای، عملا قدرت ایالات متحده را تعدیل کرده و به چالش بکشند. به واقع به نظر می‌رسد روسیه و چین بدشان نمی‌آید شانگهای را در مقابل ناتو قرار دهند و از گسترش پیمان آتلانتیک شمالی ممانعت به عمل آورند بویژه روسیه که برای نیل به این هدف بسیار راغب است. این در حالی است که تنش‌های میان روسیه و ناتو طی ماه‌های اخیر گسترش قابل توجهی داشته و جنگ تابستان گذشته میان روسیه و گرجستان نیز این تنش‌ها را تشدید کرده است، از این رو کرملین تلاش دارد از شانگهای به عنوان سدی در مقابل راه ناتو استفاده کند. به اعتقاد برخی از کارشناسان سیاسی، روسیه و چین از طریق این سازمان نشان می‌دهند که می‌توانند بدون مشارکت آمریکا مشکلات منطقه‌ای را حل کنند. سازمان همکاری شانگهای در سال ٢٠٠١ ایجاد شد که مبارزه با افراطی‌گرایی و تقویت امنیت مرزها از وظایف این سازمان است. در آغاز، چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان در آن حضور داشتند. سپس هند، پاکستان، ایران و مغولستان نیز به عنوان ناظر به آن پیوستند. اعضای این سازمان برای تقویت روابط اقتصادی با یکدیگر و افزایش حجم تجارت متقابل برای کم کردن عواقب بحران اقتصادی تلاش می‌کنند. بی‌شک عضویت کشورهایی نظیر ایران که مرزبندی‌های واضحی با ایالات متحده دارند بخوبی نشان می‌دهد که تقابل با ایالات متحده یکی از اهداف مهم این همگرایی است این در حالی است که ایران درخواست عضویت کامل خود در سازمان همکاری شانگهای (SCO) را سال گذشته ارائه کرده است اما با توجه به اینکه این سازمان در ابتدا سازمانی منطقه‌ای بوده و در حال حاضر در آستانه تبدیل شدن به پیمانی فرامنطقه‌ای قرار گرفته، ضوابط مشخصی برای پیوستن دیگر کشورها به این همگرایی تعریف نشده است، از این رو به نظر می‌رسد عضویت جمهوری اسلامی در سازمان همکاری شانگهای مقداری زمان ببرد. در کل با توجه به اینکه سازمان شانگهای علاوه بر ابعاد تجاری و اقتصادی ابعاد نظامی نیز دارد، عضویت در این پیمان می‌تواند برای کشورمان بسیار مفید بوده و قدرت چانه‌زنی ایران را در معادلات بین‌المللی افزایش دهد. به واقع به لحاظ کوتاه‌مدت و شرایط فعلی، ایران بشدت احتیاج به همپیمانانی قدرتمند دارد. اتحادیه‌های استراتژیکی که ایران در آنها عضویت دارد مانند اوپک یا اکو تنها اتحادیه‌هایی اقتصادی هستند و در زمینه نظامی، ایران در هیچ پیمان نظامی عضویت ندارد. از زمان اشغال افغانستان و عراق و به دنبال آن حضور فعال آمریکا در منطقه، ایران بیش از هر زمانی نیاز به همپیمانانی قدرتمند دارد تا در مقابل تهدید آمریکا از وجهه بازدارندگی آن استفاده کند. روشن است که داشتن همپیمانان قدرتمند به غیر از تعهدات متقابل، تاثیر قابل توجهی در کاهش تهدیدهای خارجی دارد. افزون بر این، پیمان شانگهای با توجه به حضور دو کشور دارنده حق وتو در شورای امنیت، پیمانی مناسب برای ایران است. ایران در صورت عضویت دائم در این پیمان و به دست آوردن رابطه و تعهدات نظامی درونی آن، با اطمینان بیشتری می‌تواند در مقابل تهدیدهای آمریکا در منطقه ایستادگی کند. تأملی در نهمین اجلاس سران شانگهای
ناتوی چینی
رهبران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، دوشنبه در یکاترینبورگ روسیه گردهم آمدند تا نهمین نشست سران این پیمان را برگزار کنند. قرار است بلافاصله پس از آن نیز در روز ١٦ ژوئن (٢٦ خرداد) در یکاترینبورگ، نخستین نشست سران کشورهای برزیل، روسیه، هندوستان و چین موسوم به «بریک» برگزار شود. به باور تحلیلگران، برگزاری این اجلاس اهداف پیدا و پنهان بسیاری را دنبال می‌کند. به نظر می‌رسد بحث بر سر مسائل مرتبط با بحران جهانی اقتصاد، مسأله ترانزیت مواد مخدر و مبارزه با تروریسم وجه مشترک هر دوی این نشست‌ها باشد. طرفین همچنین قصد دارند از قرارداد عدم گسترش تسلیحات هسته‌ای حمایت کرده و درباره راه‌های همکاری در حوزه کنترل و اداره منابع مالی بین‌المللی بحث و تبادل نظر کنند.
افزون بر این، در اجلاس سران شانگهای به موضوع کره شمالی نیز پرداخته خواهد شد. کره‌شمالی طی ماه‌های اخیر تحرکات فراوانی داشته است و حتی چندی پیش دومین بمب هسته‌ای خود را آزمایش کرد و بسیاری معتقدند که پیونگ یانگ در تلاش است سومین بمب هسته‌ای خود را نیز در آینده‌ای نه‌چندان دور آزمایش کند. البته این اقدامات واکنش شورای امنیت سازمان ملل را نیز به دنبال داشته است و این شورا با صدور قطعنامه‌ای، تحریم‌های بیشتری را برای کره شمالی در نظر گرفته است. با توجه به اینکه چین و روسیه از نزدیک‌ترین متحدان پیونگ یانگ محسوب می‌شوند به نظر نمی‌رسد که در جریان اجلاس شانگهای نگاه انتقادی چندانی نسبت به کره شمالی و فعالیت‌های آن وجود داشته باشد.
فارغ از اهداف اعلامی اجلاس یکاترینبورگ به نظر می‌رسد هدف اصلی این سازمان و اعضای آن خارج کردن جهان از وضعیت تک‌قطبی و سوق دادن آن به جهانی چندقطبی است. به واقع اعضای اصلی این پیمان نظیر چین و روسیه، در نظام بین‌الملل به عنوان کشورهایی تلقی می‌شوند که حاضر نیستند ایالات متحده را به عنوان تنها ابرقدرت و تنها قطب موجود در عرصه بین‌الملل بشناسند، از این رو در تلاشند با ایجاد همگرایی‌های منطقه‌ای نظیر سازمان شانگهای، عملا قدرت ایالات متحده را تعدیل کرده و به چالش بکشند. به واقع به نظر می‌رسد روسیه و چین بدشان نمی‌آید شانگهای را در مقابل ناتو قرار دهند و از گسترش پیمان آتلانتیک شمالی ممانعت به عمل آورند بویژه روسیه که برای نیل به این هدف بسیار راغب است. این در حالی است که تنش‌های میان روسیه و ناتو طی ماه‌های اخیر گسترش قابل توجهی داشته و جنگ تابستان گذشته میان روسیه و گرجستان نیز این تنش‌ها را تشدید کرده است، از این رو کرملین تلاش دارد از شانگهای به عنوان سدی در مقابل راه ناتو استفاده کند. به اعتقاد برخی از کارشناسان سیاسی، روسیه و چین از طریق این سازمان نشان می‌دهند که می‌توانند بدون مشارکت آمریکا مشکلات منطقه‌ای را حل کنند. سازمان همکاری شانگهای در سال ٢٠٠١ ایجاد شد که مبارزه با افراطی‌گرایی و تقویت امنیت مرزها از وظایف این سازمان است. در آغاز، چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان در آن حضور داشتند. سپس هند، پاکستان، ایران و مغولستان نیز به عنوان ناظر به آن پیوستند. اعضای این سازمان برای تقویت روابط اقتصادی با یکدیگر و افزایش حجم تجارت متقابل برای کم کردن عواقب بحران اقتصادی تلاش می‌کنند. بی‌شک عضویت کشورهایی نظیر ایران که مرزبندی‌های واضحی با ایالات متحده دارند بخوبی نشان می‌دهد که تقابل با ایالات متحده یکی از اهداف مهم این همگرایی است این در حالی است که ایران درخواست عضویت کامل خود در سازمان همکاری شانگهای (SCO) را سال گذشته ارائه کرده است اما با توجه به اینکه این سازمان در ابتدا سازمانی منطقه‌ای بوده و در حال حاضر در آستانه تبدیل شدن به پیمانی فرامنطقه‌ای قرار گرفته، ضوابط مشخصی برای پیوستن دیگر کشورها به این همگرایی تعریف نشده است، از این رو به نظر می‌رسد عضویت جمهوری اسلامی در سازمان همکاری شانگهای مقداری زمان ببرد. در کل با توجه به اینکه سازمان شانگهای علاوه بر ابعاد تجاری و اقتصادی ابعاد نظامی نیز دارد، عضویت در این پیمان می‌تواند برای کشورمان بسیار مفید بوده و قدرت چانه‌زنی ایران را در معادلات بین‌المللی افزایش دهد. به واقع به لحاظ کوتاه‌مدت و شرایط فعلی، ایران بشدت احتیاج به همپیمانانی قدرتمند دارد. اتحادیه‌های استراتژیکی که ایران در آنها عضویت دارد مانند اوپک یا اکو تنها اتحادیه‌هایی اقتصادی هستند و در زمینه نظامی، ایران در هیچ پیمان نظامی عضویت ندارد. از زمان اشغال افغانستان و عراق و به دنبال آن حضور فعال آمریکا در منطقه، ایران بیش از هر زمانی نیاز به همپیمانانی قدرتمند دارد تا در مقابل تهدید آمریکا از وجهه بازدارندگی آن استفاده کند. روشن است که داشتن همپیمانان قدرتمند به غیر از تعهدات متقابل، تاثیر قابل توجهی در کاهش تهدیدهای خارجی دارد. افزون بر این، پیمان شانگهای با توجه به حضور دو کشور دارنده حق وتو در شورای امنیت، پیمانی مناسب برای ایران است. ایران در صورت عضویت دائم در این پیمان و به دست آوردن رابطه و تعهدات نظامی درونی آن، با اطمینان بیشتری می‌تواند در مقابل تهدیدهای آمریکا در منطقه ایستادگی کند. ارسال نظر
پربیننده