در اواسط اردیبهشت ماه به اتفاق مسعود کیمیایی به عیادت عباس شباویز، تهیه‌کننده قدیمی سینما که در بیمارستان کسری بستری بود، رفتیم. شنیدن خاطراتی که در دیدار کارگردان و تهیه‌کننده فیلم«قیصر» مرور شد، برای خود من که بارها این فیلم را دیده بودم نکات بسیار جالبی به همراه داشت.
«قیصر» در زمانی ساخته شد که سینمای ایران در تسخیر فیلم‌های بزن برقص و... بود و مسعود کیمیایی که آن زمان 23 سال بیشتر نداشت، جریان فیلمسازی رایج را تغییر داد و برای نخستین‌بار یک کارگردان ایرانی توانست خود را از ابتذال وحشتناک صنعت سینما بالاتر بکشد و فیلمی بسازد که با تماشاگران خود از خواص و عوام، ارتباط برقرار کند؛ فیلمی که هنوز هم از پربیننده‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران محسوب می‌شود و در واقع می‌توان سینمای ایران را به دو دوره قبل و بعد از «قیصر» تقسیم کرد.
در چهلمین سال ساخته شدن «قیصر» تصمیم گرفتم سراغ این فیلم بروم و به واکاوی جریان‌سازی و ماندگاری‌اش در سینمای ایران بپردازم. طرح این موضوع با استقبال کیمیایی همراه شد و قول هرگونه همکاری را به من داد. خوشبختانه این فیلم از معدود آثار قدیمی سینمای ایران است که اکثر عواملش در قید حیات هستند و بیماری عباس شباویز را بهانه قرار دادم و قرار اولین جلسه فیلمبرداری را با دعوت از بعضی از عوامل فیلم در خانه او در مهرشهر کرج گذاشتم که بعد از یکی، دو بار منتفی شدن سرانجام در 12خرداد ماه عوامل اصلی فیلم گرد هم جمع شدند. مسعود کیمیایی نویسنده و کارگردان، عباس شباویز تهیه‌کننده، مازیار پرتو تدوینگر و مدیر فیلمبرداری، منوچهر اسماعیلی سرپرست گویندگان و گوینده نقش‌های قیصر و خان دایی و جمشید مشایخی بازیگر نقش خان دایی در نخستین جلسه فیلمبرداری حاضر بودند و بعد از اینکه هر کدام پس از سال‌ها دیدارهایشان را تازه کردند و از حال و احوال این روزهای هم پرسیدند، در کنار کیکی که با طرح قیصر تهیه شده بود، نشستند و 40 سالگی قیصر را جشن گرفتند.
در این جلسه سوالات زیادی مطرح و پاسخ داده شد؛ اینکه قیصر از کجا آمد، نقش‌ها چگونه انتخاب شدند، اعتماد به کارگردان جوان و تازه‌کار سینما، فرمان و نقش کوتاه ملک‌مطیعی، مشکلاتی که برای مشایخی بعد از حضورش در این فیلم در اداره تئاتر پیش آمد، 70درصد فیلم که به صورت دوربین روی دست گرفته شد، نقشی که قرار بود محمدعلی کشاورز بازی کند، شروط تهیه‌کننده برای ساخت این فیلم، ساخت تیتراژ فیلم توسط جوان جویای نامی به‌نام عباس کیارستمی و عکاسی فیلم توسط امیر نادری، جدا شدن وثوقی از فیلم‌هایی که در آنها می‌رقصید و آواز می‌خواند، انتخاب دوبلورها، شکل‌گیری صحنه‌ها و دیالوگ‌های معروف فیلم، جریان توقیف، زمان اکران و فروش، قیصر در ناصرالدین شاه آکتور سینما، مخالفت با ساخت ادامه و بازسازی آن و... و همچنین هرکدام به صحنه‌های مورد علاقه‌شان اشاره کردند.
از این دیدار سه ساعته صحنه‌ها و تصاویر خوبی گرفته شد و هر کدام در یادداشتی نظرشان را مکتوب کردند.
در ادامه کار قصد دارم با مسعود کیمیایی به معدود لوکیشن‌های باقی مانده از فیلم در جنوب تهران برویم و با مردم درباره این فیلم صحبت کنیم. نظرات بیش از 50 چهره هنری را نیز درباره «قیصر» جویا خواهیم شد و با دیگر عوامل فیلم هم، چه حاضر و چه غایب در ایران، مصاحبه خواهد شد. در تلاشم در عین اینکه به فیلم «قیصر» می‌پردازم، این مستند آرشیوی از تصاویر سه نسل از هنرمندان مطرح تاریخ سینمای ایران باشد. امیدوارم شاهد اولین نمایش «قیصر، 40 سال بعد» در سومین جشنواره فیلم‌های مستند سینما حقیقت در مهرماه جاری باشیم.
برای ساخت این فیلم ماجد نیسی، از مستندسازان موفق به‌عنوان فیلمبردار در کنارم است و مهدی ناظریان و محمد تهرانی او را همراهی می‌کنند. حسن هندی، دوست و همراه همیشگی مدیر تولید و عکاس این مستند است و مهدی اسدی هم که در فیلم‌های «گال» و «شیرک» نقش اصلی را برعهده داشته و به حرفه صدابرداری روآورده کار صدای این فیلم را انجام می‌دهد.
مستند‌های زیادی درباره سینما و شخصیت‌های ماندگار آن ساخته می‌شود مانند مجموعه فیلم‌هایی که توسط کارگردانان مطرح در سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران با موضوع چهره‌های سینمایی ساخته شد و همچنین مستند‌هایی که در موزه سینما ساخته می‌شود یا سینماگران مطرح بهانه‌ای برای پرداختن به موضوعات دیگر می‌شوند از جمله مستند «800 قدم در لاله‌زار» که توسط امید شریف‌موسوی ساخته شد و با حضور مسعود کیمیایی و افراد مطرح دیگری تاریخچه فرهنگی- هنری لاله‌زار بررسی شد اما تا جایی که به خاطر دارم کمتر سراغ فیلم‌های ماندگار گذشته رفته اند تا ضمن واکاوی آنها، تصویری هرچند کوتاه از عواملش در قاب دوربین ثبت شود و بماند.
من سال‌ها در قالب گفت‌وگوهای مختلف با ثبت تاریخچه‌های شفاهی سعی کردم سراغ سینماگران پیشکسوت و تاثیرگ ذار در تاریخ سینمای ایران بروم و علاقه‌مندم بعد از این نیز به‌صورت تصویری و با طرح سوژه‌های نو به این مهم بپردازم.
* کارگردان مستند «قیصر، 40 سال بعد» روایتی از مستند «قیصر 40 سال بعد»
سینما، خاطره، نوستالژی
در اواسط اردیبهشت ماه به اتفاق مسعود کیمیایی به عیادت عباس شباویز، تهیه‌کننده قدیمی سینما که در بیمارستان کسری بستری بود، رفتیم. شنیدن خاطراتی که در دیدار کارگردان و تهیه‌کننده فیلم«قیصر» مرور شد، برای خود من که بارها این فیلم را دیده بودم نکات بسیار جالبی به همراه داشت.
«قیصر» در زمانی ساخته شد که سینمای ایران در تسخیر فیلم‌های بزن برقص و... بود و مسعود کیمیایی که آن زمان 23 سال بیشتر نداشت، جریان فیلمسازی رایج را تغییر داد و برای نخستین‌بار یک کارگردان ایرانی توانست خود را از ابتذال وحشتناک صنعت سینما بالاتر بکشد و فیلمی بسازد که با تماشاگران خود از خواص و عوام، ارتباط برقرار کند؛ فیلمی که هنوز هم از پربیننده‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران محسوب می‌شود و در واقع می‌توان سینمای ایران را به دو دوره قبل و بعد از «قیصر» تقسیم کرد.
در چهلمین سال ساخته شدن «قیصر» تصمیم گرفتم سراغ این فیلم بروم و به واکاوی جریان‌سازی و ماندگاری‌اش در سینمای ایران بپردازم. طرح این موضوع با استقبال کیمیایی همراه شد و قول هرگونه همکاری را به من داد. خوشبختانه این فیلم از معدود آثار قدیمی سینمای ایران است که اکثر عواملش در قید حیات هستند و بیماری عباس شباویز را بهانه قرار دادم و قرار اولین جلسه فیلمبرداری را با دعوت از بعضی از عوامل فیلم در خانه او در مهرشهر کرج گذاشتم که بعد از یکی، دو بار منتفی شدن سرانجام در 12خرداد ماه عوامل اصلی فیلم گرد هم جمع شدند. مسعود کیمیایی نویسنده و کارگردان، عباس شباویز تهیه‌کننده، مازیار پرتو تدوینگر و مدیر فیلمبرداری، منوچهر اسماعیلی سرپرست گویندگان و گوینده نقش‌های قیصر و خان دایی و جمشید مشایخی بازیگر نقش خان دایی در نخستین جلسه فیلمبرداری حاضر بودند و بعد از اینکه هر کدام پس از سال‌ها دیدارهایشان را تازه کردند و از حال و احوال این روزهای هم پرسیدند، در کنار کیکی که با طرح قیصر تهیه شده بود، نشستند و 40 سالگی قیصر را جشن گرفتند.
در این جلسه سوالات زیادی مطرح و پاسخ داده شد؛ اینکه قیصر از کجا آمد، نقش‌ها چگونه انتخاب شدند، اعتماد به کارگردان جوان و تازه‌کار سینما، فرمان و نقش کوتاه ملک‌مطیعی، مشکلاتی که برای مشایخی بعد از حضورش در این فیلم در اداره تئاتر پیش آمد، 70درصد فیلم که به صورت دوربین روی دست گرفته شد، نقشی که قرار بود محمدعلی کشاورز بازی کند، شروط تهیه‌کننده برای ساخت این فیلم، ساخت تیتراژ فیلم توسط جوان جویای نامی به‌نام عباس کیارستمی و عکاسی فیلم توسط امیر نادری، جدا شدن وثوقی از فیلم‌هایی که در آنها می‌رقصید و آواز می‌خواند، انتخاب دوبلورها، شکل‌گیری صحنه‌ها و دیالوگ‌های معروف فیلم، جریان توقیف، زمان اکران و فروش، قیصر در ناصرالدین شاه آکتور سینما، مخالفت با ساخت ادامه و بازسازی آن و... و همچنین هرکدام به صحنه‌های مورد علاقه‌شان اشاره کردند.
از این دیدار سه ساعته صحنه‌ها و تصاویر خوبی گرفته شد و هر کدام در یادداشتی نظرشان را مکتوب کردند.
در ادامه کار قصد دارم با مسعود کیمیایی به معدود لوکیشن‌های باقی مانده از فیلم در جنوب تهران برویم و با مردم درباره این فیلم صحبت کنیم. نظرات بیش از 50 چهره هنری را نیز درباره «قیصر» جویا خواهیم شد و با دیگر عوامل فیلم هم، چه حاضر و چه غایب در ایران، مصاحبه خواهد شد. در تلاشم در عین اینکه به فیلم «قیصر» می‌پردازم، این مستند آرشیوی از تصاویر سه نسل از هنرمندان مطرح تاریخ سینمای ایران باشد. امیدوارم شاهد اولین نمایش «قیصر، 40 سال بعد» در سومین جشنواره فیلم‌های مستند سینما حقیقت در مهرماه جاری باشیم.
برای ساخت این فیلم ماجد نیسی، از مستندسازان موفق به‌عنوان فیلمبردار در کنارم است و مهدی ناظریان و محمد تهرانی او را همراهی می‌کنند. حسن هندی، دوست و همراه همیشگی مدیر تولید و عکاس این مستند است و مهدی اسدی هم که در فیلم‌های «گال» و «شیرک» نقش اصلی را برعهده داشته و به حرفه صدابرداری روآورده کار صدای این فیلم را انجام می‌دهد.
مستند‌های زیادی درباره سینما و شخصیت‌های ماندگار آن ساخته می‌شود مانند مجموعه فیلم‌هایی که توسط کارگردانان مطرح در سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران با موضوع چهره‌های سینمایی ساخته شد و همچنین مستند‌هایی که در موزه سینما ساخته می‌شود یا سینماگران مطرح بهانه‌ای برای پرداختن به موضوعات دیگر می‌شوند از جمله مستند «800 قدم در لاله‌زار» که توسط امید شریف‌موسوی ساخته شد و با حضور مسعود کیمیایی و افراد مطرح دیگری تاریخچه فرهنگی- هنری لاله‌زار بررسی شد اما تا جایی که به خاطر دارم کمتر سراغ فیلم‌های ماندگار گذشته رفته اند تا ضمن واکاوی آنها، تصویری هرچند کوتاه از عواملش در قاب دوربین ثبت شود و بماند.
من سال‌ها در قالب گفت‌وگوهای مختلف با ثبت تاریخچه‌های شفاهی سعی کردم سراغ سینماگران پیشکسوت و تاثیرگ ذار در تاریخ سینمای ایران بروم و علاقه‌مندم بعد از این نیز به‌صورت تصویری و با طرح سوژه‌های نو به این مهم بپردازم.
* کارگردان مستند «قیصر، 40 سال بعد» ارسال نظر
پربیننده