۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۸:۰۳
آیا واقعاً موج سبز ایران را فراگرفته بود؟

آمار و توهم فراگیری موج سبز

این نوشته برای دفاع یا رد مواضع سیاسی هیچ گروهی نیست. این نوشته به اتفاقات رخ داده تا پیش از زمان انتخابات نمی‌پردازد. این نوشته درباره عملکرد صدا و سیما و ارگان‌های دولتی دیگر نیست. مهندس موسوی در اواخر روز رأی گیری در کنفرانس خبری با حضور خبرنگاران داخلی و خارجی با بیان اینکه دولت قدر حضور گسترده مردم در انتخابات را ندانسته است اظهار داشت: «با توجه به اطلاعات بنده، در سطح کشور برنده قطعی این انتخابات بنده هستم». ایشان در همان شب بیانیه زیر را نیز صادر کردند: «ضمن تشکر از حضور پر شور و استقبال گسترده شما از انتخابات ریاست جمهوری، به اطلاع می‌رساند طبق گزارش‌ها و مستندات واصله باوجود تخلفات و کارشکنی‌های متعدد و نارسایی‌های گسترده، مستندات واصله حاکی از آن است که رأی اکثریت قاطع مردم متوجه این خدمتگزارشان بوده است. از مسؤولان امر می‌خواهم در شمارش آرا نهایت دقت را بنمایند و اعلام می‌کنم در غیراین صورت از همه امکانات قانونی برای احقاق حقوق حقه ملت ایران اقدام خواهم کرد. همین جا فرصت را مغتنم می‌شمارم و از ملت شریف ایران می‌خواهم آماده برگزاری جشن پیروزی در شامگاه میلاد بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا (س) باشند». روز بعد پس از اعلام نتایج توسط وزارت کشور مهندس موسوی در اولین بیانیه خود ادعا کردند که در انتخابات تقلب شده است. طبیعی است که ایشان در این بیانیه به مهم‌ترین دلایل خود برای اثبات این ادعا اشاره کرده باشند. تنها عبارتی که حاکی از دلیل وجود تقلب است، این است: «مردمی که در صف‌های طولانی اخذ رأی شاهد ترکیب آرا بودند و خود می‌دانند که به چه کسی رأی داده‌اند، با حیرت تمام به شعبده بازی دست اندرکاران انتخابات و صدا و سیما نگاه می‌کنند». البته ایشان و یا افراد دیگر ممکن است شواهد دیگری نیز برای اثبات تقلب داشته باشند که در این نوشته به آ نها پرداخته نمی‌شود. مطالبی نظیر اتهام وارد کردن به شخصیت‌های حقیقی، بیان مطالب خلاف امنیت ملی، کارشکنی برخی مسؤولان، کمبود تعرفه، استفاده از اموال دولتی، دروغگویی و... که در نوشته‌های بعدی مهندس موسوی به آنها اعتراض شده است، ارتباطی با بحث ما ندارند. سبزها چه چیزهایی را مشاهده کرده‌اند؟ به طور خلاصه مردم در این روزها شاهد افرادی بودند که با لباس یا پارچه سبز، طرفداری خود را از مهندس موسوی نشان می‌دادند. خودروهایی را دیدند که مزین به روبان سبز و تبلیغات بودند. در گفت‌وگوها و تماس‌های تلفنی رأی دیگران را جویا می‌شدند و در نهایت در هنگام رأی دادن، نظر اطرافیان خود را جویا می‌شدند یا می‌شنیدند. در ادامه نشان می‌دهیم چنین مشاهداتی تصوری بسیار اغراق شده از درصد طرفداران مهندس موسوی به وجود آورده است. همه اطرافیان من مانند من سبزند! این مشاهده که می‌توان آن را مشاهده منطقه‌ای نامید، یکی از اشتباهات معروف در آمارگیری است. واقعیت این است که در بسیاری از مسائل از جمله عقاید دینی و آرای سیاسی بین افراد «نزدیک به هم» شبهات آماری قابل توجه وجود دارد. درباره موضوع مورد بحث کم و بیش بر همگان روشن است که وضعیت اقتصادی و اجتماعی یک نفر ارتباطی جدی با نظر سیاسی او دارد؛ فردی که در شمال تهران، مثلاً در قیطریه، زندگی می‌کند به احتمال زیاد از نظر رأی سیاسی به یک هم‌محله‌ای خود شبیه‌تر است تا به کسی که در جنوب تهران، مثلاً در میدان خراسان، زندگی می‌کند. دو نفر که با هم دوست هستند به احتمال زیاد در عقاید سیاسی هم، به هم شبیه‌تر هستند تا دو نفر که با هم ارتباطی ندارند. شكل (شماره1) نشان می‌دهد که مشاهده منطقه‌ای تا چه حد گمراه کننده است. شکل زیر جامعه‌ای 110 نفره را نشان می‌دهد که دقیقاً نیمی از آ نها سبز هستند. اکنون فرض کنید هر فرد سبز بگوید که از بین خود و اطرافیانش (که معمولاً روی هم ٩ نفرند) چند درصد سبز هستند و میانگین اعداد را به عنوان درصد سبزها محاسبه کنیم: یعنی این نوع مشاهده منجر به خطایی ۲۲ درصدی شده است! آیا مهندس موسوی و مشاورانش از این موضوع غافل بوده‌اند؟! ما با لباس‌ها و روبان‌های سبز، وجود خودمان را ثابت کردیم! باید به این نکته توجه کرد که در این باره علاوه بر ایراد مشاهده منطقه‌ای، که در بالا ذکر شد، ایراد دیگری هم وجود دارد و آن پیشگامی سبزها و سازماندهی شدن آنها است؛ سبزها به دلیل دستور گرفتن از لیدرهای خود، در استفاده از این نماد بسیار مصرتر بودند در حالی که کسی که هفته‌ها سبز پوشیده و کسی که بدون هیچ تظاهری به دکتر احمدی‌نژاد رأی داده، هر دو فقط یک رأی دارند. البته خیلی‌ها هم که سبز بودند هنوز به سن قانونی برای رأی دادن نرسیده بودند. هر خودرو یک ستاد: من خودم دیدم که اکثر خودروها مثل من روبان سبز داشتند! (تصوير شماره1) اولاً این هم باز یک مشاهده منطقه‌ای است؛ آیا شهروندان شمال تهران بیشتر در شمال تهران تردد می‌کنند یا در محله‌های جنوبی؟ جواب روشن است. ثانیاً پیشگامی سبزها این مشاهده را هم به نفع افزایش ظاهری درصد سبزها مخدوش می‌کند. ثالثاً آیا به این فکر کرده‌اید که هر شهروند با توجه به وضعیت مالی خود به طور متوسط چند خودرو دارد؟ در خانواده‌های ثروتمند، غیراز کودکان، هر فرد یک خودروی شخصی دارد و برعکس یک خانواده فقیر، با وجود جمعیت بیشتر، حداکثر یک خودرو دارد. با توجه به اینکه به‌طور آماری گرایش خانواده‌های ثروتمند به مهندس موسوی بیشتر از گرایش خانواده‌های فقیر به ایشان است، مشاهده ماشین‌ها ما را گمراه می‌کند. فرض کنید در جامعه ۵۰ درصد سبز باشند. اگر به طور میانگین هر دو نفر سبز یک خودرو و هر چهار نفر غیرسبز یک خودرو داشته باشند، چه چیزی در سطح خیابان خواهیم دید؟ هر ۱۰۰ نفر سبز ۵۰ خودرو و هر ۱۰۰ نفر غیرسبز ۲۵ خودرو دارند و در نتیجه ۶۶ درصد خودروها سبز هستند. این یعنی خطایی ۱۶ درصدی به نفع سبزها! نکته دیگر ساعاتی است که یک خودرو در خیابان حرکت می‌کند. بسیاری از خودروهای سبز برای اینکه تبلیغات کنند علاوه بر ساعاتی که به‌طور طبیعی در خیابان هستند، ساعاتی را هم اضافه کاری می‌کردند! اگر فرض کنیم یک ماشین سبز تبلیغی به طور میانگین دو برابر حالت عادی خیابان‌گردی کند خطا شدیدتر خواهد شد: ۱۰۰ خودروی سبز در مقابل ۲۵ خودروی غیرسبز و این یعنی سبزها در خیابان به نظر ۸۰ درصد می‌رسند. ۳۰ درصد خطا! آیا مهندس موسوی و مشاورانش از این موضوع غافل بوده‌اند؟! هر کس به پنج نفر تلفن بزند: من به خیلی‌ها زنگ زدم، همه مثل من سبز بودند، (تصوير شماره2) این عملکرد تبلیغاتی که با ایده گرفتن از شبکه‌های هرمی طراحی شده بود از دو جهت موجب تصور نادرست از درصد طرفداران مهندس موسوی شد. اولاً تبلیغ‌کننده‌ها به دوستان خود زنگ می‌زنند و این بسیار طبیعی است که رأی دو دوست شبیه هم باشد. ثانیاً کسانی که با تلفن توجیه می‌شدند بارها و بارها به آنها تلفن می‌شد و به آنها این طور القا می‌شد که اکثریت جامعه طرفدار مهندس موسوی هستند. اعتراض و فشار روانی به اقلیت موضعی: ما که ندیدیم کسی بخواهد به احمدی نژاد رأی بدهد (تصوير شماره3) طرفداران مهندس موسوی معترضان به وضع موجود هستند و طرفداران دکتر احمدی‌نژاد مدافع نسبی ادامه وضع موجود. از نظر جامعه شناسان و کسانی که تجربه‌های اجتماعی دارند، روشن است که بیان نارضایتی یک فرد معترض چندین برابر بیان رضایت یک فرد راضی است. به عنوان مثال کسی که در اداره‌ای با برخوردی ناشایست مواجه شده است به احتمال زیاد این موضوع را به دیگران منعکس می‌کند ولی کسی که کارش به‌طور عادی انجام شده است عموماً در این‌باره با کسی صحبت نمی‌کند. همین وضعیت باعث شد که طرفداران مهندس موسوی در استفاده از نمادهای رنگی و تبلیغات کلامی چندین برابر طرفداران دکتر احمدی‌نژاد ابراز وجود کنند. از طرف دیگر در بین گروه‌هایی که اکثریت طرفدار یک نامزد خاص هستند، فشار روانی موجب می‌شود فرد مخالف از بیان عقیده خود صرف نظر کند. پرسیدن نظرات افراد در حوزه اخذ رأی: من با هر کسی در صف صحبت کردم مثل من فکر می‌کرد واضح است که افراد معمولاً در حوز‌ه‌هایی که به محل زندگیشان نزدیک است، رأی می‌دهند. اگر شهروند ساکن نیاوران سری به حوزه‌ای در میدان شوش بزند، خواهد دید که اکثر رأی دهندگان خلاف او فکر می‌کنند. شكل (شماره2) نشان می‌دهد که مشاهدات سبزها در حوزه‌ها تا چه حد موجب تصور اشتباه و اغراق‌آمیز از درصد طرفداران مهندس موسوی شده است. هر کدام از یازده ستون زیر یک حوزه اخذ رأی است. در حوزه سمت راست هر ۱۰ نفر سبز هستند. در حوزه بعد ۹ نفر سبز هستند و به همین ترتیب در آخرین حوزه کسی سبز نیست. پس ۵۰ درصد سبز هستند. اکنون فرض کنید مبنای ما برای محاسبه درصد سبزها، گزارش دقیق سبزها باشد. در حوزه اول ۱۰ نفر گزارش می‌دهند ۱۰۰ درصد. در حوزه دوم ۹ نفر گزارش می‌دهند ۹۰ درصد و الی آخر. نتیجه با محاسبه ساده زیر به دست می‌آید. جواب ۲۰ درصد بیش‌تر از مقدار واقعی است. آیا مهندس موسوی و مشاورانش از این موضوع غافل بوده‌اند؟! به هر حال وزارت کشور هم معترف است که در تهران اکثریت با ما سبزهاست! بله، این درست است البته نه یک اکثریت نزدیک به مطلق بلکه اکثریتی نزدیک به ۵۲ درصد و به دکتر احمدی‌نژاد هم حدود ۴۳ درصد از مردم شهر تهران رأی داده‌اند. جدا از این حتی اگر فرض کنیم تمام مردم تهران طرفدار مهندس موسوی باشند، این انتخابات ریاست جمهوری بود نه انتخابات شهرداری تهران! طرفداران مردم سالاری باید رأی اکثریت مردم ایران را بر رأی شخصی خود و یا رأی به همشهریان خود مقدم بدارند. یعنی واقعاً انتخابات هیچ ایرادی نداشته است؟! بعید است که انتخابات بدون هیچ اشکالی برگزار شده باشد و واضح است که مطالب بیان‌شده درصدد اثبات اين مسأله نبوده است. ولی آیا نباید در فضایی آرام و منطقی دلایل و شواهد موجود را بررسی کنیم؟ آیا بهتر نیست قبل از انتشار یک خبر یا مطلب ظاهراً علمی، از درستی آن اطمینان حاصل کنیم؟ در چنین شرایطی وظیفه اهالی دانشگاه بسیار سنگین‌تر است. چشم و نگاه اکثر مردم به جامعه دانشگاهی است. *جمعي از اساتيد و دانشجويان دانشگاه صنعتي شريف
ارسال نظر
captcha
پربیننده