گروه فرهنگ وهنر: کریستوف کیشلوفسکی، کارگردان فقید لهستانی و از نوابغ سینمای جهان، بی‌تردید یکی از نامداران عرصه تصاویر متحرک بر پرده نقره‌ای در جهان محسوب می‌شود که با ورود به عالم سینما سرشت و سرنوشت انسان در جهان را بر پایه دغدغه‌های ذهنی خود به تصویر کشید و بسیاری را مجذوب سینمای خود کرد. کیشلوفسکی امروز (شنبه) 68ساله می‌شود. او در روز 27 ژوئن 1941 در شهر ورشو لهستان در خانواده‌ای تحصیلکرده متولد شد. کریستوف، کودکی خود را در چند شهر کوچک لهستان گذراند و همراه با پدر مهندسش که مبتلا به سل بود به شهرهای مختلفی به دنبال بهبود رفت. در ۱۶ سالگی در یک دوره آموزش آتش‌نشانی شرکت کرد اما پس از ۳ ماه آن را رها کرد. در سال ۱۹۵۷ بدون هدف شغلی و به‌واسطه یکی از بستگان وارد دانشگاه ورشو در رشته کارشناسی تئاتر شد، سپس تصمیم به کارگردانی تئاتر گرفت اما از آنجا که آن زمان هنوز دوره کارگردانی تئاتر وجود نداشت، سینما را به عنوان راه واسط برگزید. کیشلوفسکی علاقه‌مند به تحصیل در مدرسه فیلم لودز بود؛ جایی که دو کارگردان دیگر لهستانی، آندره وایدا و رومن پولانسکی را تربیت کرده بود. او از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۸ در آنجا بود؛ مدرسه‌ای که حکومت آزادی هنری نسبتاً زیادی به آن اعطا کرده بود و از همین رو کیشلوفسکی به سرعت علاقه‌اش را به تئاتر از دست داد و تصمیم به مستندسازی گرفت.
ورود به دنیای مستند
مستندهای کیشلوفسکی در این دوره بیشتر به زندگی روزمره شهروندان، کارگران و سربازان می‌پرداخت. او اگرچه آشکارا فیلمسازی سیاسی نبود اما بزودی دریافت تلاش برای ارائه تصویری دقیق از زندگی مردم لهستان، او را با حکومت درخواهد انداخت. یکی از آثار تلویزیونی او «کارگران ۷۱» بود که تصویرگر اعتصابات کارگری در سال ۱۹۷۰ بود. این فیلم با سانسور فراوان به نمایش درآمد. پس از «کارگران۷۱» او نگاهش را با «فیلم» مستقیماً معطوف به مقامات حکومتی کرد. اگرچه کیشلوفسکی معتقد بود «فیلم» پیامی ضداقتدارگرایی دارد، اما همکارانش او را به همکاری با حکومت متهم کردند. او بعدها گفت به دو دلیل مستند را کنار گذاشته است: سانسور «کارگران ۷۱» که باعث تردید او در چگونگی بیان حقیقت در یک رژیم اقتدارگرا شد و حادثه‌ای که هنگام ساختن «ایستگاه» (۱۹۸۱) باعث شد قسمت‌هایی از فیلم به عنوان مدرک در یک حادثه جنایی استفاده شود.
فیلمسازی در لهستان
نخستین فیلم غیرمستند کیشلوفسکی «کارکنان» (۱۹۷۵) فیلمی تلویزیونی بود و او نخستین جایزه‌اش را از جشنواره مانهایم به دست آورد. این فیلم و فیلم بعدی او «اثر زخم»، هر دو درباره واقعیت‌های اجتماعی بودند. «خوره دوربین» ساخته ۱۹۷۹ (برنده جایزه اصلی از جشنواره جهانی مسکو) و «بخت کور» ساخته ۱۹۸۱ فیلم‌هایی با همین مضامین بودند، با تأکید بر انتخاب اخلاقی یک انسان و نه اجتماع. در همین دوران کیشلوفسکی همراه با چند کارگردان دیگر لهستانی از جمله آندره وایدا به عنوان اعضای جنبش رهایی مطرح شدند؛ جنبشی که به دغدغه‌های اخلاقی در سینما معتقد بود. ارتباط او با این کارگردانان توجه دولت لهستان را برانگیخت و باعث سانسور و فیلمبرداری یا تدوین مجدد فیلم‌های او در این دوران شد. (فیلم «بخت کور» تا شش سال پس از ساخت، امکان نمایش داخلی نداشت). «بی‌سرانجام» ساخته ۱۹۸۴ شاید نخستین فیلم صریح سیاسی او باشد. این فیلم نمایشگر دادگاه‌های سیاسی در لهستان در زمان حکومت نظامی از دیدگاه روح یک وکیل و همسر بیوه‌اش است. هم دولت و هم مخالفان از فیلم بشدت انتقاد کردند. این فیلم آغازگر دوران همکاری نزدیک او با دو همکار بود؛ یکی کریستوف پیسویچ (فیلمنامه‌نویس) و دیگری زبیگنف پرایزنر (آهنگساز). «10فرمان» (۱۹۸۸) مجموعه‌ای است از 10 فیلم کوتاه که در مجموعه‌ای آپارتمانی در ورشو فیلمبرداری شد. هر یک بر اساس یکی از فرمان‌های «10فرمان» حضرت موسی، برای تلویزیون لهستان و با سرمایه‌گذاری آلمان غربی ساخته شد. این مجموعه در حال حاضر یکی از بهترین مجموعه فیلم‌های تحسین شده توسط منتقدان در همه دوران‌هاست. کیشلوفسکی و پیسویچ فیلمنامه‌نویسان مجموعه بودند و قرار بود 10 کارگردان مختلف این 10 قسمت را بسازند، اما کیشلوفسکی خود را ناتوان از کنترل همه پروژه یافت و سرانجام تمام قسمت‌ها را او کارگردانی کرد و تنها مدیران فیلمبرداری متفاوت بودند.
فیلمسازی در خارج از لهستان
چهار فیلم آخر کیشلوفسکی تهیه‌کنندگان خارجی داشت؛ بیشتر با سرمایه‌گذاری فرانسه بویژه با تهیه‌کنندگی مارین کارمیتز. این فیلم‌ها متکی بر اخلاق و امور ماورایی بودند اما در سطوحی بیشتر انتزاعی، بازیگران کمتر، داستان‌های فرعی بیشتر و توجه کمتر به اجتماع. لهستان در این فیلم‌ها بیشتر از دید یک اروپایی بیگانه به نمایش درمی‌آمد. هر چهار فیلم با کمی اختلاف با موفقیت تجاری روبه‌رو شدند. نخستین آنها «زندگی دوگانه ورونیکا» (۱۹۹۰) با بازی ایرنه ژاکوب بود. موفقیت تجاری این فیلم به او اجازه داد تا سرمایه لازم برای ساخت آرزوی خودش (سه‌گانه «قرمز، آبی، سفید») را فراهم سازد؛ آثاری بسیار تحسین شده پس از «10فرمان». این سه فیلم جوایز جهانی بسیاری را برای او به ارمغان آوردند. از جمله شیر طلایی بهترین فیلم و شیر نقره‌ای بهترین کارگردانی از جشنواره ونیز و خرس طلایی بهترین کارگردان از جشنواره برلین همراه با سه بار نامزدی اسکار بهترین فیلم خارجی؛ سه‌گانه‌ای که دستاوردی مهم در سینمای مدرن به حساب می‌آید.
درگذشت نابغه...
کیشلوفسکی در ۵۴ سالگی در ۱۳ مارس ۱۹۹۶ حین عمل قلب باز پس از حمله قلبی درگذشت و در قبرستان پوازکی در ورشو به خاک سپرده شد. قبر او در قطعه مخصوص شماره ۲۳ قرار دارد و مجسمه‌ای از انگشتان شست و اشاره هر دو دست او که همان شکل معروف کادر دوربین فیلمبرداری را تشکیل می‌دهند، روی آن قرار دارد. کیشلوفسکی سال‌ها پس از درگذشتش همچنان یکی از کارگردانان مهم و تأثیرگذار اروپایی است که آثارش در جهان تدریس می‌شود. برای سا‌لروز تولد خالق سه‌گانه «قرمز، آبی، سفید»
کیشلوفسکی؛ راوی دغدغه‌های انسانی
گروه فرهنگ وهنر: کریستوف کیشلوفسکی، کارگردان فقید لهستانی و از نوابغ سینمای جهان، بی‌تردید یکی از نامداران عرصه تصاویر متحرک بر پرده نقره‌ای در جهان محسوب می‌شود که با ورود به عالم سینما سرشت و سرنوشت انسان در جهان را بر پایه دغدغه‌های ذهنی خود به تصویر کشید و بسیاری را مجذوب سینمای خود کرد. کیشلوفسکی امروز (شنبه) 68ساله می‌شود. او در روز 27 ژوئن 1941 در شهر ورشو لهستان در خانواده‌ای تحصیلکرده متولد شد. کریستوف، کودکی خود را در چند شهر کوچک لهستان گذراند و همراه با پدر مهندسش که مبتلا به سل بود به شهرهای مختلفی به دنبال بهبود رفت. در ۱۶ سالگی در یک دوره آموزش آتش‌نشانی شرکت کرد اما پس از ۳ ماه آن را رها کرد. در سال ۱۹۵۷ بدون هدف شغلی و به‌واسطه یکی از بستگان وارد دانشگاه ورشو در رشته کارشناسی تئاتر شد، سپس تصمیم به کارگردانی تئاتر گرفت اما از آنجا که آن زمان هنوز دوره کارگردانی تئاتر وجود نداشت، سینما را به عنوان راه واسط برگزید. کیشلوفسکی علاقه‌مند به تحصیل در مدرسه فیلم لودز بود؛ جایی که دو کارگردان دیگر لهستانی، آندره وایدا و رومن پولانسکی را تربیت کرده بود. او از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۸ در آنجا بود؛ مدرسه‌ای که حکومت آزادی هنری نسبتاً زیادی به آن اعطا کرده بود و از همین رو کیشلوفسکی به سرعت علاقه‌اش را به تئاتر از دست داد و تصمیم به مستندسازی گرفت.
ورود به دنیای مستند
مستندهای کیشلوفسکی در این دوره بیشتر به زندگی روزمره شهروندان، کارگران و سربازان می‌پرداخت. او اگرچه آشکارا فیلمسازی سیاسی نبود اما بزودی دریافت تلاش برای ارائه تصویری دقیق از زندگی مردم لهستان، او را با حکومت درخواهد انداخت. یکی از آثار تلویزیونی او «کارگران ۷۱» بود که تصویرگر اعتصابات کارگری در سال ۱۹۷۰ بود. این فیلم با سانسور فراوان به نمایش درآمد. پس از «کارگران۷۱» او نگاهش را با «فیلم» مستقیماً معطوف به مقامات حکومتی کرد. اگرچه کیشلوفسکی معتقد بود «فیلم» پیامی ضداقتدارگرایی دارد، اما همکارانش او را به همکاری با حکومت متهم کردند. او بعدها گفت به دو دلیل مستند را کنار گذاشته است: سانسور «کارگران ۷۱» که باعث تردید او در چگونگی بیان حقیقت در یک رژیم اقتدارگرا شد و حادثه‌ای که هنگام ساختن «ایستگاه» (۱۹۸۱) باعث شد قسمت‌هایی از فیلم به عنوان مدرک در یک حادثه جنایی استفاده شود.
فیلمسازی در لهستان
نخستین فیلم غیرمستند کیشلوفسکی «کارکنان» (۱۹۷۵) فیلمی تلویزیونی بود و او نخستین جایزه‌اش را از جشنواره مانهایم به دست آورد. این فیلم و فیلم بعدی او «اثر زخم»، هر دو درباره واقعیت‌های اجتماعی بودند. «خوره دوربین» ساخته ۱۹۷۹ (برنده جایزه اصلی از جشنواره جهانی مسکو) و «بخت کور» ساخته ۱۹۸۱ فیلم‌هایی با همین مضامین بودند، با تأکید بر انتخاب اخلاقی یک انسان و نه اجتماع. در همین دوران کیشلوفسکی همراه با چند کارگردان دیگر لهستانی از جمله آندره وایدا به عنوان اعضای جنبش رهایی مطرح شدند؛ جنبشی که به دغدغه‌های اخلاقی در سینما معتقد بود. ارتباط او با این کارگردانان توجه دولت لهستان را برانگیخت و باعث سانسور و فیلمبرداری یا تدوین مجدد فیلم‌های او در این دوران شد. (فیلم «بخت کور» تا شش سال پس از ساخت، امکان نمایش داخلی نداشت). «بی‌سرانجام» ساخته ۱۹۸۴ شاید نخستین فیلم صریح سیاسی او باشد. این فیلم نمایشگر دادگاه‌های سیاسی در لهستان در زمان حکومت نظامی از دیدگاه روح یک وکیل و همسر بیوه‌اش است. هم دولت و هم مخالفان از فیلم بشدت انتقاد کردند. این فیلم آغازگر دوران همکاری نزدیک او با دو همکار بود؛ یکی کریستوف پیسویچ (فیلمنامه‌نویس) و دیگری زبیگنف پرایزنر (آهنگساز). «10فرمان» (۱۹۸۸) مجموعه‌ای است از 10 فیلم کوتاه که در مجموعه‌ای آپارتمانی در ورشو فیلمبرداری شد. هر یک بر اساس یکی از فرمان‌های «10فرمان» حضرت موسی، برای تلویزیون لهستان و با سرمایه‌گذاری آلمان غربی ساخته شد. این مجموعه در حال حاضر یکی از بهترین مجموعه فیلم‌های تحسین شده توسط منتقدان در همه دوران‌هاست. کیشلوفسکی و پیسویچ فیلمنامه‌نویسان مجموعه بودند و قرار بود 10 کارگردان مختلف این 10 قسمت را بسازند، اما کیشلوفسکی خود را ناتوان از کنترل همه پروژه یافت و سرانجام تمام قسمت‌ها را او کارگردانی کرد و تنها مدیران فیلمبرداری متفاوت بودند.
فیلمسازی در خارج از لهستان
چهار فیلم آخر کیشلوفسکی تهیه‌کنندگان خارجی داشت؛ بیشتر با سرمایه‌گذاری فرانسه بویژه با تهیه‌کنندگی مارین کارمیتز. این فیلم‌ها متکی بر اخلاق و امور ماورایی بودند اما در سطوحی بیشتر انتزاعی، بازیگران کمتر، داستان‌های فرعی بیشتر و توجه کمتر به اجتماع. لهستان در این فیلم‌ها بیشتر از دید یک اروپایی بیگانه به نمایش درمی‌آمد. هر چهار فیلم با کمی اختلاف با موفقیت تجاری روبه‌رو شدند. نخستین آنها «زندگی دوگانه ورونیکا» (۱۹۹۰) با بازی ایرنه ژاکوب بود. موفقیت تجاری این فیلم به او اجازه داد تا سرمایه لازم برای ساخت آرزوی خودش (سه‌گانه «قرمز، آبی، سفید») را فراهم سازد؛ آثاری بسیار تحسین شده پس از «10فرمان». این سه فیلم جوایز جهانی بسیاری را برای او به ارمغان آوردند. از جمله شیر طلایی بهترین فیلم و شیر نقره‌ای بهترین کارگردانی از جشنواره ونیز و خرس طلایی بهترین کارگردان از جشنواره برلین همراه با سه بار نامزدی اسکار بهترین فیلم خارجی؛ سه‌گانه‌ای که دستاوردی مهم در سینمای مدرن به حساب می‌آید.
درگذشت نابغه...
کیشلوفسکی در ۵۴ سالگی در ۱۳ مارس ۱۹۹۶ حین عمل قلب باز پس از حمله قلبی درگذشت و در قبرستان پوازکی در ورشو به خاک سپرده شد. قبر او در قطعه مخصوص شماره ۲۳ قرار دارد و مجسمه‌ای از انگشتان شست و اشاره هر دو دست او که همان شکل معروف کادر دوربین فیلمبرداری را تشکیل می‌دهند، روی آن قرار دارد. کیشلوفسکی سال‌ها پس از درگذشتش همچنان یکی از کارگردانان مهم و تأثیرگذار اروپایی است که آثارش در جهان تدریس می‌شود. ارسال نظر
پربیننده