فرزانه متین‌فر: قدمت اندیشه بشر در استفاده از عوامل شیمیایی و میکروبی در جنگها، به دوران پیش از میلاد مسیح(ع) بازمیگردد. از همان هنگام، فرماندهان جنگها، برای تخریب روحیه دشمنان و شکست سریعتر آنان، انواع روشها را ابداع میکردند و از هر وسیله ممکن، مطابق با دانش و پیشرفت فنون عصر خویش، سود میجستند. برای نمونه، یونانیان در جنگهای داخلی و خارجی برضد همسایگان خود، بویژه ایران باستان، از نوعی مواد آتشزا، با اشتعال ناقص گوگرد و زغال استفاده میکردند که به مسمومیت سربازان دشمن میانجامید. یا در جنگهای پیش از میلاد، رومیان، لاشه متعفن حیوانات و نیز اجساد قربانیان جنگ را که ناقل انواع بیماریها، چون طاعون و تیفوس بودند، با منجنیق به میان اردوگاه ارتش مقابل خود پرتاب میکردند یا آنها را در چاهها، رودخانهها و سرچشمههای آب مورد استفاده دشمن میانداختند. قبل از جنگ اول جهانی، در سال 1763 میلادی، آمریکایی‌ها سلاح شیمیایی را علیه سرخپوستان که صاحبان اصلی سرزمین آمریکا بودند، به کارگرفتند.در جنگ اول جهانی در سال 1915 میلادی، سلاح شیمیایی از سوی نیروهای آلمانی به کارگرفته شد و سپس دیگر کشورها استفاده از آن را در برنامه‌های جنگی خود گنجاندند. پس از جنگ دوم جهانی، انگلیسی‌ها در سال 1951 میلادی از ماده «فیتوتوکسین» در مالایا علیه استقلال‌طلبان این سرزمین استفاده کردند. آمریکا در جنگ ویتنام، کامبوج و لائوس، مواد شیمیایی و میکروبی را به کار برد. در سال 1975، ویتنامی‌ها مواد شیمیایی را در کامبوج علیه خمرهای سرخ به کار بردند. در سال 1979، ارتش شوروی (سابق)، هنگام اشغال افغانستان از این گونه سلاح‌ها استفاده کرد. رژیم نژادپرست آفریقای جنوبی(در زمان حاکمیت آپارتاید در این کشور) در 8 مارس 1982 میلادی از یک نوع ماده سمی علیه نیروهای سوآ پو در نامیبیا بهره گرفت. رژیم بعث عراق، در طول جنگ تحمیلی به طور مکرر از انواع سلاح‌های شیمیایی استفاده کرد. بمباران شیمیایی شهر سردشت توسط رژیم بعث عراق در هشتم تیر 1366یکی از فجیع‌ترین و وحشتناک‌ترین تهاجماتی بود که سبب کشته شدن نزدیک به 120 نفر (آمار آن، روز به روز در حال افزایش است) و مجروح شدن 6000 نفر از مردم غیرنظامی شد. وحشیانه‌ترین مورد استفاده دیگر در 25 اسفند 1366 در حلبچه بود که وسیع‌ترین مورد استفاده از جنگ‌افزارهای شیمیایی از زمان جنگ اول جهانی تاکنون به شمار می‌رود که حداقل 5000 تن از مردم کُرد و مسلمان این شهر را کشته و 7000 تن دیگر را مجروح کرد. این فاجعه، به دستور مستقیم «صدام ملعون و معدوم»، به سبب استقبال «اکراد» منطقه «حلبچه» از رزمندگان ایرانی، شکل گرفت. فاجعه‌ای که در حلبچه و سردشت رخ داد، بدون شک با فجایعی همچون بمباران اتمی شهرهای «هیروشیما» و «ناکازاکی» ژاپن به دست آمریکا، قابل مقایسه است. نخستین تلاش‌ها برای اعمال ممنوعیت استفاده از جنگ افزارهای شیمیایی و بیولوژیک در اعلامیه‌های سال‌های 1868 سنت‌‌پترزبورگ (روسیه)، 1874 بروکسل (بلژیک) و 1898 لاهه (هلند) نمایان شد اما هیچکدام از آنها به تنظیم یک معاهده بین‌المللی نینجامید. در نتیجه کوشش افراد و سازمان‌های صلح‌جو، سرانجام در سال 1907،در لاهه، یک معاهده بین‌المللی که از نظر حقوقی تعهدآور بود، تنظیم شد اما با شروع جنگ اول جهانی، کنوانسیون 1907 لاهه نتوانست از وقوع جنگ شیمیایی ممانعت کند. کاربرد جنگ افزارهای شیمیایی، کشورها را به امضای پروتکل 17 ژوئن 1925 ژنو درباره منع کاربرد جنگ‌افزارهای شیمیایی و بیولوژیک وادار کرد اما این پروتکل، توسعه، تولید یا ذخیره‌سازی جنگ‌افزارهای شیمیایی و بیولوژیک را منع نکرد.در 16 دسامبر 1971، سازمان ملل قطعنامه منع توسعه، تولید و انباشت جنگ‌افزارهای میکروبی و سمی و نابودسازی آنها را تصویب کرد. در 11 نوامبر 1987، سازمان ملل قطعنامه‌ای درباره جنگ‌افزارهای شیمیایی به تصویب رساند. نفرت قومی،دینی یا سیاسی بارها موجب قتل عام بیگناهان در جهان شده است. در تاریخ بشر همواره کسانی را می‌یابیم که منطق غیرمنطقی و سریع زور را بر «هنر» آرام سیاست ترجیح می‌دهند. بدین ترتیب «خشونت» آغاز می‌شود و شرایطی به وجود می‌آید که در آن «زور» جلودار و «حق» زیر ضربه است. ممکن است در ذهن جهانیان و بر اثر تبلیغات رسانه‌های گروهی زیر نفوذ قدرتمداران، این جنایات هولناک کمرنگ یا تحریف شده باشند اما صفحات تاریخ همواره آنها را در دل خود ثبت و ضبط کرده‌است. اسناد و مدارک بسیاری که در طول سال‌های اخیر انتشار یافته و به تایید مراجع بین‌المللی نیز رسیده، تأییدی بر این مدعاست که صدام معدوم را شرکت‌های آمریکایی و اروپایی بویژه شرکت‌های «آلماني» با مجوز رسمی و گاه چشم‌پوشی از سوی دولت‌های متبوعشان، به سلاح‌های شیمیایی و میکروبی تجهیز کردند. شاید غم‌انگیزترین درس از کشتارهای جمعی در گذشته این بوده است که پیشگیری از مناقشه خشونت‌آمیز، به مراتب بهتر و کم‌هزینه‌تر از رفع عوارض وقوع آن است. فرهنگ سازمان ملل و دیگر سازمان‌های بین‌المللی دفاع از حقوق بشر، باید از فرهنگ واکنش به فرهنگ پیشگیری تغییر یابد. چالش اصلی، بهره‌بردن از این درس است، به‌طوری که پیشگیری از سطح شعار و حرف بگذرد و به عمل درآید. صحبت در این‌باره، آسان‌تر از اقدام است و معمولاً نسبت به حل مشکلات موجود در مقابل مشکلات بالقوه رجحان داده می‌شود، در حالی که مزایای پیشگیری در آینده پدیدار می‌شود و مشخص کردن آن با عدد و رقم دشوار است، هزینه‌ها باید در زمان حال پرداخت شود، به عبارت بهتر، هزینه‌های عدم پیشگیری از خشونت بسیار زیاد است. هزینه‌های انسانی جنگ شامل نه فقط هزینه‌های مرئی و آنی آن- مرگ، جراحت، ویرانی و آوارگی - بلکه شامل عوارض دور و غیرمستقیم برای خانواده‌ها، جوامع، نهادها و اقتصادهای محلی و ملی و کشورهای همسایه است. این هزینه‌ها را نه فقط از حیث خسارات وارده بلکه همچنین از نظر فرصت‌ها و امکانات از دست رفته نیز باید به حساب آورد. جهان امروز با مسائل و مصائب مختلفی روبه‌روست که نبود بستری مناسب برای اتکا و امید و مشارکت دولت‌ها و ملت‌ها برای گفت‌و‌گو، تفاهم و همکاری در جهت تحقق صلح و آرامش جهانی، یکی از آنهاست. ساکنان کره خاکی که زخم دو جنگ بزرگ جهانی را بر تن داشتند، فردای جنگ، چشم امید خود را برای تحقق صلح و آرامش مبتنی بر احترام به حقوق یکدیگر، به سازمانی معطوف داشتند که از دل دو جنگ عالم‌گیر سر برآورد. آنها امیدوار بودند، این سازمان بتواند با نزدیک کردن بیشتر دولت‌ها و ملت‌ها به یکدیگر، راه سعادت و خوشبختی بنی‌آدم را در سایه صلح و دوستی جهانی هموار سازد. سازمان ملل با این امیدها شکل گرفت و آن را در صدر منشور خود قرار داد.
ماموریت اصلی سازمان ملل متحد همچنین «نجات نسل‌های آینده از بلایای جنگ» بود. به این منظور کشورهای عضو تعهد کردند، «برای پیشگیری و حذف تهدیدها نسبت به صلح، اقدامات دسته‌جمعی موثری صورت دهند و ...». اما امروز با وجود هزاران کلاهک هسته‌ای موجود در زرادخانه‌های قدرت‌های هسته‌ای همراه با برنامه‌های توسعه این نوع سلاح‌ها، چگونه می‌توان امیدوار بود فجایعی چون جنگ اول و دوم جهانی، کشتار ارامنه، بمباران هیروشیما و ناکازاکی، حلبچه، سردشت و... دوباره تکرار نشوند؟
از زمان پایان «جنگ سرد» در سال 1989، کارشناسان در جست‌وجوی یک اصطلاح جدید بوده‌اند تا چهره اصلی دوران پس از جنگ سرد را نشان دهند. «پایان تاریخ» (فوکویاما- 1992)، «ظهورآشوب‌ها» (کاپلان- 1995)، «برخورد تمدن‌ها» (هانتینگتون- 1996) و«جهانی شدن» (لچنروبولی - 2000) از جمله موارد بدیهی‌ای بوده‌اند که هر یک از این ادعاهای به ظاهر حقیقی ولی متناقض، جنبه‌ای از این پدیده را گرفتند ولی ابعاد دیگر را تحریف کردند. در حالی که بشر امیدوار بود با پایان دوران جنگ سرد، سایه سلاح‌های هسته‌ای را بر سر خود نبیند، اما فضای جدیدی که اختناق و حاکمیت جنگ‌افزارهای نظامی در جهان به‌وجود آورده است، تهدیدی بسیار جدی برای صلح و امنیت جهانی است. به هر حال فرض اصلی این است که هر تراژدی عمده‌ای در تاریخ جهان فرصتی را برای انعکاس و بازسازی یک نظم جهانی عادلانه و صلح‌آمیز فراهم کرده است. جهش‌های تاریخی غالباً از تراژدی‌های عمده انسانی ناشی می‌شوند. اغلب ما از رنج‌ها و مصیبت‌هایمان عبرت می‌گیریم؛ «جامعه ملل» به دلیل جنگ اول جهانی و «سازمان ملل متحد» به علت جنگ دوم جهانی پدید آمدند. اکنون تروریسم جهانی نشان می‌دهد می‌تواند یک بلای انسانی باشد، از آنجا که هم عاملان دولتی و هم غیر‌دولتی آن با برنامه‌ریزی‌های شوم خود در این اقدام مرگبار ایفای نقش کرده‌اند پس ما می‌توانیم دوران آشوب‌زده خود را یک دوره «مرگ برنامه‌ریزی‌شده» بنامیم. اگر جهان در مبارزه علیه تروریسم کوتاهی کند، متأسفانه ممکن است این دوران به عنوان «عصر ترور» شناسایی شود. به خاطر افزایش سلاح‌های کوچک و بزرگ، بیولوژیک، شیمیایی و هسته‌ای است که «تروریسم» به عنوان سلاح برگزیده دولت‌هایی چون رژیم صهیونیستی، آمریکا، انگلیس و ... - به‌عنوان نمادهای«تروریسم دولتی»- گروهک‌هایی چون گروهک تروریستی نفاق، به اصطلاح«جندالله»، (ريگي) ، القاعده، طالبان افغانستان و پاکستان و ... و افرادی چون دیک چنی، زیپی لیونی، ملاعمر، عبدالمالک ریگی، ایمن الظواهری و... در‌آمده است. بنابراین باید موارد گسترده‌ای از شرایطی را که به تروریسم ختم می‌شود درک کرد و برای تشخیص صحیح این مسأله، واکنش مناسب، ضروری است. قربانیان تروریسم، هزینه بالایی پرداخت کرده‌اند. برای ارج نهادن به خون آنها، جهانیان باید بیاموزند که در کنار هم باشند. باید یک نظام دموکراتیک‌تر و عادلانه‌تر جهانی تأسیس کنیم و در یک اصل جدید از قانون بین‌الملل عهد ببندیم که هیچ ملتی- کوچک و بزرگ - نباید از این قانون بین‌المللی معاف شود. متأسفانه دلهره دور شدن سازمان ملل از منشور خود از فردای تاسیس این سازمان که در آن قدرت‌های بزرگ سهمی بیشتر از دیگر کشورها و ملت‌ها برای خود خواستند (حق – شما بخوانید «باطل»- ظالمانه «وتو»)، در طول دهه‌های حیات این سازمان جهانی، در دل و وجود همه صلح‌دوستان جهان وجود داشته و امروز این سازمان در موقعیتی قرار گرفته که اصلاحات اساسی در آن، امری اجتناب‌ناپذیر است. دوری از معنویت و بی‌عدالتی موجود در سطح جهان بویژه در رفتار توأم با تبعیض و تکبر قدرت‌های بزرگ، امروز به بستری برای زایش کینه‌ورزی، جنگ و تروریسم تبدیل شده است. انسان امروز در انتظار تحقق عدالت جهانی است تا طعم شیرین و جذاب آن را از جمله در برخورداری از حقوق برابر، توزیع صحیح منابع در قلمروی حاکمیت دولت‌ها، تساوی آحاد بشر در برابر قانون، احترام به قرارداد‌های بین‌المللی، آرامش، صلح، زندگی شرافتمندانه و... بچشد و این همان وعده الهی است که همواره و در طول تاریخ از حضرت آدم(ع) تا حضرت خاتم(ص) و از زمان غیبت حضرت قائم آل محمد تا ظهور حضرتش(عج)، اساس ماموریت همه انبیا و اولیای الهی را تشکیل داده و عقل و منطق نیز در برابر آن خضوع کرده‌اند. در پرتو توجه به رویکردهای گفته شده، می‌توان امیدوار بود، چالش‌های بزرگی که بشر امروز با آن روبه‌روست، از جمله فرسایش روحی ناشی از دور شدن نظام‌ها از حیات معنوی و یکتاپرستی، بزودی جای خود را به گسترش معنویت و عشق به انسانیت بدهد و در این راه سازمان ملل می‌تواند و باید، نقشی اساسی بر عهده بگیرد. امروز یکجانبه‌گرایی برخی قدرت‌ها، ساختار سازمان ملل را با ضعف شدید مواجه ساخته است. این امر در کنار تولید و به‌کارگیری سلاح‌های کشتار جمعی، فشارهای روحی و تهدیدات و تحمیل جنگ بر ملت‌ها، به بهانه ایجاد امنیت و رفاه برای برخی قدرت‌ها، امنیت روانی و زیستی ملت‌ها را بیش از هر زمانی به خطر انداخته است. وضعیت موجود که در آن، بهای صلح، امنیت و رفاه در بخشی از جهان را بخشی دیگر با ناامنی، لشکرکشی، تبعیض و فقر می‌پردازد، عملاً مسؤولیت سازمان ملل را برای حاکمیت شجاعانه عدالت در همه عرصه‌های جهانی و به نفع آرامش انسان‌ها دو چندان کرده است. سازمان ملل برای آنکه بتواند به نیازهای حال و آینده بشر که مبتنی بر فراهم آمدن بستر آن در دوره حاضر است و صلح و آرامش که دو رکن آن است، جامه عمل بپوشاند، باید به فلسفه وجودی خود بازگردد و این مهم، از جمله درگرو برقراری توازن منطقی و دموکراتیک در شورای امنیت، این نهاد جهانی است؛ به گونه‌ای که همه قاره‌ها و تمدن‌های عمده جهان و از جمله 2 میلیارد مسلمان و قاره آسیا با تمدن‌های کهن در آن دارای کرسی دائم باشند. مرگ‌آفرینان از فریاد بی‌صدای مظلومان لذت بردند
فرزانه متین‌فر: قدمت اندیشه بشر در استفاده از عوامل شیمیایی و میکروبی در جنگها، به دوران پیش از میلاد مسیح(ع) بازمیگردد. از همان هنگام، فرماندهان جنگها، برای تخریب روحیه دشمنان و شکست سریعتر آنان، انواع روشها را ابداع میکردند و از هر وسیله ممکن، مطابق با دانش و پیشرفت فنون عصر خویش، سود میجستند. برای نمونه، یونانیان در جنگهای داخلی و خارجی برضد همسایگان خود، بویژه ایران باستان، از نوعی مواد آتشزا، با اشتعال ناقص گوگرد و زغال استفاده میکردند که به مسمومیت سربازان دشمن میانجامید. یا در جنگهای پیش از میلاد، رومیان، لاشه متعفن حیوانات و نیز اجساد قربانیان جنگ را که ناقل انواع بیماریها، چون طاعون و تیفوس بودند، با منجنیق به میان اردوگاه ارتش مقابل خود پرتاب میکردند یا آنها را در چاهها، رودخانهها و سرچشمههای آب مورد استفاده دشمن میانداختند. قبل از جنگ اول جهانی، در سال 1763 میلادی، آمریکایی‌ها سلاح شیمیایی را علیه سرخپوستان که صاحبان اصلی سرزمین آمریکا بودند، به کارگرفتند.در جنگ اول جهانی در سال 1915 میلادی، سلاح شیمیایی از سوی نیروهای آلمانی به کارگرفته شد و سپس دیگر کشورها استفاده از آن را در برنامه‌های جنگی خود گنجاندند. پس از جنگ دوم جهانی، انگلیسی‌ها در سال 1951 میلادی از ماده «فیتوتوکسین» در مالایا علیه استقلال‌طلبان این سرزمین استفاده کردند. آمریکا در جنگ ویتنام، کامبوج و لائوس، مواد شیمیایی و میکروبی را به کار برد. در سال 1975، ویتنامی‌ها مواد شیمیایی را در کامبوج علیه خمرهای سرخ به کار بردند. در سال 1979، ارتش شوروی (سابق)، هنگام اشغال افغانستان از این گونه سلاح‌ها استفاده کرد. رژیم نژادپرست آفریقای جنوبی(در زمان حاکمیت آپارتاید در این کشور) در 8 مارس 1982 میلادی از یک نوع ماده سمی علیه نیروهای سوآ پو در نامیبیا بهره گرفت. رژیم بعث عراق، در طول جنگ تحمیلی به طور مکرر از انواع سلاح‌های شیمیایی استفاده کرد. بمباران شیمیایی شهر سردشت توسط رژیم بعث عراق در هشتم تیر 1366یکی از فجیع‌ترین و وحشتناک‌ترین تهاجماتی بود که سبب کشته شدن نزدیک به 120 نفر (آمار آن، روز به روز در حال افزایش است) و مجروح شدن 6000 نفر از مردم غیرنظامی شد. وحشیانه‌ترین مورد استفاده دیگر در 25 اسفند 1366 در حلبچه بود که وسیع‌ترین مورد استفاده از جنگ‌افزارهای شیمیایی از زمان جنگ اول جهانی تاکنون به شمار می‌رود که حداقل 5000 تن از مردم کُرد و مسلمان این شهر را کشته و 7000 تن دیگر را مجروح کرد. این فاجعه، به دستور مستقیم «صدام ملعون و معدوم»، به سبب استقبال «اکراد» منطقه «حلبچه» از رزمندگان ایرانی، شکل گرفت. فاجعه‌ای که در حلبچه و سردشت رخ داد، بدون شک با فجایعی همچون بمباران اتمی شهرهای «هیروشیما» و «ناکازاکی» ژاپن به دست آمریکا، قابل مقایسه است. نخستین تلاش‌ها برای اعمال ممنوعیت استفاده از جنگ افزارهای شیمیایی و بیولوژیک در اعلامیه‌های سال‌های 1868 سنت‌‌پترزبورگ (روسیه)، 1874 بروکسل (بلژیک) و 1898 لاهه (هلند) نمایان شد اما هیچکدام از آنها به تنظیم یک معاهده بین‌المللی نینجامید. در نتیجه کوشش افراد و سازمان‌های صلح‌جو، سرانجام در سال 1907،در لاهه، یک معاهده بین‌المللی که از نظر حقوقی تعهدآور بود، تنظیم شد اما با شروع جنگ اول جهانی، کنوانسیون 1907 لاهه نتوانست از وقوع جنگ شیمیایی ممانعت کند. کاربرد جنگ افزارهای شیمیایی، کشورها را به امضای پروتکل 17 ژوئن 1925 ژنو درباره منع کاربرد جنگ‌افزارهای شیمیایی و بیولوژیک وادار کرد اما این پروتکل، توسعه، تولید یا ذخیره‌سازی جنگ‌افزارهای شیمیایی و بیولوژیک را منع نکرد.در 16 دسامبر 1971، سازمان ملل قطعنامه منع توسعه، تولید و انباشت جنگ‌افزارهای میکروبی و سمی و نابودسازی آنها را تصویب کرد. در 11 نوامبر 1987، سازمان ملل قطعنامه‌ای درباره جنگ‌افزارهای شیمیایی به تصویب رساند. نفرت قومی،دینی یا سیاسی بارها موجب قتل عام بیگناهان در جهان شده است. در تاریخ بشر همواره کسانی را می‌یابیم که منطق غیرمنطقی و سریع زور را بر «هنر» آرام سیاست ترجیح می‌دهند. بدین ترتیب «خشونت» آغاز می‌شود و شرایطی به وجود می‌آید که در آن «زور» جلودار و «حق» زیر ضربه است. ممکن است در ذهن جهانیان و بر اثر تبلیغات رسانه‌های گروهی زیر نفوذ قدرتمداران، این جنایات هولناک کمرنگ یا تحریف شده باشند اما صفحات تاریخ همواره آنها را در دل خود ثبت و ضبط کرده‌است. اسناد و مدارک بسیاری که در طول سال‌های اخیر انتشار یافته و به تایید مراجع بین‌المللی نیز رسیده، تأییدی بر این مدعاست که صدام معدوم را شرکت‌های آمریکایی و اروپایی بویژه شرکت‌های «آلماني» با مجوز رسمی و گاه چشم‌پوشی از سوی دولت‌های متبوعشان، به سلاح‌های شیمیایی و میکروبی تجهیز کردند. شاید غم‌انگیزترین درس از کشتارهای جمعی در گذشته این بوده است که پیشگیری از مناقشه خشونت‌آمیز، به مراتب بهتر و کم‌هزینه‌تر از رفع عوارض وقوع آن است. فرهنگ سازمان ملل و دیگر سازمان‌های بین‌المللی دفاع از حقوق بشر، باید از فرهنگ واکنش به فرهنگ پیشگیری تغییر یابد. چالش اصلی، بهره‌بردن از این درس است، به‌طوری که پیشگیری از سطح شعار و حرف بگذرد و به عمل درآید. صحبت در این‌باره، آسان‌تر از اقدام است و معمولاً نسبت به حل مشکلات موجود در مقابل مشکلات بالقوه رجحان داده می‌شود، در حالی که مزایای پیشگیری در آینده پدیدار می‌شود و مشخص کردن آن با عدد و رقم دشوار است، هزینه‌ها باید در زمان حال پرداخت شود، به عبارت بهتر، هزینه‌های عدم پیشگیری از خشونت بسیار زیاد است. هزینه‌های انسانی جنگ شامل نه فقط هزینه‌های مرئی و آنی آن- مرگ، جراحت، ویرانی و آوارگی - بلکه شامل عوارض دور و غیرمستقیم برای خانواده‌ها، جوامع، نهادها و اقتصادهای محلی و ملی و کشورهای همسایه است. این هزینه‌ها را نه فقط از حیث خسارات وارده بلکه همچنین از نظر فرصت‌ها و امکانات از دست رفته نیز باید به حساب آورد. جهان امروز با مسائل و مصائب مختلفی روبه‌روست که نبود بستری مناسب برای اتکا و امید و مشارکت دولت‌ها و ملت‌ها برای گفت‌و‌گو، تفاهم و همکاری در جهت تحقق صلح و آرامش جهانی، یکی از آنهاست. ساکنان کره خاکی که زخم دو جنگ بزرگ جهانی را بر تن داشتند، فردای جنگ، چشم امید خود را برای تحقق صلح و آرامش مبتنی بر احترام به حقوق یکدیگر، به سازمانی معطوف داشتند که از دل دو جنگ عالم‌گیر سر برآورد. آنها امیدوار بودند، این سازمان بتواند با نزدیک کردن بیشتر دولت‌ها و ملت‌ها به یکدیگر، راه سعادت و خوشبختی بنی‌آدم را در سایه صلح و دوستی جهانی هموار سازد. سازمان ملل با این امیدها شکل گرفت و آن را در صدر منشور خود قرار داد.
ماموریت اصلی سازمان ملل متحد همچنین «نجات نسل‌های آینده از بلایای جنگ» بود. به این منظور کشورهای عضو تعهد کردند، «برای پیشگیری و حذف تهدیدها نسبت به صلح، اقدامات دسته‌جمعی موثری صورت دهند و ...». اما امروز با وجود هزاران کلاهک هسته‌ای موجود در زرادخانه‌های قدرت‌های هسته‌ای همراه با برنامه‌های توسعه این نوع سلاح‌ها، چگونه می‌توان امیدوار بود فجایعی چون جنگ اول و دوم جهانی، کشتار ارامنه، بمباران هیروشیما و ناکازاکی، حلبچه، سردشت و... دوباره تکرار نشوند؟
از زمان پایان «جنگ سرد» در سال 1989، کارشناسان در جست‌وجوی یک اصطلاح جدید بوده‌اند تا چهره اصلی دوران پس از جنگ سرد را نشان دهند. «پایان تاریخ» (فوکویاما- 1992)، «ظهورآشوب‌ها» (کاپلان- 1995)، «برخورد تمدن‌ها» (هانتینگتون- 1996) و«جهانی شدن» (لچنروبولی - 2000) از جمله موارد بدیهی‌ای بوده‌اند که هر یک از این ادعاهای به ظاهر حقیقی ولی متناقض، جنبه‌ای از این پدیده را گرفتند ولی ابعاد دیگر را تحریف کردند. در حالی که بشر امیدوار بود با پایان دوران جنگ سرد، سایه سلاح‌های هسته‌ای را بر سر خود نبیند، اما فضای جدیدی که اختناق و حاکمیت جنگ‌افزارهای نظامی در جهان به‌وجود آورده است، تهدیدی بسیار جدی برای صلح و امنیت جهانی است. به هر حال فرض اصلی این است که هر تراژدی عمده‌ای در تاریخ جهان فرصتی را برای انعکاس و بازسازی یک نظم جهانی عادلانه و صلح‌آمیز فراهم کرده است. جهش‌های تاریخی غالباً از تراژدی‌های عمده انسانی ناشی می‌شوند. اغلب ما از رنج‌ها و مصیبت‌هایمان عبرت می‌گیریم؛ «جامعه ملل» به دلیل جنگ اول جهانی و «سازمان ملل متحد» به علت جنگ دوم جهانی پدید آمدند. اکنون تروریسم جهانی نشان می‌دهد می‌تواند یک بلای انسانی باشد، از آنجا که هم عاملان دولتی و هم غیر‌دولتی آن با برنامه‌ریزی‌های شوم خود در این اقدام مرگبار ایفای نقش کرده‌اند پس ما می‌توانیم دوران آشوب‌زده خود را یک دوره «مرگ برنامه‌ریزی‌شده» بنامیم. اگر جهان در مبارزه علیه تروریسم کوتاهی کند، متأسفانه ممکن است این دوران به عنوان «عصر ترور» شناسایی شود. به خاطر افزایش سلاح‌های کوچک و بزرگ، بیولوژیک، شیمیایی و هسته‌ای است که «تروریسم» به عنوان سلاح برگزیده دولت‌هایی چون رژیم صهیونیستی، آمریکا، انگلیس و ... - به‌عنوان نمادهای«تروریسم دولتی»- گروهک‌هایی چون گروهک تروریستی نفاق، به اصطلاح«جندالله»، (ريگي) ، القاعده، طالبان افغانستان و پاکستان و ... و افرادی چون دیک چنی، زیپی لیونی، ملاعمر، عبدالمالک ریگی، ایمن الظواهری و... در‌آمده است. بنابراین باید موارد گسترده‌ای از شرایطی را که به تروریسم ختم می‌شود درک کرد و برای تشخیص صحیح این مسأله، واکنش مناسب، ضروری است. قربانیان تروریسم، هزینه بالایی پرداخت کرده‌اند. برای ارج نهادن به خون آنها، جهانیان باید بیاموزند که در کنار هم باشند. باید یک نظام دموکراتیک‌تر و عادلانه‌تر جهانی تأسیس کنیم و در یک اصل جدید از قانون بین‌الملل عهد ببندیم که هیچ ملتی- کوچک و بزرگ - نباید از این قانون بین‌المللی معاف شود. متأسفانه دلهره دور شدن سازمان ملل از منشور خود از فردای تاسیس این سازمان که در آن قدرت‌های بزرگ سهمی بیشتر از دیگر کشورها و ملت‌ها برای خود خواستند (حق – شما بخوانید «باطل»- ظالمانه «وتو»)، در طول دهه‌های حیات این سازمان جهانی، در دل و وجود همه صلح‌دوستان جهان وجود داشته و امروز این سازمان در موقعیتی قرار گرفته که اصلاحات اساسی در آن، امری اجتناب‌ناپذیر است. دوری از معنویت و بی‌عدالتی موجود در سطح جهان بویژه در رفتار توأم با تبعیض و تکبر قدرت‌های بزرگ، امروز به بستری برای زایش کینه‌ورزی، جنگ و تروریسم تبدیل شده است. انسان امروز در انتظار تحقق عدالت جهانی است تا طعم شیرین و جذاب آن را از جمله در برخورداری از حقوق برابر، توزیع صحیح منابع در قلمروی حاکمیت دولت‌ها، تساوی آحاد بشر در برابر قانون، احترام به قرارداد‌های بین‌المللی، آرامش، صلح، زندگی شرافتمندانه و... بچشد و این همان وعده الهی است که همواره و در طول تاریخ از حضرت آدم(ع) تا حضرت خاتم(ص) و از زمان غیبت حضرت قائم آل محمد تا ظهور حضرتش(عج)، اساس ماموریت همه انبیا و اولیای الهی را تشکیل داده و عقل و منطق نیز در برابر آن خضوع کرده‌اند. در پرتو توجه به رویکردهای گفته شده، می‌توان امیدوار بود، چالش‌های بزرگی که بشر امروز با آن روبه‌روست، از جمله فرسایش روحی ناشی از دور شدن نظام‌ها از حیات معنوی و یکتاپرستی، بزودی جای خود را به گسترش معنویت و عشق به انسانیت بدهد و در این راه سازمان ملل می‌تواند و باید، نقشی اساسی بر عهده بگیرد. امروز یکجانبه‌گرایی برخی قدرت‌ها، ساختار سازمان ملل را با ضعف شدید مواجه ساخته است. این امر در کنار تولید و به‌کارگیری سلاح‌های کشتار جمعی، فشارهای روحی و تهدیدات و تحمیل جنگ بر ملت‌ها، به بهانه ایجاد امنیت و رفاه برای برخی قدرت‌ها، امنیت روانی و زیستی ملت‌ها را بیش از هر زمانی به خطر انداخته است. وضعیت موجود که در آن، بهای صلح، امنیت و رفاه در بخشی از جهان را بخشی دیگر با ناامنی، لشکرکشی، تبعیض و فقر می‌پردازد، عملاً مسؤولیت سازمان ملل را برای حاکمیت شجاعانه عدالت در همه عرصه‌های جهانی و به نفع آرامش انسان‌ها دو چندان کرده است. سازمان ملل برای آنکه بتواند به نیازهای حال و آینده بشر که مبتنی بر فراهم آمدن بستر آن در دوره حاضر است و صلح و آرامش که دو رکن آن است، جامه عمل بپوشاند، باید به فلسفه وجودی خود بازگردد و این مهم، از جمله درگرو برقراری توازن منطقی و دموکراتیک در شورای امنیت، این نهاد جهانی است؛ به گونه‌ای که همه قاره‌ها و تمدن‌های عمده جهان و از جمله 2 میلیارد مسلمان و قاره آسیا با تمدن‌های کهن در آن دارای کرسی دائم باشند. ارسال نظر
پربیننده