حسن روانشید*: وعده‌های سر خرمن در چند سال گذشته اشتیاق جوانان را برانگیخت تا آنها وارد میدان تلاش و فعالیت‌های اقتصادی شوند؛ گروهی که سرمایه چندانی برای به‌کارگیری اقتصاد تولیدی نداشتند و چاره کار را در آن دیدند که به‌سوی ثروت‌های ناملموس محوشده در سرزمین کوچ کنند، آنها سیاحت، زیارت و در حقیقت گردشگری را انتخاب کردند، 3 سال تمام در آژانس‌ها و به‌صورت رایگان دوندگی کردند تا بیمه باشند و پس از آن مدت با گرفتن گواهی پرداخت بیمه، دیگر مدارک را تکمیل و مجوز ایجاد دفاتر مسافرتی و زیارتی را از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری یا حج و زیارت دریافت کنند. به این امید که از پتانسیل‌های سرزمین خود برای کسب درآمد استفاده کرده باشند. آغاز کار و در سال‌های پایانی دهه 80 و اوایل دهه 90 بازار خوبی داشتند، اگرچه ورود گردشگر خارجی کم بود اما نفت بشکه‌ای 120 دلار به بالا و موج فزاینده قیمت مسکن و طلا این فرصت را فراهم می‌کرد روزانه ده‌ها تور به خارج از سرزمین عزیمت کند و این در حالی بود که اعزام‌های زیارتی همچون عتبات عالیات، سوریه و در نهایت حج تمتع و عمره با موانعی مواجه نمی‌شد. وجود این انگیزه‌ها روزبه‌روز به تعداد دفاتر زیارتی و سیاحتی افزود تا جایی که به هر یک از نیروهای شاغل در آژانس‌های مسافرتی انگیزه می‌داد تا پس از 3 سال بیگاری درخواست احداث دفتر کنند و مجوز مربوط را دریافت کنند و همین مساله راهکارهایی تازه برای ایجاد شغل و کسب درآمد به مدیران می‌داد تا برای ورود متقاضیان استخدام به آژانس‌های مسافرتی شرایطی خاص گذاشته شود و بعضی اوقات به‌جای پرداخت حقوق، ارقامی و تحفی نیز از آنها دریافت و تنها نام‌شان را به‌صورت سوری در لیست بیمه ثبت کنند! اما بحران‌های اقتصادی و متشنج شدن منطقه توسط تروریست‌ها در سال‌های بعد از دهه 80 یعنی نیمه اول دهه 90، این رؤیای دست‌یافتنی به ثروت گردشگری در ایران را برای کارگزاران آن به یأس تبدیل کرد تا جایی که معدودی از آنها کوس ورشکستگی را نواختند و عده‌ای نیز با انجام اموری خارج از ضوابط، رسما تعطیل و پروانه‌شان باطل شد! دسته سوم کسانی بودند که نه راه پس داشتند و نه راه پیش و ناچار بودند این مسیر ناهموار و سنگلاخ را ادامه دهند. این گروه که در 4 سال اخیر با حصر اقتصادی شکننده کشور هم روبه‌رو شده‌اند قادر نیستند حتی اجاره محل و هزینه آب، برق و تلفن خود را تأمین کنند. اکثر بالاتفاق دفاتر زیارتی نیروهای خود را به یک نفر یعنی یک کارمند زن با حقوق ماهانه 300 هزار تومان محدود کرده‌اند و مدیران آن برای تأمین معاش به کارهای دیگری ازجمله مسافرکشی می‌پردازند! یکی از همین پاکباخته‌های اقتصادی که با امید فراوان وارد این حرفه شده است افتخار دبیری آموزش‌وپرورش را دارد که در سال ۸۷ و با سابقه 25 ساله و ۲۵ روز حقوق خود را بازنشسته کرد و مدت 3 سال در یکی از دفاتر زیارتی به‌عنوان کارمند خدمت کرد تا بتواند با استفاده از طول حضور خود، مجوز احداث دفتر خدمات زیارتی را اخذ کند که در سال ۹۱ موفق به دریافت پروانه شد و در یکی از بخش‌های برون‌شهری دفتری زیارتی ایجاد کرد و مشغول به کار شد که البته سال اول را بخوبی گذراند اما سال‌های بعد نه‌تنها درآمدی کسب نکرد بلکه هزینه دفتر را نیز از محل حقوق بازنشستگی خود تأمین کرد! و امروز این دفتر زیارتی همچون دیگر آژانس‌های مسافرتی نفس‌های آخر را می‌کشد تا در فرصتی مناسب کرکره‌ها را پایین کشیده و با پراید قسطی خود مسافرکشی کند! هستند تعداد انگشت‌شماری در این صنف که سابقه‌ای طولانی داشته و در حقیقت بار خود را بسته‌اند و کمتر توفانی قادر است خدشه‌ای به آنها وارد کند اما رقم‌شان به
4 درصد هم نمی‌رسد و این درست همان عددی است که یکی از نامزدهای انتخاباتی ریاست‌جمهوری مرتبا بر آن تأکید می‌کند!
*روزنامه‌نگار پیشکسوت