بهبود کیفیت فضاهای عمومی شهرها بر فعالیت روزمره و اجتماعی شهروندان تاثیر می‌گذارد و این تاثیر را بهتر از هر جای دیگر می‌توان در معابر ویژه عابران پياده یا مکان‌های بسته بر ترافیک موتوری مشاهده کرد. در نمونه‌های متعدد این بهبود کیفیت، تعداد پیاده‌ها را دو برابر و میانگین زمانی‌ای را که مردم در بیرون از ساختمان‌ها بسر می‌برند طولانی‌تر کرده و نیز تنوع فعالیت‌ها در محیط شهر را افزایش داده است.
فعالیت‌های روزانه و کیفیت شهر
«جان گل» در کتاب مطرح خود با نام «زندگی در میان ساختمان ها» نقطه آغاز مناسبی را برای بررسی انواع فعالیت‌هایی که ممکن است ما به دنبال تشویق آن در خیابان باشیم فراهم می‌کند. او اینگونه می‌گوید که سه نوع فعالیت ممکن است مشاهده شود:
فعالیت‌های ضروری: کارهایی که مجبوریم انجام بدهیم.
فعالیت‌های انتخابی: کارهایی که انتخاب می‌کنیم تا انجام بدهیم .
فعالیت‌های اجتماعی: فعالیت‌هایی که ضرورت‌های زندگی امروز هستند.
آمیزش فعالیت‌های بیرون از خانه تحت تاثیر شرایط مکانی و محیطی است و محیط کالبدی یکی از عوامل
تاثیرگذار بر این فعالیت‌هاست. فعالیت‌های ضروری کمابیش اجباری است، مانند رفتن به مدرسه یا کار، خرید، ایستادن در صف اتوبوس یا به انتظار کسی ماندن و کاری را به انجام رساندن. به طور کلی فعالیت‌های روزمره مردم در این گروه قرار می‌گیرد که بیشتر اینها فعالیت‌هایی است که اغلب با پیاده‌روی صورت می‌گیرد. از آنجا که فعالیت‌هایی از این دست اجباری است کمترین تاثیر را از محیط مادی و فضای عمومی می‌گیرد چرا که در همه روزهای سال و تحت هر شرایطی انجام می‌پذیرد. فعالیت‌های انتخابی زمانی صورت می‌گیرد که فرد تمایل به آن داشته باشد و زمان و مکان مساعدت کند؛ مانند پیاده روی برای استفاده از هوای تازه، ایستادن و تماشای جنب و جوش زندگی یا نشستن و لذت بردن از آفتاب. این فعالیت‌ها تنها زمانی رخ می‌دهند که شرایط محیط بیرونی مطلوب باشد و هوا و مکان مساعد. رابطه این گروه از فعالیت‌ها با طراحی کالبدی فضاهای عمومی بیشتر از فعالیت‌های دیگر است چرا که اغلب تفریحات سالم در این گروه قرار می‌گیرند. اگر محیط بیرونی کیفیت نازلی داشته باشد، مردم فقط فعالیت‌های ضروری را انجام می‌دهند و در جایی که کیفیت فضایی بالاست علاوه بر اینکه به فعالیت‌های ضروری می‌پردازند تمایل آنها به حضور در محیط کوچه و خیابان بیشتر می‌شود و چه بسا که پیاده روی را به عبور سریع با اتومبیل ترجیح دهند. فعالیت اجتماعی به همه فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که به حضور دیگران در فضای عمومی نیازمند است، مانند بازی کودکان، دیدار کوتاه با همسایگان و کسبه محل، انواع فعالیت‌های محله‌ای و رایج‌ترین فعالیت یعنی تماس‌های مردم با یکدیگر که همان دیدن دیگران و شنیدن حرف‌های ایشان است. فعالیت‌های اجتماعی به صورت خود به‌خودی روی نمی‌دهند، چرا که مردم دیگری هم در همان محیط حضور دارند، با یکدیگر ملاقات می‌کنند، از کنار هم می‌گذرند یا صرفا در دیدرس یکدیگر قرار دارند. در خیابان‌های مسکونی، نزدیک محل کار و مدرسه که مردم علایق و خواستگاه‌های مشترک دارند، فعالیت‌های اجتماعی رونق بیشتری می‌گیرند، اما در خیابان‌های شهر و مرکز شهر فعالیت‌های اجتماعی حالتی گذرا دارند و اغلب به تماس‌های انفعالی محدود می‌شوند. اینگونه فعالیت‌ها هم ممکن است دلپذیر باشند و نطفه فعالیت‌های اجتماعی پربارتری شوند.
طراحی شهر بر اساس امور روزانه
میزان فعالیت‌های ضروری که در خیابان رخ می‌دهد در نسبت با کیفیت محیطی، مقدار ثابتی باقی می‌ماند. در مقابل، بهبود محیط سبب افزایش قابل توجهی در میزان فعالیت‌های انتخابی شده و به تبع آن این امر میزان فعالیت‌های اجتماعی میان مردم را افزایش می‌دهد.
شهرساز مطرحی به نام «کار» در کتاب «فضای عمومی» با دقت بیشتری طیف فعالیت‌هایی که افراد مختلف انجام می‌دهند را نشان داده که این موارد را هم می‌توان به گونه کارآمدی در طبقه‌بندی مطرح شده توسط گل دسته‌بندی کرد. استفاده از این ایده‌ها، سبب گسترده‌تر شدن نگرشمان در طراحی خیابان می‌شود به گونه‌ای که بیش از تفکر درباره میزان رفت و آمد موثر خودرو‌ها و پیاده‌ها، به میزان همسازتر شدن با طیف وسیع‌تری از فعالیت‌های انتخابی و منتج اجتماعی خواهیم پرداخت. این امر ممکن است منجر به این شود که مهندسان، خود را فقط منحصر به اطلاعات مربوط به تعداد سواره‌ها و پیاده‌هایی که در یک ساعت از یک مکان می‌گذرند، نکنند بلکه آنان را به تعداد عابران و دوچرخه سواران در واحد زمان، زمانی که صرف بازی می‌شود، زمانی که صرف نشستن روی نیمکت می‌شود یا حتی میزان وقوع مکالمات مشاهده شده در خیابان علاقه‌مند سازد! از این طریق ممکن است به طور کلی بتوان فهمید مناطق مسکونی چگونه ممکن است استفاده شوند، اما با این حال توجه دقیق به نیازهای گروه‌های خاص از اهمیت بالایی برخوردار است. به طور مشخص، جوانان و سالمندان نیازهای خاصی دارند که باید مورد توجه قرار گیرد.
حرکت و زمان در منظرشهری
منظرشهری به دلیل ماهیت عینی وملموس خود توسط حواس انسان قابل درك است. مهم‌ترین حس از میان حواس پنجگانه در فهم و ادراک منظر شهری، حس بینایی است. تغییر تدریجی مناظر شهری در بازه‌های زمانی بر چگونگی و نحوه این ادراک تأثیر می‌گذارد. علاوه بر آن، میزان و کیفیت تأثیرپذیری از منظر شهری به نوع حرکت اعم از پیاده یا سواره (انواع وسایط نقلیه) وابسته است، بنابراین دو عامل زمان و حرکت بر کیفیت ادراک منظرشهری موثرند. با این حساب کارشناسان شهری لزوم توجه عمیق به شناخت این تأثیرات بر منظر شهری در طراحی و منظرسازی را اکیدا توصیه می‌کنند. یافته‌ها بر این امر دلالت دارد که از طریق بررسی چگونگی ومیزان تأثیرات دو عامل زمان و حرکت بر ادراک منظر شهری، می‌توان به اصول و استنتاجات کاربردی طراحی درزمینه منظرسازی دست یافت. از این رهگذر ابتدا باید برخی مفاهیم منظر شهری و نحوه ادراک آن مورد بررسی قرار گرفته و در ادامه برخی از مهم‌ترین انگاره‌های مطرح در این‌باره از سوی متخصصان و صاحبنظران منظر شهری مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد تا در نهایت لیستی از اصول مورد توجه در طراحی منظر شهری قابل
تبیین باشد. طراحی شهر چگونه فعالیت‌های روزمره را بهبود می‌بخشد
شهری سرشار از زندگی
بهبود کیفیت فضاهای عمومی شهرها بر فعالیت روزمره و اجتماعی شهروندان تاثیر می‌گذارد و این تاثیر را بهتر از هر جای دیگر می‌توان در معابر ویژه عابران پياده یا مکان‌های بسته بر ترافیک موتوری مشاهده کرد. در نمونه‌های متعدد این بهبود کیفیت، تعداد پیاده‌ها را دو برابر و میانگین زمانی‌ای را که مردم در بیرون از ساختمان‌ها بسر می‌برند طولانی‌تر کرده و نیز تنوع فعالیت‌ها در محیط شهر را افزایش داده است.
فعالیت‌های روزانه و کیفیت شهر
«جان گل» در کتاب مطرح خود با نام «زندگی در میان ساختمان ها» نقطه آغاز مناسبی را برای بررسی انواع فعالیت‌هایی که ممکن است ما به دنبال تشویق آن در خیابان باشیم فراهم می‌کند. او اینگونه می‌گوید که سه نوع فعالیت ممکن است مشاهده شود:
فعالیت‌های ضروری: کارهایی که مجبوریم انجام بدهیم.
فعالیت‌های انتخابی: کارهایی که انتخاب می‌کنیم تا انجام بدهیم .
فعالیت‌های اجتماعی: فعالیت‌هایی که ضرورت‌های زندگی امروز هستند.
آمیزش فعالیت‌های بیرون از خانه تحت تاثیر شرایط مکانی و محیطی است و محیط کالبدی یکی از عوامل
تاثیرگذار بر این فعالیت‌هاست. فعالیت‌های ضروری کمابیش اجباری است، مانند رفتن به مدرسه یا کار، خرید، ایستادن در صف اتوبوس یا به انتظار کسی ماندن و کاری را به انجام رساندن. به طور کلی فعالیت‌های روزمره مردم در این گروه قرار می‌گیرد که بیشتر اینها فعالیت‌هایی است که اغلب با پیاده‌روی صورت می‌گیرد. از آنجا که فعالیت‌هایی از این دست اجباری است کمترین تاثیر را از محیط مادی و فضای عمومی می‌گیرد چرا که در همه روزهای سال و تحت هر شرایطی انجام می‌پذیرد. فعالیت‌های انتخابی زمانی صورت می‌گیرد که فرد تمایل به آن داشته باشد و زمان و مکان مساعدت کند؛ مانند پیاده روی برای استفاده از هوای تازه، ایستادن و تماشای جنب و جوش زندگی یا نشستن و لذت بردن از آفتاب. این فعالیت‌ها تنها زمانی رخ می‌دهند که شرایط محیط بیرونی مطلوب باشد و هوا و مکان مساعد. رابطه این گروه از فعالیت‌ها با طراحی کالبدی فضاهای عمومی بیشتر از فعالیت‌های دیگر است چرا که اغلب تفریحات سالم در این گروه قرار می‌گیرند. اگر محیط بیرونی کیفیت نازلی داشته باشد، مردم فقط فعالیت‌های ضروری را انجام می‌دهند و در جایی که کیفیت فضایی بالاست علاوه بر اینکه به فعالیت‌های ضروری می‌پردازند تمایل آنها به حضور در محیط کوچه و خیابان بیشتر می‌شود و چه بسا که پیاده روی را به عبور سریع با اتومبیل ترجیح دهند. فعالیت اجتماعی به همه فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که به حضور دیگران در فضای عمومی نیازمند است، مانند بازی کودکان، دیدار کوتاه با همسایگان و کسبه محل، انواع فعالیت‌های محله‌ای و رایج‌ترین فعالیت یعنی تماس‌های مردم با یکدیگر که همان دیدن دیگران و شنیدن حرف‌های ایشان است. فعالیت‌های اجتماعی به صورت خود به‌خودی روی نمی‌دهند، چرا که مردم دیگری هم در همان محیط حضور دارند، با یکدیگر ملاقات می‌کنند، از کنار هم می‌گذرند یا صرفا در دیدرس یکدیگر قرار دارند. در خیابان‌های مسکونی، نزدیک محل کار و مدرسه که مردم علایق و خواستگاه‌های مشترک دارند، فعالیت‌های اجتماعی رونق بیشتری می‌گیرند، اما در خیابان‌های شهر و مرکز شهر فعالیت‌های اجتماعی حالتی گذرا دارند و اغلب به تماس‌های انفعالی محدود می‌شوند. اینگونه فعالیت‌ها هم ممکن است دلپذیر باشند و نطفه فعالیت‌های اجتماعی پربارتری شوند.
طراحی شهر بر اساس امور روزانه
میزان فعالیت‌های ضروری که در خیابان رخ می‌دهد در نسبت با کیفیت محیطی، مقدار ثابتی باقی می‌ماند. در مقابل، بهبود محیط سبب افزایش قابل توجهی در میزان فعالیت‌های انتخابی شده و به تبع آن این امر میزان فعالیت‌های اجتماعی میان مردم را افزایش می‌دهد.
شهرساز مطرحی به نام «کار» در کتاب «فضای عمومی» با دقت بیشتری طیف فعالیت‌هایی که افراد مختلف انجام می‌دهند را نشان داده که این موارد را هم می‌توان به گونه کارآمدی در طبقه‌بندی مطرح شده توسط گل دسته‌بندی کرد. استفاده از این ایده‌ها، سبب گسترده‌تر شدن نگرشمان در طراحی خیابان می‌شود به گونه‌ای که بیش از تفکر درباره میزان رفت و آمد موثر خودرو‌ها و پیاده‌ها، به میزان همسازتر شدن با طیف وسیع‌تری از فعالیت‌های انتخابی و منتج اجتماعی خواهیم پرداخت. این امر ممکن است منجر به این شود که مهندسان، خود را فقط منحصر به اطلاعات مربوط به تعداد سواره‌ها و پیاده‌هایی که در یک ساعت از یک مکان می‌گذرند، نکنند بلکه آنان را به تعداد عابران و دوچرخه سواران در واحد زمان، زمانی که صرف بازی می‌شود، زمانی که صرف نشستن روی نیمکت می‌شود یا حتی میزان وقوع مکالمات مشاهده شده در خیابان علاقه‌مند سازد! از این طریق ممکن است به طور کلی بتوان فهمید مناطق مسکونی چگونه ممکن است استفاده شوند، اما با این حال توجه دقیق به نیازهای گروه‌های خاص از اهمیت بالایی برخوردار است. به طور مشخص، جوانان و سالمندان نیازهای خاصی دارند که باید مورد توجه قرار گیرد.
حرکت و زمان در منظرشهری
منظرشهری به دلیل ماهیت عینی وملموس خود توسط حواس انسان قابل درك است. مهم‌ترین حس از میان حواس پنجگانه در فهم و ادراک منظر شهری، حس بینایی است. تغییر تدریجی مناظر شهری در بازه‌های زمانی بر چگونگی و نحوه این ادراک تأثیر می‌گذارد. علاوه بر آن، میزان و کیفیت تأثیرپذیری از منظر شهری به نوع حرکت اعم از پیاده یا سواره (انواع وسایط نقلیه) وابسته است، بنابراین دو عامل زمان و حرکت بر کیفیت ادراک منظرشهری موثرند. با این حساب کارشناسان شهری لزوم توجه عمیق به شناخت این تأثیرات بر منظر شهری در طراحی و منظرسازی را اکیدا توصیه می‌کنند. یافته‌ها بر این امر دلالت دارد که از طریق بررسی چگونگی ومیزان تأثیرات دو عامل زمان و حرکت بر ادراک منظر شهری، می‌توان به اصول و استنتاجات کاربردی طراحی درزمینه منظرسازی دست یافت. از این رهگذر ابتدا باید برخی مفاهیم منظر شهری و نحوه ادراک آن مورد بررسی قرار گرفته و در ادامه برخی از مهم‌ترین انگاره‌های مطرح در این‌باره از سوی متخصصان و صاحبنظران منظر شهری مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد تا در نهایت لیستی از اصول مورد توجه در طراحی منظر شهری قابل
تبیین باشد. ارسال نظر
پربیننده