نایبند؛ بهشتی در کویر
بیشتر کسانی که از جاده بین‌المللی طبس- راور عبور کرده‌اند حتما با منطقه سبزی که در پناه کوه‌های کم‌ارتفاع نایبند جای گرفته است، آشنایی دارند. زندگی در این جزیره سبز سال‌هاست به یمن آب جاری از قنات‌هایش که بهشتی را در دل کویر خشک لوت پدید آورده است، جریان دارد اما این تمام آن چیزی نیست که در نایبند اهمیت دارد. معماری نایبند خود دنیایی است عجیب که مرور ویژگی‌هایش خالی از لطف نیست.
نایبند کجا، چگونه؟
روستای نایبند در جنوب شهرستان طبس، در کنار جاده طبس- راور و تابع دهستان کویر با 105 کیلومتر فاصله از مرکز دهستان، روستای زنوغان و 134 کیلومتر فاصله با نزدیک‌ترین شهر، دیهوک،
واقع شده است. تابستان‌های بسیار گرم و آفتابی و زمستان‌های معتدل به همراه وجود قنات‌ها و چشمه‌هایی که آب مورد نیاز روستا را تامین می‌کند، باعث می‌شود اراضی این روستا همواره قابل کشت باشد. بافت و نحوه استقرار ابنیه روستا که ساخت کالبدی ماسوله و ابیانه را در ذهن تداعی می‌کند، روی صخره‌سنگ بزرگی در دامنه کوه‌های نایبند و به صورت کاملا ارگانیک شکل گرفته و اغلب دوطبقه است. بیشتر خانه‌ها دارای حد و مرز مشخصی نیستند و اغلب فضاهایی نظیر تنور خانه، توالت، آغل و فضاهای ورودی و حیاط در تمام خانه‌ها مشترک است.
سکوی اجتماعات
بسیاری از کوچه‌های روستا سرپوشیده و به شکل ساباط هستند. سکویی برای نشستن نیز در آن به چشم می‌خورد که به عنوان فضای جمعی قابل استفاده است. هیچ انتظام خاصی در شکل‌گیری محلات یا کوچه‌های روستا وجود ندارد و بافت روستا از شیب طبیعی زمین پیروی می‌کند. عمده‌ترین مصالح مورد استفاده در ساختمان‌های این روستا، خشت و کاهگل است که به سبب استفاده از شن‌های تیره‌رنگ این نواحی، خاکستری‌رنگ هستند. از سنگ نیز به عنوان کرسی‌چینی و نوعی تحکیم در ابتدای دیوارها استفاده شده است. استفاده از سازه‌های مختلف در ساخت منازل این روستا مرسوم است اما برای پوشاندن سقف خانه‌ها، تیرهایی از جنس تنه نخل و پوششی از برگ درخت خرما دیده می‌شود.
سیستم فاضلاب جدید
به علت صخره‌ای بودن بستر روستا امکان گودبرداری و حفر چاه وجود ندارد به همین علت توالت‌های دوطبقه در این منطقه مرسوم است. طبقه اول این توالت‌ها با 50 تا یک متر ارتفاع به عنوان انباره‌ای برای فاضلاب ساخته می‌شود که در هنگام پر شدن انبـاره، با مخلوط کردن خاک و فاضلاب، از آن در مزارع اطراف استفاده می‌کنند. یکی دیگر از مشخصه‌های بناهای این روستا استفاده گسترده از کنگره‌های مثلثی‌شکل در نماها و جداره‌های ساختمان‌هاست. این کنگره‌ها که غالبا در جبهه‌های شرقی و جنوبی به وفور دیده می‌شوند، فرم خاصی از بادگیر بوده که در جهت بادهای مطلوب روستا ساخته شده و همچنین به عنوان فیلتری در برابر بادهای همراه با شن عمل می‌کنند. استفاده از دیوارهای ضخیم خشتی با کمترین مقدار بازشو به‌رغم کاهش استفاده از نور طبیعی روز، باعث کاهش تبادل حرارتی ساختمان‌ها و در نتیجه نوعی همسازی با اقلیم می‌شود. با وجود توفان‌های شن و باران‌های موسمی شدیدی که مهم‌ترین عامل فرسایش و تخریب روستا به حساب می‌آید و نیز مهاجرت عده زیادی از اهالی، این روستا هنوز مسکونی بوده و با توسعه آن، بناهای جدیدی در قسمت شمال آن ساخته شده است. دریچه
نایبند؛ بهشتی در کویر
بیشتر کسانی که از جاده بین‌المللی طبس- راور عبور کرده‌اند حتما با منطقه سبزی که در پناه کوه‌های کم‌ارتفاع نایبند جای گرفته است، آشنایی دارند. زندگی در این جزیره سبز سال‌هاست به یمن آب جاری از قنات‌هایش که بهشتی را در دل کویر خشک لوت پدید آورده است، جریان دارد اما این تمام آن چیزی نیست که در نایبند اهمیت دارد. معماری نایبند خود دنیایی است عجیب که مرور ویژگی‌هایش خالی از لطف نیست.
نایبند کجا، چگونه؟
روستای نایبند در جنوب شهرستان طبس، در کنار جاده طبس- راور و تابع دهستان کویر با 105 کیلومتر فاصله از مرکز دهستان، روستای زنوغان و 134 کیلومتر فاصله با نزدیک‌ترین شهر، دیهوک،
واقع شده است. تابستان‌های بسیار گرم و آفتابی و زمستان‌های معتدل به همراه وجود قنات‌ها و چشمه‌هایی که آب مورد نیاز روستا را تامین می‌کند، باعث می‌شود اراضی این روستا همواره قابل کشت باشد. بافت و نحوه استقرار ابنیه روستا که ساخت کالبدی ماسوله و ابیانه را در ذهن تداعی می‌کند، روی صخره‌سنگ بزرگی در دامنه کوه‌های نایبند و به صورت کاملا ارگانیک شکل گرفته و اغلب دوطبقه است. بیشتر خانه‌ها دارای حد و مرز مشخصی نیستند و اغلب فضاهایی نظیر تنور خانه، توالت، آغل و فضاهای ورودی و حیاط در تمام خانه‌ها مشترک است.
سکوی اجتماعات
بسیاری از کوچه‌های روستا سرپوشیده و به شکل ساباط هستند. سکویی برای نشستن نیز در آن به چشم می‌خورد که به عنوان فضای جمعی قابل استفاده است. هیچ انتظام خاصی در شکل‌گیری محلات یا کوچه‌های روستا وجود ندارد و بافت روستا از شیب طبیعی زمین پیروی می‌کند. عمده‌ترین مصالح مورد استفاده در ساختمان‌های این روستا، خشت و کاهگل است که به سبب استفاده از شن‌های تیره‌رنگ این نواحی، خاکستری‌رنگ هستند. از سنگ نیز به عنوان کرسی‌چینی و نوعی تحکیم در ابتدای دیوارها استفاده شده است. استفاده از سازه‌های مختلف در ساخت منازل این روستا مرسوم است اما برای پوشاندن سقف خانه‌ها، تیرهایی از جنس تنه نخل و پوششی از برگ درخت خرما دیده می‌شود.
سیستم فاضلاب جدید
به علت صخره‌ای بودن بستر روستا امکان گودبرداری و حفر چاه وجود ندارد به همین علت توالت‌های دوطبقه در این منطقه مرسوم است. طبقه اول این توالت‌ها با 50 تا یک متر ارتفاع به عنوان انباره‌ای برای فاضلاب ساخته می‌شود که در هنگام پر شدن انبـاره، با مخلوط کردن خاک و فاضلاب، از آن در مزارع اطراف استفاده می‌کنند. یکی دیگر از مشخصه‌های بناهای این روستا استفاده گسترده از کنگره‌های مثلثی‌شکل در نماها و جداره‌های ساختمان‌هاست. این کنگره‌ها که غالبا در جبهه‌های شرقی و جنوبی به وفور دیده می‌شوند، فرم خاصی از بادگیر بوده که در جهت بادهای مطلوب روستا ساخته شده و همچنین به عنوان فیلتری در برابر بادهای همراه با شن عمل می‌کنند. استفاده از دیوارهای ضخیم خشتی با کمترین مقدار بازشو به‌رغم کاهش استفاده از نور طبیعی روز، باعث کاهش تبادل حرارتی ساختمان‌ها و در نتیجه نوعی همسازی با اقلیم می‌شود. با وجود توفان‌های شن و باران‌های موسمی شدیدی که مهم‌ترین عامل فرسایش و تخریب روستا به حساب می‌آید و نیز مهاجرت عده زیادی از اهالی، این روستا هنوز مسکونی بوده و با توسعه آن، بناهای جدیدی در قسمت شمال آن ساخته شده است. ارسال نظر
پربیننده