هفته گذشته در نگاهی کلی به کارهای گروهی و مشارکتی در زمینه هنرهای تجسمی گفته شد که هنر مشارکتی و کار گروهی و دسته‌جمعی در زمینه هنرهای تجسمی، امروز به یکی از فرم‌های دلخواه هنرمندان معاصر تبدیل شده است، اما با این وجود کارهای مشترک و گروهی در زمینه هنرهای تجسمی به دلایل مختلف از قدمت چندان زیادی برخوردار نیست و آغاز آن را همانند بسیاری از گرایش ها و جریان‌های هنری معاصر باید در دهه‌های 50 و 60 میلادی جست و هنرمندانی که به صورت جمعی به فعالیت هنری می‌پردازند، تلاش ویژه‌ای دارند تا اثر هنری آنها نه به عنوان یک محصول نهایی، بلکه به عنوان یک فرآیند دیده شود. در نوشتار این هفته سعی شده تا با چند واژه و اصطلاح در این زمینه آشنا شویم. ما در بحث هنرهای معاصر به واژه‌های مختلفی برمی‌خوریم که در زمینه هنرهای مشارکتی نیز این مساله وجود دارد و از آنجا که این واژه‌ها برآمده از زبان انگلیسی هستند، برگردان آنها به فارسی نیز خود مساله‌ای قابل بحث است. ما در بررسی و تحقیق درباره هنرهای مشارکتی به چند واژه اصلی برمی‌خوریم که با وجود مشابهت‌هایی، تعریف و ویژگی‌های خاص خود را دارند؛ واژه‌هایی همچون Participate art، Collaborative art و Interactive art که هر کدام بنا به نوعی اثر هنری حاصل از مشارکت، همفکری یا تعامل پدید می‌آیند.
هنر مشارکتی (Participate art)
«هنر مشارکتی» برآمده از کار گروهی و مشارکت در ساخت یک اثر هنری و برگردان فارسی واژه «Participate art» است که بیشتر به آن دست از آثار هنرها اطلاق می‌شود که به صورت جمعی و معمولا با مشارکت افراد زیادی ساخته شده و می‌تواند داری ابعاد وسیعی باشد. البته این مشارکت می‌تواند نه صرفا به صورت فیزیکی که به گونه‌های مختلفی وجود داشته باشد. گستره مشارکت در این دست آثار هنری بسیار متنوع و وسیع است تا آنجا که از مخاطبان یک اثر گرفته تا هر فرد حاضر در پروژه هنری که نقشی در ارائه و تکمیل کار داشته، می‌تواند به عنوان فرد مشارکت کننده در اثر شناخته شود. در هنر مشارکتی، هنرمند به عنوان ایده دهنده و مولف اثر با آنکه هنوز نقش موثر خود را داراست اما بخشی از روند ساخت اثر هنری خود را به مخاطبان و افراد شرکت‌کننده در اثر واگذار می‌کند. افراد مشارکت‌کننده در این هنر نیز می‌توانند افرادی انتخاب شده از سوی هنرمند یا افرادی نامعلوم از نگاه او باشند و آنچه اهمیت بیشتری می‌یابد، حضور این افراد و غنایی است که به واسطه این حضور، اثر هنری را از یک خودمحوری و تک‌بعدی بودن بیرون می‌آورد. عدم تعین فرم نهایی اثر و اهمیت یافتن روند اجرای اثر هنری، دو نکته بسیار مهم است که جذابیت زیادی به این‌گونه هنرها می‌بخشد.
هنر تکاملی (Collaborative art)
«هنر تکاملی» نیز گونه‌ای از هنر گروهی و جمعی است که با وجود شباهت‌های بسیار با «هنر مشارکتی» برای خود تعریف و رویکرد دیگری دارد. هنر تکاملی با آنکه برگردان واژه به واژه
«Collaborative art» نیست اما معادلی برای این اصطلاح است که دلایل انتخاب این عنوان را جلوتر بررسی می‌کنیم. «Collaborative art» به مانند«Participate art» به معنای مشارکت و گروهی بودن است و آنچه شاید بتوان به عنوان تفاوتی جزئی برای این اصطلاح عنوان کرد وجود معنای همفکری در «Collaborative art» است. انتخاب عنوان تکامل نیز به جای مشارکت از این‌رو بوده است که در این گونه از هنر برخلاف هنر مشارکتی تعداد افراد شرکت کننده در خلق یک اثر هنری بسیار محدود می‌شود و در بیشتر موارد به مشارکت میان دو فرد می‌انجامد؛ چرا که تمام افراد مشارکت کننده در یک اثر تکاملی نقش اصلی را ایفا می‌کنند و به واقع یک اثر هنری تکاملی از همفکری دو یا چند فرد (که به طور معمول هنرمند هستند و در این دست از آثار هنری مخاطب یا افراد عادی کمتر نقش دارند) شکل می‌گیرد که در کنار یکدیگر ساختار فکری و فیزیکی آن را در یک روند گروهی تعیین کرده‌اند. در هنر تکاملی روند ارائه یک اثر به دلیل گروهی یا دست‌کم دو نفره بودن، روند خاصی می‌شود و اثر مراحل مختلفی را برای تکمیل خود توسط دو یا چند فرد طی می‌کند اما آنچه در نهایت به عنوان اثر هنری ارائه می‌شود، اهمیت بیشتری داشته و به عنوان یک اثر گروهی و جمعی از آن نام برده می‌شود. آنچه را که در این گونه آثار باید بر آن تاکید داشت، همان روح گروهی است که همانند آثار مشارکتی اثر هنری را از یک حالت فردی بیرون می‌آورد و کار به نام یک گروه ثبت می‌شود و نه یک فرد.
هنر تعاملی (Interactive art)
هنر تعاملی نیز برگردان مناسبی برای
«Interactive art» است که با وجود ارائه فردی، اثر هنری از مشارکت افراد دیگر بی‌بهره نمی‌ماند و آنچه موجب پیوستن این‌گونه از هنر به گونه‌های مشارکتی و جمعی می‌شود، تعاملی است که میان هنرمند و مخاطبان او صورت می‌گیرد. نمونه‌های این دست از آثار را نیز باید در هنرهای دیجیتالی و چندرسانه‌ای جست. از ویژگی‌های مهم این‌گونه آثار باید به باز بودن و حق انتخاب مخاطب برای ورود و خروج از اثر هنری اشاره کرد. به بیان دیگر در این هنر، هنرمند فضای بازی را برای مخاطب ایجاد می‌کند که شکل و فرم نهایی نداشته و تعامل مخاطب با اثر است که به دلخواه او به اثر شکل نهایی می‌دهد و این موضوع برای هر مخاطب می‌تواند شکلی متفاوت داشته باشد. هنر مشارکتی(2)
هفته گذشته در نگاهی کلی به کارهای گروهی و مشارکتی در زمینه هنرهای تجسمی گفته شد که هنر مشارکتی و کار گروهی و دسته‌جمعی در زمینه هنرهای تجسمی، امروز به یکی از فرم‌های دلخواه هنرمندان معاصر تبدیل شده است، اما با این وجود کارهای مشترک و گروهی در زمینه هنرهای تجسمی به دلایل مختلف از قدمت چندان زیادی برخوردار نیست و آغاز آن را همانند بسیاری از گرایش ها و جریان‌های هنری معاصر باید در دهه‌های 50 و 60 میلادی جست و هنرمندانی که به صورت جمعی به فعالیت هنری می‌پردازند، تلاش ویژه‌ای دارند تا اثر هنری آنها نه به عنوان یک محصول نهایی، بلکه به عنوان یک فرآیند دیده شود. در نوشتار این هفته سعی شده تا با چند واژه و اصطلاح در این زمینه آشنا شویم. ما در بحث هنرهای معاصر به واژه‌های مختلفی برمی‌خوریم که در زمینه هنرهای مشارکتی نیز این مساله وجود دارد و از آنجا که این واژه‌ها برآمده از زبان انگلیسی هستند، برگردان آنها به فارسی نیز خود مساله‌ای قابل بحث است. ما در بررسی و تحقیق درباره هنرهای مشارکتی به چند واژه اصلی برمی‌خوریم که با وجود مشابهت‌هایی، تعریف و ویژگی‌های خاص خود را دارند؛ واژه‌هایی همچون Participate art، Collaborative art و Interactive art که هر کدام بنا به نوعی اثر هنری حاصل از مشارکت، همفکری یا تعامل پدید می‌آیند.
هنر مشارکتی (Participate art)
«هنر مشارکتی» برآمده از کار گروهی و مشارکت در ساخت یک اثر هنری و برگردان فارسی واژه «Participate art» است که بیشتر به آن دست از آثار هنرها اطلاق می‌شود که به صورت جمعی و معمولا با مشارکت افراد زیادی ساخته شده و می‌تواند داری ابعاد وسیعی باشد. البته این مشارکت می‌تواند نه صرفا به صورت فیزیکی که به گونه‌های مختلفی وجود داشته باشد. گستره مشارکت در این دست آثار هنری بسیار متنوع و وسیع است تا آنجا که از مخاطبان یک اثر گرفته تا هر فرد حاضر در پروژه هنری که نقشی در ارائه و تکمیل کار داشته، می‌تواند به عنوان فرد مشارکت کننده در اثر شناخته شود. در هنر مشارکتی، هنرمند به عنوان ایده دهنده و مولف اثر با آنکه هنوز نقش موثر خود را داراست اما بخشی از روند ساخت اثر هنری خود را به مخاطبان و افراد شرکت‌کننده در اثر واگذار می‌کند. افراد مشارکت‌کننده در این هنر نیز می‌توانند افرادی انتخاب شده از سوی هنرمند یا افرادی نامعلوم از نگاه او باشند و آنچه اهمیت بیشتری می‌یابد، حضور این افراد و غنایی است که به واسطه این حضور، اثر هنری را از یک خودمحوری و تک‌بعدی بودن بیرون می‌آورد. عدم تعین فرم نهایی اثر و اهمیت یافتن روند اجرای اثر هنری، دو نکته بسیار مهم است که جذابیت زیادی به این‌گونه هنرها می‌بخشد.
هنر تکاملی (Collaborative art)
«هنر تکاملی» نیز گونه‌ای از هنر گروهی و جمعی است که با وجود شباهت‌های بسیار با «هنر مشارکتی» برای خود تعریف و رویکرد دیگری دارد. هنر تکاملی با آنکه برگردان واژه به واژه
«Collaborative art» نیست اما معادلی برای این اصطلاح است که دلایل انتخاب این عنوان را جلوتر بررسی می‌کنیم. «Collaborative art» به مانند«Participate art» به معنای مشارکت و گروهی بودن است و آنچه شاید بتوان به عنوان تفاوتی جزئی برای این اصطلاح عنوان کرد وجود معنای همفکری در «Collaborative art» است. انتخاب عنوان تکامل نیز به جای مشارکت از این‌رو بوده است که در این گونه از هنر برخلاف هنر مشارکتی تعداد افراد شرکت کننده در خلق یک اثر هنری بسیار محدود می‌شود و در بیشتر موارد به مشارکت میان دو فرد می‌انجامد؛ چرا که تمام افراد مشارکت کننده در یک اثر تکاملی نقش اصلی را ایفا می‌کنند و به واقع یک اثر هنری تکاملی از همفکری دو یا چند فرد (که به طور معمول هنرمند هستند و در این دست از آثار هنری مخاطب یا افراد عادی کمتر نقش دارند) شکل می‌گیرد که در کنار یکدیگر ساختار فکری و فیزیکی آن را در یک روند گروهی تعیین کرده‌اند. در هنر تکاملی روند ارائه یک اثر به دلیل گروهی یا دست‌کم دو نفره بودن، روند خاصی می‌شود و اثر مراحل مختلفی را برای تکمیل خود توسط دو یا چند فرد طی می‌کند اما آنچه در نهایت به عنوان اثر هنری ارائه می‌شود، اهمیت بیشتری داشته و به عنوان یک اثر گروهی و جمعی از آن نام برده می‌شود. آنچه را که در این گونه آثار باید بر آن تاکید داشت، همان روح گروهی است که همانند آثار مشارکتی اثر هنری را از یک حالت فردی بیرون می‌آورد و کار به نام یک گروه ثبت می‌شود و نه یک فرد.
هنر تعاملی (Interactive art)
هنر تعاملی نیز برگردان مناسبی برای
«Interactive art» است که با وجود ارائه فردی، اثر هنری از مشارکت افراد دیگر بی‌بهره نمی‌ماند و آنچه موجب پیوستن این‌گونه از هنر به گونه‌های مشارکتی و جمعی می‌شود، تعاملی است که میان هنرمند و مخاطبان او صورت می‌گیرد. نمونه‌های این دست از آثار را نیز باید در هنرهای دیجیتالی و چندرسانه‌ای جست. از ویژگی‌های مهم این‌گونه آثار باید به باز بودن و حق انتخاب مخاطب برای ورود و خروج از اثر هنری اشاره کرد. به بیان دیگر در این هنر، هنرمند فضای بازی را برای مخاطب ایجاد می‌کند که شکل و فرم نهایی نداشته و تعامل مخاطب با اثر است که به دلخواه او به اثر شکل نهایی می‌دهد و این موضوع برای هر مخاطب می‌تواند شکلی متفاوت داشته باشد. ارسال نظر
پربیننده