دیمیتری نیرسیسف*: مجموعه شرایط و تحولات موجود در عربستان از جمله جنگ در یمن، ریشه‌دواندن تفکرات افراطی در بین جوانان سعودی و نیز تنش و ناآرامی در مناطق شیعه‌نشین، این کشور را به سمت روزهای سخت و تهدیدآمیز سوق می‌دهد. به عبارت دیگر مجموعه رخدادهای اخیر در عربستان از جمله اخبار مربوط به تلاش برای ترور ولیعهد و شدت یافتن بی‌ثباتی در بزرگ‌ترین کشور نفتخیز عرب و نیز مشکلات پیچیده ناشی از آن حاکی از این است که عربستان سخت‌ترین روزهای تاریخ خود را پیش‌رو دارد. باید در نظر داشت که محمد بن‌سلمان، ولیعهد سعودی و حتی سراسر عربستان خود را برای دوره سختی از ناآرامی‌های داخلی آماده می‌کنند، زیرا علاوه بر عوامل بالا دست‌کم 3 دلیل دیگر وجود دارد که موجب پیچیده‌تر شدن روند امور می‌شود که عبارتند از، اول: جنگ جاری در یمن، دوم: تهدید بن‌سلمان علیه داعش، سوم: تنش‌های روزافزون در منطقه الشرقیه که بیشتر ساکنان آن را شیعیان تشکیل می‌دهند. در تحقیقی که در پراوادا انجام شده است در واقع هیچ گزارش ویژه‌ای درباره تلاش برای ترور ولیعهد وجود ندارد جز گزارش مربوط به تلاش در شهر جده که پایتخت اقتصادی عربستان به شمار می‌آید و براساس آن گفته شد این اقدام از سوی یکی از امیران سعودی طراحی شده بود که وی دستگیر شد؛ حال آنکه این خبر از سوی مراجع رسمی عربستان رد یا تایید نشد. تردیدی نیست که بسیاری از افراد خاندان حاکم سعودی به دنبال رهایی از ولیعهد جوان هستند؛ ولیعهدی که صعود سریع او به راس قدرت به او امکان سلطه بی‌چون و چرا بر اقتصاد و ارتش عربستان را داد که البته این قدرت با حمایت پدرش حاصل شد، حال آنکه او 30 سال بیشتر ندارد و همین موجب خشم عشایر خاندان‌های رقیب شده است. علاوه بر این شنیده می‌شود چه‌بسا بن‌سلمان در ماه‌های آینده بر تخت سلطنت تکیه بزند در حالی که پدرش در تعطیلات در مغرب به سر می‌برد و قدرت را به دست ولیعهد سپرده است و شاید در بازگشت از این سفر از پادشاهی به نفع پسرش کنار برود. در ابتدا جنگ یمن نخستین آزمون بن‌سلمان به شمار می‌‌آمد، زیرا او وزیر دفاع بود و مشکل این است که این جنگ تا این لحظه به هیچ‌وجه موفقیتی نداشته است و باید در نظر داشت که طولانی شدن این جنگ برای ولیعهد دستاوردی ندارد، حال آنکه شاهزاده جوان نیازمند پیروزی در جنگ است. نکته مهم اینکه چنانچه این جنگ موفقیتی برای عربستان به دنبال نداشته باشد، چه‌بسا همین ناکامی به عاملی از مجموعه عوامل موثر در بی‌ثباتی عربستان تبدیل شود. خطرناک‌ترین تهدید برای عربستان جوانان افراطی سعودی هستند که این حاصل سیاست‌های اشتباه عربستان مبنی بر حمایت از گروه‌های اسلامگرای افراطی در سراسر جهان اسلام است زیرا بر کسی پوشیده نیست که القاعده و بسیاری از سازمان‌های مرتبط با آن تحت حمایت کامل عشایر عربستان هستند. به گفته این کارشناس، نارضایتی و خشم عربستان از قطر نمونه‌ای از نفاق است، زیرا هر دو کشور تا چندی پیش در حمایت از گروه‌های افراطی با هم همبستگی داشتند. وی یادآور شد، داعش با حمایت مالی عربستان رشد کرد و اکنون به تهدیدی برای ریاض تبدیل شده است تا جایی که عربستان از تصمیم خود برای مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی خبر داده است، حال آنکه تروریسم و تندروی در افکار جوانان سعودی ریشه دوانده است. روزنامه فرامنطقه‌ای رای‌الیوم در گزارشی به برخی نظرسنجی‌ها در این‌باره اشاره کرده و نوشته است بسیاری از سعودی‌ها بویژه نسل جوان این کشور حامی گروه‌های اسلامگرای افراطی مسلح و پیش از همه داعش هستند تا جایی که اقدامات اعضای این گروه را تایید و حمایت می‌کنند، در نتیجه در این شرایط شکی نیست که ولیعهد سعودی نمی‌تواند در رویارویی با میلیون‌ها جوان که با تروریست‌ها اعلام همبستگی کرده‌اند، احساس امنیت کند. از سوی دیگر، تهدید ثابت و دائمی برای نظام حاکم سعودی منطقه ناآرام الشرقیه است که بیشتر جمعیت آن را شیعیان تشکیل می‌دهند.
در این شرایط می‌توان گفت عربستان هیچ امیدی به کاهش تنش‌ها در شرق کشور ندارد، با این حال شرایط کنونی حاکی از شدت یافتن اختلاف با قطر و رویارویی با ایران است و باید در نظر داشت که مهم‌تر از همه این مسائل این است که در عربستان هیچ‌کس نیست که بتوان به او اعتماد و تکیه کرد و به متحد راهبردی آن یعنی آمریکا نیز برای حمایت از خاندان حاکم و تضمین ثبات کشور اعتمادی نیست.
*تحلیلگر روس تارنمای بین‌المللی پراودا