جاودانگی یک نام در ادبیات کودک
محمد میرکیانی، نویسنده و مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه یک در این‌باره می‌گوید: زنده‌یاد مهدی آذریزدی در ردیف نویسندگانی قرار دارد که تمام عمر خود را به کوشش در جهت آشناسازی کودکان و نوجوانان با متون کهن و کلاسیک صرف کرد، آن‌هم در دوره‌ای که کتاب‌های ادبیات کودک تماما وابسته به ترجمه بود و تک و توک آثار تألیفی در میان آنها به چشم می‌خورد. او توانست به مدد بازآفرینی آثار عامیانه و کهن، این طیف را در مسیر تازه‌ای قرار دهد، کاری که به زعم بسیاری از اهالی ادبیات کودک، قدم بزرگی محسوب می‌شد. وی می‌افزاید: مشهورترین کارهای این نویسنده پیشکسوت، نگارش مجموعه 10 جلدی «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» بود. ضمن اینکه آذریزدی نویسنده‌ای خلاق بود که با تکیه بر ذوقی سرشار توانست عنوان مناسبی را برای این مجلد‌ها برگزیند، در واقع نامگذاری «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» بهترین عنوانی بود که او برای کتاب‌های خود انتخاب کرد. این امر موجب شد کودکان و نوجوانان زیادی به سمت این مجموعه گرایش پیدا کنند. به بیان ساده‌تر، آذریزدی این توانایی را داشت که با وجود یک عمر تلاش خالصانه در حوزه ادبیات کودک و نوجوان، نام خود را جاودانه سازد.
نویسنده‌ای تکرار نشدنی
جعفر ابراهیمی، شاعر کودک و نوجوان نیز معتقد است: زنده‌یاد مهدی آذریزدی یکی از پیشگامان ادبیات کودک و نوجوان به شمار می‌رود، بویژه بازنویسی متون کهن و مذهبی و قرآنی توانست شخصیت ویژه‌تری در این حیطه به او ببخشد. نکته‌ای که درباره زندگی و آثار او گفتنی است اینکه کسی دیگر مثل او تکرار نخواهد شد.
همان‌طور که اشاره کردم بارزترین خصیصه فعالیت او بازنویسی متون کهن بوده است که توانست عملکردهای موفقی را نیز در پی داشته باشد. در حالی که جز اندکی از نویسندگانی چون او، دیگران کمتر به این موضوع پرداخته‌اند. زبان ساده و عامیانه‌ای که وی در تمام آثارش به کار می‌گرفت موجب شد کتاب‌هایش تنها محدود به قشر کودک و نوجوان نماند و تمام مخاطبان را به خود جذب کند و به نظر من شاخص‌ترین فعالیت او مجموعه 10 جلدی «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» بود که از سوی نشر امیرکبیر منتشر شد و مورد توجه قرار گرفت. وی می‌افزاید: این مجموعه نه‌تنها در زمان خود که تا سال‌های بعد به کرات تجدید چاپ شد و مورد تشویق دست اندرکاران ادبیات کودک قرار گرفت. همچنین مثنوی «قند و عسل» او که با شعر‌های زیبا و لطیف همراه بود در کارنامه فعالیت وی نقش عمده‌ای داشت. امیدوارم منتقدان ادبی پس از او بتوانند بحق به نقد اصولی و پژوهش و موشکافی آثارش بپردازند تا نسل‌های بعد بدانند زنده‌یاد آذریزدی چه سهم بزرگی در احیای ادبیات کودک ما داشت.
دستمایه اقتباس برای نمایشنامه‌ها
منوچهر اکبرلو، نمایشنامه‌نویس و نویسنده کودک و نوجوان نیزمی گوید: آنچه باید درباره شادروان آذریزدی گفت این است که قصه‌های او در حجمی گسترده، توسط نمایشنامه‌نویسان آشنا یا گمنام به نمایشنامه تبدیل شده و روی صحنه رفته است. از آنجایی که تعداد زیادی از قصه‌هاي او بر اساس گفت‌و‌گو پیش می‌رود و این با اساس نمایشنامه یعنی دیالوگ، نزدیک است و همنشینی دارد، دستمایه بسیار مناسبی برای تبدیل آثارش به نمایشنامه بوده است. من به دلیل شرایط کاری و رشته تحصیلی در طول سال، تعداد بسیار زیادی نمایشنامه می‌خوانم و تقریبا تمام اجراهای کودک را دیده‌ام. در تعداد بسیاری از این آثار، شاهد اقتباس از آثار آذریزدی بوده‌ام. به نظر می‌رسد جای یک پژوهش درباره قابلیت‌های نمایش آثار او در عرصه ادبیات کودک و نوجوان و تئاتر ما خالی باشد. پیش از این درباره چند قصه او به صورت مقاله، چنین کاری انجام داده‌ام اما برای استفاده هرچه بیشتر نمایشنامه‌نویسان از آثار او نیازمند پژوهش‌های کاربردی و جامعی از آثار او هستیم.
بازآفرینی در عین وفاداری به متن
محمدرضا شمس، دیگر نویسنده کودک و نوجوان با اشاره به اینکه زنده‌یاد آذریزدی شروع‌کننده بازنویسی متون کهن بود، می‌گوید: مسیری که او در راه بازآفرینی متون کلاسیک پیش گرفت به نتایج مطلوب و درخور اعتنایی ختم شد، طوری که هنوز هم بعد از سال‌ها، نویسندگان دیگر به این موفقیت نرسیده‌اند. به نظر می‌رسد آذریزدی توانست در نوع خود، شروع خوبی در این زمینه داشته باشد. با وجود اینکه ادبیات کهن از کثرت لغات مشکل و نثر سنگین برخوردار است اما او با استفاده از ساده‌نویسی توانست دشواری‌های این نثر را از میان بردارد.
شمس ادامه می‌دهد: بازنویسی او در عین وفادار ماندن به متن اصلی صورت می‌گرفت و این در زمینه بازنویسی متون کهن یک اصل به شمار می‌رود که او بخوبی به رعایت آن پرداخت. تا پیش از نگارش مجموعه «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» کتاب‌هایی به این شکل جامع و با این موضوعات نوشته و منتشر نمی‌شد و جای خالی آن در ادبیات کودک کاملا احساس می‌شد. هرچند در حال حاضر نیز چنین خلائی در وادی ادبیات کودک بویژه بخش ساده کردن متون کهن مشاهده می‌شود و بعضی نویسندگان پیش از او کوشیدند با تکیه بر بازنویسی متون کهن به نوعی به مخاطب نزدیک شوند اما به جرأت می‌توان گفت هیچ‌کس نتوانسته موفقیت آذریزدی را کسب کند. نه‌تنها «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» که «مرزبان‌نامه» او نیز در ردیف بازنویسی‌های درخشان به شمار می‌رود. مرزبان‌نامه با قدمتی چندهزار ساله دارای لغات مشکل است اما او با ظرافت و خلاقیت توانست به آسان‌سازی واژه‌ها و ساده کردن مفاهیم آن برای کودکان و نوجوانان بپردازد. آذریزدی علاوه بر این توانست در اثر «پنج داستان» نیز به این موفقیت‌ها دست یابد و عناصر پیچیده را برای کودکان و نوجوانان ساده کند. به‌طور کلی او نویسنده‌ای بود که می‌کوشید ضمن انجام پاره‌ای دخل و تصرف‌ها برای ساده‌سازی کلام در یک اثر آن را با مسائل روز نیز مرتبط سازد. او در زمان خود بسیار درخشان کار کرد و توانست از سوی محافل ادبی مورد تقدیر واقع شود. حتی تا مدت‌ها نهاد‌هایی چون شورای کتاب کودک از کتاب‌های او به عنوان کتاب‌های مناسب یاد می‌کرد. درباره او همواره یک واقعیت انکارنشدنی وجود دارد و آن اینکه بی‌تردید اگر آذریزدی قدم‌های مثبتی در مسیر بازآفرینی متون کلاسیک برنمی‌داشت این راه هرگز هموار نمی‌شد و در همان گردنه‌های پر پیچ و خم و سنگلاخ باقی می‌ماند.
وسعت دنياي يك نویسنده
احمد اکبرپور، نویسنده کودک و نوجوان نیز می‌گوید: زنده‌یاد آذریزدی در برهه‌ای از زمان توانست با نگارش مجموعه «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» به حرکت‌های قابل‌توجهی در ادبیات کودک دست یابد بویژه در زمانی که هنوز زبان معیاری برای ادبیات کودک در نظر گرفته نشده بود و توجه چندانی نسبت به بازنویسی متون کهن وجود نداشت، وی توانست یافته‌های ادبیات را به کودکان و نوجوانان با استفاده از زبان تازه‌ای انتقال دهد. دنیای کاری آذریزدی دنیای وسیعی بود که محدودیتی نمی‌پذیرفت. نکته قابل‌توجه درباره این نویسنده پیشکسوت جامع‌الاطراف بودن وی بود. آذریزدی از معدود نویسندگانی بود که به تمام جنبه‌های کار خود اشراف داشت. دیگر اینکه هیچ‌کس به اندازه او به متون کهن توجه نشان نمی‌داد. امروز هرچند بازآفرینی متون کهن جدی‌تر گرفته شده است اما هر نویسنده وظیفه بازآفرینی یک متن کلاسیک را دارد ولی در سال‌های گذشته، آذریزدی به تنهایی به انجام این کار می‌پرداخت و در نوع خود ستودنی و بی‌نظیر رفتار می‌کرد.
گلی که در کویر شکفته شد
پرویز علی‌پور نویسنده نیز خاطرنشان می‌کند: همیشه نسبت به او احترام عمیقی داشته‌ام. من به شخصه با اغلب داستان‌های او آشنایی داشتم و برایش احترام خاصی قائل بودم، بویژه زمانی که از طریق زندگی‌نامه‌اش پی به رنج‌‌های او بردم و اینکه او به دلیل شرایط نامناسب مالی نتوانست تحصیل را ادامه دهد ولی با عشق و علاقه به نوشتن برای بچه‌ها ادامه داد، این احترام در من نسبت به او دو چندان شد. باتوجه به اینکه من سال‌هاست علاوه بر نویسندگی، حرفه معلمی را انتخاب کرده‌ام، همیشه آذریزدی را پسربچه یزدی کوچکی تصور می‌کردم که برای تحصیل مشتاق بود و پشت درهای کلاس گوش تیز می‌کرد. مهارت او تبیین داستان‌های ساده بود. از قابوسنامه و کلیله و دمنه گرفته تا آثار دینی، مذهبی خصوصیت ساده‌سازی در کارهایش به چشم می‌خورد بویژه مجموعه«قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» او در ردیف آثار فوق‌العاده و درخشان به شمار می‌رفته است. درباره آذریزدی بیش از آنکه آثارش برای من مورد توجه باشد نحوه زندگی‌اش جالب توجه است. خیلی وقت پیش جایی درباره او خوانده بودم که تمام علاقه و احساس خود را صرف مادرش و نگهداری از او کرده و هرگز به دلیل این احساس مسؤولیت، همسر اختیار نکرده بود. این حرف او خیلی در من تاثیر گذاشت. تصور می‌کردم مرحوم آذریزدی مثل گلی بود که در یک کویر شکفته شد. زندگی و آثار او نشانگر این مساله است که انسان حتی در شرایط نامناسب نیز می‌تواند با کمک عشق، استعداد و علاقه موفق شود.
زندگی او از آثارش بارزتر بود
اسدالله شعبانی از قدیمی‌ترین نویسندگان و شاعران حوزه ادبیات کودک نیز معتقد است: فقدان زنده‌یاد مهدی آذریزدی برای اهالی فرهنگ، ضایعه دردناکی محسوب می‌شود زیرا او همواره در طول زندگی‌اش منشأ خیر بود و برای ترویج و فرهنگ‌سازی کتابخوانی تلاش زیادی کرد. در واقع جایگاه او در عرصه ادبیات کودک جایگاهی ارزنده بوده است. کار او پیش از هرچیز، بازنویسی متون کهن و آثار کلاسیک بوده است. در عین اینکه زبانی که او در نوشتن در پیش می‌گرفت ویژه کودکان و نوجوانان نبود و می‌توانست تمام گروه‌های سنی را جذب کند. به بیان دیگر آثار او صرف نظر از دور بودن از ادبیات یا نثر فاخر، دلنشین و خواندنی بود. به هرحال نقش آذریزدی را در گستره کتابخوانی نمی‌توان نادیده گرفت. او به کمک طنز شیرین و منحصر به فردی که داشت توانست آثار خلاقانه‌ای را مکتوب کند. او می‌کوشید همگام با روز پیش رود و حرفهای تازه‌ای برای گفتن داشته باشد که در این راه موفق هم شد.
به نظر می‌رسید با وجود زندگی او در شرایط نامناسب مالی، سیاستگذاران فرهنگ بیشتر به حال نویسندگان توجه کنند. نکته تاسف‌بار درباره اوضاع مالی آذریزدی این است. که او پیش‌تر جایی گفته بود «اگر یک سبزی‌فروش بودم اوضاعم از اینکه هست بهتر بود.» روی این اصل وظیفه دولت جلوگیری از تضییع حقوق نویسندگان و اهالی ادب است بویژه درباره آذریزدی که سهم عمده‌ای در نهادینه کردن فرهنگ کتابخوانی در عرصه ادبیات کودک داشت.
وی اضافه می‌کند: به نظرم زندگی او از تمام آثاری که خلق کرد بارزتر است. نکته مهم و تامل برانگیز این است که او دوست داشت آن‌طور که می‌خواهد زندگی کند و همین طور هم شد، یعنی تمام عمر، زندگی دلبخواه و به دور از تجمل و رنگ و ریا را برای خود برگزید و توانست در فرهنگ ملی ما نمره خوبی کسب کند و موجب افتخار و الگوی جوانان باشد. از نظر من، تمام آثار او شایسته و در خور اعتنا بود بویژه بازنویسی‌هایش از متون ادب کهن به مثابه پلی میان ادبیات کهن و نوجوانان بود.
آثاری مبتنی بر فرهنگ خودی
مصطفی محدثی‌خراسانی نیز در این‌باره می‌گوید: زنده‌یاد آذریزدی در واقع تجلی‌بخش این مفهوم در ادبیات کودک و نوجوان است که می‌شود در این حیطه تاثیرگذار بود و عملکردهای تاثیرگذار مبتنی بر فرهنگ خودی انجام داد. او آثار خود را با پشتوانه فرهنگ ملی و صرف‌نظر از ژست‌های روشنفکری خاص نوشت. متاسفانه یکی از آفت‌های ادبیات کودک، خودباختگی و نگاه به آن سوی مرزها بوده است، اما او موفق شد با تکیه بر پيشينه فرهنگی فراوان به نگارش آثارش بپردازد. در واقع این مولف علاوه بر تجلی در آثارش در شخصیت خود نیز متجلی بود. یک نوع آمیختگی فرهنگی در آثار او به چشم می‌خورد که او را از دیگران متمایز می‌ساخت.
عشق و تلاش در عین فقر
مهدی میرکیایی، نویسنده و مدیر مرکز آفرینش‌های ادبی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز می‌گوید: متاسفانه سال‌های آخر عمر زنده‌یاد مهدی آذریزدی در کهولت، بیماری، تنهایی و فقر مادی گذشت و متاسفم که بگویم دامنه این فقر تا جایی کشیده شد که او مدتی نیز در نشر علمی، فرهنگی اقامت می‌کرد. غفلت از اوضاع این نویسنده پیشکسوت در حالی اتفاق می‌افتد که بسیاری از فوتبالیست‌های ما امروز در رفاه کامل مادی هستند. در حالی که بعضی از آنها از آن اخلاق حرفهای هم برخوردار نیستند و گاه به فحاشی و کتک‌کاری نیز می‌پردازند و به هرحال در مواقعی الگوی بدی برای جوانان به شمار می‌روند، اما نکته اینجاست که چرا باید این‌قدر بی‌توجهی و وجه افتراق میان نویسندگانی چون آذریزدی و آنها باشد.
ساده‌سازی در فرم و زبان
محمود برآبادی، نویسنده دیگری است که درباره آذریزدی تصریح می‌کند: او از نخستین کسانی است که بارزترین آثار کهن فارسی را مورد بازآفرینی قرار داد. خود او در بخشی از خاطراتش درباره گرایش به بازآفرینی متون کهن گفته، در مواقعی حس کرده است متون ادبی کهن به دلیل دارا بودن لغات دشوار، قابل خواندن نیست. او می‌خواست به یک ساده‌سازی در فرم و زبان در این آثار برای کودکان و نوجوانان دست یابد پس مجموعه 10 جلدی، «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» را نوشت که با موج استقبال کودکان و نوجوانان و منتقدان ادبی روبه‌رو شد. می‌توان گفت آذریزدی نثری را یافت که به قصه‌گویی ادبیات شفاهی ما نزدیک است؛ زبانی که کودکان و نوجوانان درک می‌کنند. او در غالب قصه‌های کهن، سلسله تغییراتی انجام داد و آنها را تا حد زیادی قابل فهم کرد. ضمن اینکه آثارش به لحاظ تربیتی حاوی نکات اخلاقی بود. این ویژگی‌ها موجب شد آثار او جای خود را در ادبیات کودک و نوجوان باز کند و خیلی از نویسندگان تمایل داشتند دنباله‌روی شیوه او باشند. گزارش«وطن‌امروز» از نظرات نویسندگان و شاعران درباره زنده‌یاد مهدی آذریزدی
تولد یک پروانه
جاودانگی یک نام در ادبیات کودک
محمد میرکیانی، نویسنده و مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه یک در این‌باره می‌گوید: زنده‌یاد مهدی آذریزدی در ردیف نویسندگانی قرار دارد که تمام عمر خود را به کوشش در جهت آشناسازی کودکان و نوجوانان با متون کهن و کلاسیک صرف کرد، آن‌هم در دوره‌ای که کتاب‌های ادبیات کودک تماما وابسته به ترجمه بود و تک و توک آثار تألیفی در میان آنها به چشم می‌خورد. او توانست به مدد بازآفرینی آثار عامیانه و کهن، این طیف را در مسیر تازه‌ای قرار دهد، کاری که به زعم بسیاری از اهالی ادبیات کودک، قدم بزرگی محسوب می‌شد. وی می‌افزاید: مشهورترین کارهای این نویسنده پیشکسوت، نگارش مجموعه 10 جلدی «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» بود. ضمن اینکه آذریزدی نویسنده‌ای خلاق بود که با تکیه بر ذوقی سرشار توانست عنوان مناسبی را برای این مجلد‌ها برگزیند، در واقع نامگذاری «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» بهترین عنوانی بود که او برای کتاب‌های خود انتخاب کرد. این امر موجب شد کودکان و نوجوانان زیادی به سمت این مجموعه گرایش پیدا کنند. به بیان ساده‌تر، آذریزدی این توانایی را داشت که با وجود یک عمر تلاش خالصانه در حوزه ادبیات کودک و نوجوان، نام خود را جاودانه سازد.
نویسنده‌ای تکرار نشدنی
جعفر ابراهیمی، شاعر کودک و نوجوان نیز معتقد است: زنده‌یاد مهدی آذریزدی یکی از پیشگامان ادبیات کودک و نوجوان به شمار می‌رود، بویژه بازنویسی متون کهن و مذهبی و قرآنی توانست شخصیت ویژه‌تری در این حیطه به او ببخشد. نکته‌ای که درباره زندگی و آثار او گفتنی است اینکه کسی دیگر مثل او تکرار نخواهد شد.
همان‌طور که اشاره کردم بارزترین خصیصه فعالیت او بازنویسی متون کهن بوده است که توانست عملکردهای موفقی را نیز در پی داشته باشد. در حالی که جز اندکی از نویسندگانی چون او، دیگران کمتر به این موضوع پرداخته‌اند. زبان ساده و عامیانه‌ای که وی در تمام آثارش به کار می‌گرفت موجب شد کتاب‌هایش تنها محدود به قشر کودک و نوجوان نماند و تمام مخاطبان را به خود جذب کند و به نظر من شاخص‌ترین فعالیت او مجموعه 10 جلدی «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» بود که از سوی نشر امیرکبیر منتشر شد و مورد توجه قرار گرفت. وی می‌افزاید: این مجموعه نه‌تنها در زمان خود که تا سال‌های بعد به کرات تجدید چاپ شد و مورد تشویق دست اندرکاران ادبیات کودک قرار گرفت. همچنین مثنوی «قند و عسل» او که با شعر‌های زیبا و لطیف همراه بود در کارنامه فعالیت وی نقش عمده‌ای داشت. امیدوارم منتقدان ادبی پس از او بتوانند بحق به نقد اصولی و پژوهش و موشکافی آثارش بپردازند تا نسل‌های بعد بدانند زنده‌یاد آذریزدی چه سهم بزرگی در احیای ادبیات کودک ما داشت.
دستمایه اقتباس برای نمایشنامه‌ها
منوچهر اکبرلو، نمایشنامه‌نویس و نویسنده کودک و نوجوان نیزمی گوید: آنچه باید درباره شادروان آذریزدی گفت این است که قصه‌های او در حجمی گسترده، توسط نمایشنامه‌نویسان آشنا یا گمنام به نمایشنامه تبدیل شده و روی صحنه رفته است. از آنجایی که تعداد زیادی از قصه‌هاي او بر اساس گفت‌و‌گو پیش می‌رود و این با اساس نمایشنامه یعنی دیالوگ، نزدیک است و همنشینی دارد، دستمایه بسیار مناسبی برای تبدیل آثارش به نمایشنامه بوده است. من به دلیل شرایط کاری و رشته تحصیلی در طول سال، تعداد بسیار زیادی نمایشنامه می‌خوانم و تقریبا تمام اجراهای کودک را دیده‌ام. در تعداد بسیاری از این آثار، شاهد اقتباس از آثار آذریزدی بوده‌ام. به نظر می‌رسد جای یک پژوهش درباره قابلیت‌های نمایش آثار او در عرصه ادبیات کودک و نوجوان و تئاتر ما خالی باشد. پیش از این درباره چند قصه او به صورت مقاله، چنین کاری انجام داده‌ام اما برای استفاده هرچه بیشتر نمایشنامه‌نویسان از آثار او نیازمند پژوهش‌های کاربردی و جامعی از آثار او هستیم.
بازآفرینی در عین وفاداری به متن
محمدرضا شمس، دیگر نویسنده کودک و نوجوان با اشاره به اینکه زنده‌یاد آذریزدی شروع‌کننده بازنویسی متون کهن بود، می‌گوید: مسیری که او در راه بازآفرینی متون کلاسیک پیش گرفت به نتایج مطلوب و درخور اعتنایی ختم شد، طوری که هنوز هم بعد از سال‌ها، نویسندگان دیگر به این موفقیت نرسیده‌اند. به نظر می‌رسد آذریزدی توانست در نوع خود، شروع خوبی در این زمینه داشته باشد. با وجود اینکه ادبیات کهن از کثرت لغات مشکل و نثر سنگین برخوردار است اما او با استفاده از ساده‌نویسی توانست دشواری‌های این نثر را از میان بردارد.
شمس ادامه می‌دهد: بازنویسی او در عین وفادار ماندن به متن اصلی صورت می‌گرفت و این در زمینه بازنویسی متون کهن یک اصل به شمار می‌رود که او بخوبی به رعایت آن پرداخت. تا پیش از نگارش مجموعه «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» کتاب‌هایی به این شکل جامع و با این موضوعات نوشته و منتشر نمی‌شد و جای خالی آن در ادبیات کودک کاملا احساس می‌شد. هرچند در حال حاضر نیز چنین خلائی در وادی ادبیات کودک بویژه بخش ساده کردن متون کهن مشاهده می‌شود و بعضی نویسندگان پیش از او کوشیدند با تکیه بر بازنویسی متون کهن به نوعی به مخاطب نزدیک شوند اما به جرأت می‌توان گفت هیچ‌کس نتوانسته موفقیت آذریزدی را کسب کند. نه‌تنها «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» که «مرزبان‌نامه» او نیز در ردیف بازنویسی‌های درخشان به شمار می‌رود. مرزبان‌نامه با قدمتی چندهزار ساله دارای لغات مشکل است اما او با ظرافت و خلاقیت توانست به آسان‌سازی واژه‌ها و ساده کردن مفاهیم آن برای کودکان و نوجوانان بپردازد. آذریزدی علاوه بر این توانست در اثر «پنج داستان» نیز به این موفقیت‌ها دست یابد و عناصر پیچیده را برای کودکان و نوجوانان ساده کند. به‌طور کلی او نویسنده‌ای بود که می‌کوشید ضمن انجام پاره‌ای دخل و تصرف‌ها برای ساده‌سازی کلام در یک اثر آن را با مسائل روز نیز مرتبط سازد. او در زمان خود بسیار درخشان کار کرد و توانست از سوی محافل ادبی مورد تقدیر واقع شود. حتی تا مدت‌ها نهاد‌هایی چون شورای کتاب کودک از کتاب‌های او به عنوان کتاب‌های مناسب یاد می‌کرد. درباره او همواره یک واقعیت انکارنشدنی وجود دارد و آن اینکه بی‌تردید اگر آذریزدی قدم‌های مثبتی در مسیر بازآفرینی متون کلاسیک برنمی‌داشت این راه هرگز هموار نمی‌شد و در همان گردنه‌های پر پیچ و خم و سنگلاخ باقی می‌ماند.
وسعت دنياي يك نویسنده
احمد اکبرپور، نویسنده کودک و نوجوان نیز می‌گوید: زنده‌یاد آذریزدی در برهه‌ای از زمان توانست با نگارش مجموعه «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» به حرکت‌های قابل‌توجهی در ادبیات کودک دست یابد بویژه در زمانی که هنوز زبان معیاری برای ادبیات کودک در نظر گرفته نشده بود و توجه چندانی نسبت به بازنویسی متون کهن وجود نداشت، وی توانست یافته‌های ادبیات را به کودکان و نوجوانان با استفاده از زبان تازه‌ای انتقال دهد. دنیای کاری آذریزدی دنیای وسیعی بود که محدودیتی نمی‌پذیرفت. نکته قابل‌توجه درباره این نویسنده پیشکسوت جامع‌الاطراف بودن وی بود. آذریزدی از معدود نویسندگانی بود که به تمام جنبه‌های کار خود اشراف داشت. دیگر اینکه هیچ‌کس به اندازه او به متون کهن توجه نشان نمی‌داد. امروز هرچند بازآفرینی متون کهن جدی‌تر گرفته شده است اما هر نویسنده وظیفه بازآفرینی یک متن کلاسیک را دارد ولی در سال‌های گذشته، آذریزدی به تنهایی به انجام این کار می‌پرداخت و در نوع خود ستودنی و بی‌نظیر رفتار می‌کرد.
گلی که در کویر شکفته شد
پرویز علی‌پور نویسنده نیز خاطرنشان می‌کند: همیشه نسبت به او احترام عمیقی داشته‌ام. من به شخصه با اغلب داستان‌های او آشنایی داشتم و برایش احترام خاصی قائل بودم، بویژه زمانی که از طریق زندگی‌نامه‌اش پی به رنج‌‌های او بردم و اینکه او به دلیل شرایط نامناسب مالی نتوانست تحصیل را ادامه دهد ولی با عشق و علاقه به نوشتن برای بچه‌ها ادامه داد، این احترام در من نسبت به او دو چندان شد. باتوجه به اینکه من سال‌هاست علاوه بر نویسندگی، حرفه معلمی را انتخاب کرده‌ام، همیشه آذریزدی را پسربچه یزدی کوچکی تصور می‌کردم که برای تحصیل مشتاق بود و پشت درهای کلاس گوش تیز می‌کرد. مهارت او تبیین داستان‌های ساده بود. از قابوسنامه و کلیله و دمنه گرفته تا آثار دینی، مذهبی خصوصیت ساده‌سازی در کارهایش به چشم می‌خورد بویژه مجموعه«قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» او در ردیف آثار فوق‌العاده و درخشان به شمار می‌رفته است. درباره آذریزدی بیش از آنکه آثارش برای من مورد توجه باشد نحوه زندگی‌اش جالب توجه است. خیلی وقت پیش جایی درباره او خوانده بودم که تمام علاقه و احساس خود را صرف مادرش و نگهداری از او کرده و هرگز به دلیل این احساس مسؤولیت، همسر اختیار نکرده بود. این حرف او خیلی در من تاثیر گذاشت. تصور می‌کردم مرحوم آذریزدی مثل گلی بود که در یک کویر شکفته شد. زندگی و آثار او نشانگر این مساله است که انسان حتی در شرایط نامناسب نیز می‌تواند با کمک عشق، استعداد و علاقه موفق شود.
زندگی او از آثارش بارزتر بود
اسدالله شعبانی از قدیمی‌ترین نویسندگان و شاعران حوزه ادبیات کودک نیز معتقد است: فقدان زنده‌یاد مهدی آذریزدی برای اهالی فرهنگ، ضایعه دردناکی محسوب می‌شود زیرا او همواره در طول زندگی‌اش منشأ خیر بود و برای ترویج و فرهنگ‌سازی کتابخوانی تلاش زیادی کرد. در واقع جایگاه او در عرصه ادبیات کودک جایگاهی ارزنده بوده است. کار او پیش از هرچیز، بازنویسی متون کهن و آثار کلاسیک بوده است. در عین اینکه زبانی که او در نوشتن در پیش می‌گرفت ویژه کودکان و نوجوانان نبود و می‌توانست تمام گروه‌های سنی را جذب کند. به بیان دیگر آثار او صرف نظر از دور بودن از ادبیات یا نثر فاخر، دلنشین و خواندنی بود. به هرحال نقش آذریزدی را در گستره کتابخوانی نمی‌توان نادیده گرفت. او به کمک طنز شیرین و منحصر به فردی که داشت توانست آثار خلاقانه‌ای را مکتوب کند. او می‌کوشید همگام با روز پیش رود و حرفهای تازه‌ای برای گفتن داشته باشد که در این راه موفق هم شد.
به نظر می‌رسید با وجود زندگی او در شرایط نامناسب مالی، سیاستگذاران فرهنگ بیشتر به حال نویسندگان توجه کنند. نکته تاسف‌بار درباره اوضاع مالی آذریزدی این است. که او پیش‌تر جایی گفته بود «اگر یک سبزی‌فروش بودم اوضاعم از اینکه هست بهتر بود.» روی این اصل وظیفه دولت جلوگیری از تضییع حقوق نویسندگان و اهالی ادب است بویژه درباره آذریزدی که سهم عمده‌ای در نهادینه کردن فرهنگ کتابخوانی در عرصه ادبیات کودک داشت.
وی اضافه می‌کند: به نظرم زندگی او از تمام آثاری که خلق کرد بارزتر است. نکته مهم و تامل برانگیز این است که او دوست داشت آن‌طور که می‌خواهد زندگی کند و همین طور هم شد، یعنی تمام عمر، زندگی دلبخواه و به دور از تجمل و رنگ و ریا را برای خود برگزید و توانست در فرهنگ ملی ما نمره خوبی کسب کند و موجب افتخار و الگوی جوانان باشد. از نظر من، تمام آثار او شایسته و در خور اعتنا بود بویژه بازنویسی‌هایش از متون ادب کهن به مثابه پلی میان ادبیات کهن و نوجوانان بود.
آثاری مبتنی بر فرهنگ خودی
مصطفی محدثی‌خراسانی نیز در این‌باره می‌گوید: زنده‌یاد آذریزدی در واقع تجلی‌بخش این مفهوم در ادبیات کودک و نوجوان است که می‌شود در این حیطه تاثیرگذار بود و عملکردهای تاثیرگذار مبتنی بر فرهنگ خودی انجام داد. او آثار خود را با پشتوانه فرهنگ ملی و صرف‌نظر از ژست‌های روشنفکری خاص نوشت. متاسفانه یکی از آفت‌های ادبیات کودک، خودباختگی و نگاه به آن سوی مرزها بوده است، اما او موفق شد با تکیه بر پيشينه فرهنگی فراوان به نگارش آثارش بپردازد. در واقع این مولف علاوه بر تجلی در آثارش در شخصیت خود نیز متجلی بود. یک نوع آمیختگی فرهنگی در آثار او به چشم می‌خورد که او را از دیگران متمایز می‌ساخت.
عشق و تلاش در عین فقر
مهدی میرکیایی، نویسنده و مدیر مرکز آفرینش‌های ادبی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز می‌گوید: متاسفانه سال‌های آخر عمر زنده‌یاد مهدی آذریزدی در کهولت، بیماری، تنهایی و فقر مادی گذشت و متاسفم که بگویم دامنه این فقر تا جایی کشیده شد که او مدتی نیز در نشر علمی، فرهنگی اقامت می‌کرد. غفلت از اوضاع این نویسنده پیشکسوت در حالی اتفاق می‌افتد که بسیاری از فوتبالیست‌های ما امروز در رفاه کامل مادی هستند. در حالی که بعضی از آنها از آن اخلاق حرفهای هم برخوردار نیستند و گاه به فحاشی و کتک‌کاری نیز می‌پردازند و به هرحال در مواقعی الگوی بدی برای جوانان به شمار می‌روند، اما نکته اینجاست که چرا باید این‌قدر بی‌توجهی و وجه افتراق میان نویسندگانی چون آذریزدی و آنها باشد.
ساده‌سازی در فرم و زبان
محمود برآبادی، نویسنده دیگری است که درباره آذریزدی تصریح می‌کند: او از نخستین کسانی است که بارزترین آثار کهن فارسی را مورد بازآفرینی قرار داد. خود او در بخشی از خاطراتش درباره گرایش به بازآفرینی متون کهن گفته، در مواقعی حس کرده است متون ادبی کهن به دلیل دارا بودن لغات دشوار، قابل خواندن نیست. او می‌خواست به یک ساده‌سازی در فرم و زبان در این آثار برای کودکان و نوجوانان دست یابد پس مجموعه 10 جلدی، «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» را نوشت که با موج استقبال کودکان و نوجوانان و منتقدان ادبی روبه‌رو شد. می‌توان گفت آذریزدی نثری را یافت که به قصه‌گویی ادبیات شفاهی ما نزدیک است؛ زبانی که کودکان و نوجوانان درک می‌کنند. او در غالب قصه‌های کهن، سلسله تغییراتی انجام داد و آنها را تا حد زیادی قابل فهم کرد. ضمن اینکه آثارش به لحاظ تربیتی حاوی نکات اخلاقی بود. این ویژگی‌ها موجب شد آثار او جای خود را در ادبیات کودک و نوجوان باز کند و خیلی از نویسندگان تمایل داشتند دنباله‌روی شیوه او باشند. ارسال نظر
پربیننده