انتقال تمام خون یا اجزایي از خون از شخصی به شخص دیگر از صدها سال پیش انجام میشده است. بسیاری از بیماران پس از انتقال خون میمردند تا اینکه در سال 1901، یک پزشک استرالیایی به نام «کارل لندشتاینر» گروههای خونی انسان را کشف کرد. از آن زمان به بعد انتقال خون ایمنتر شده است. فعالیتهای لندشتاینر امکان تعیین گروههای خونی را فراهم کرد و به ما امکان داد انتقال خون را با اطمینان بیشتری انجام دهیم. وی به خاطر این کشف بزرگ جایزه نوبل پزشکی سال 1930 را به خود اختصاص داد.
سرگذشت انتقال خون
نخستین انتقال خون موفق در حدود سال1665 میلادی انجام شد. در این سال، «جان ویکلینز» با استفاده از تیغ توخالی جوجهتیغی و یک مثانه، از سگی خون گرفت و آن را از طریق سیاهرگ وارد پیکره سگ دیگری کرد.
دو سال بعد، یک پزشک فرانسوی به نام «جین دنیس» مقداری از خون برهای را به پسر 15 سالهای که از تب رنج میبرد، انتقال داد. بیمار در دست خود مقداری سوزش احساس کرد، اما بهبود یافت. دنیس انتقال خون دیگری انجام داد. او مقداری از خون گوسالهای را به خدمتکار خود تزریق کرد که همسرش از هرزگی او به تنگ آمده بود. این زن تصور میکرد اگر به شوهرش خون پاک و تازهای تزریق شود، او از ولگردی در خانههای فساد پاریس دست برخواهد داشت. از آنجايي كه دنیس تصور میکرد خون چهارپایان سالمتر از خون انسانهاست (زیرا آنها هرزگی و خور و خواب بیبرنامه ندارند)، خون گوساله را برگزید.انتقال خون با موفقیت انجام شد اما خدمتکار دست از هرزگی برنداشت. از این رو همسرش از دنیس درخواست کرد خون بیشتری به او تزریق کند. پس از این تزریق، خدمتکار درد شدیدی را در دست و کلیههایش احساس کرد، ضربان قلبش نامنظم شد و در ادرارش خون ظاهر شد. با وجود این، او نجات یافت و واکنشهای دستگاه ایمنی بدنش در قبال خون بیگانه به مرگ او نینجامید. به هر حال خدمتکار هرزه باز هم شبگذرانی در میخانهها را از سر گرفت. همسرش از دنیس خواست باز هم به او خون تزریق کند. این خدمتکار یک شب پس از سومین انتقال خون جان باخت. دنیس به قتل متهم شد اما در جریان محاکمه مشخص شد همسرش که از دست هرزگی او به تنگ آمده بود و دیگر به«خوندرمانی» امیدی نداشت، دست به دامان سم شده بود تا از شر این شوهر بیوفا خلاص شود. با وجود این، دادگاه هرگونه انتقال خون را ممنوع اعلام کرد. در قرن نوزدهم «جان لیکوک» برای درمان خونریزی بیش از حد، به انتقال خون روی آورد. او معتقد بود تنها انتقال خون بین دو جانور از یک گونه، سالم و بدون خطر است. پزشک دیگری به نام«جیمز بلوندل» به توصیه لیکوک عمل کرد. او در سال 1829 خون همکارش را به زنی انتقال داد که پس از زایمان دچار خونریزی شده بود. این زن زنده ماند اما انتقال خونهای بعدی به مشکلاتی منجر شدند. بعضی وقتها خون جدید با خون بیمار خوب مخلوط میشد، اما گاهی دو خون با هم مخلوط نمیشدند و در نتیجه خون همانند سرشیر، کپه کپه میشد. این مشکلات پس از کشف گروههای خونی برطرف شد.
ماجرای کشف گروههای خونی
مخلوط کردن خون دو فرد ممکن است به تجمع اجزای خون در کنار یکدیگر منجر شود. در این حالت خون کپه کپه به نظر میرسد. گلبولهای قرمزی که کنار هم جمع شدهاند، میتوانند باعث واکنشهای خطرناکی در بدن شوند. این واکنشها میتوانند نتایج مرگباری داشته باشند. لندشتاینر کشف کرد کپه کپه شدن خون زمانی رخ میدهد که فرد دریافت کننده خون، پادتن ضدگلبولهای فرد دهنده را در خون خود داشته باشد.
خون از چه اجزایی تشکیل شده است؟
یک انسان بالغ حدود 6-4 لیتر خون دارد که در
سر تا سر بدنش در حال گردش است. خون کارهای مهمیانجام میدهد اما انتقال اکسیژن به بخشهای مختلف بدن مهمترین کار آن است. خون از چند نوع سلول شناور و مایعی به نام پلاسما تشکیل شده است.
سلولهای قرمز خون که گلبولهای قرمز نیز نامیده میشوند حاوی هموگلوبیناند. این پروتئین به اکسیژن متصل میشود. گلبولهای قرمز اکسیژن را به بافتهای بدن میرسانند و دیاکسیدکربن را از محیط آنها دور میکنند. سلولهای سفید خون که گلبولهای سفید نیز نامیده میشوند با عوامل عفونی مبارزه میکنند.
پلاکتها به لخته شدن خون کمک میکنند. برای مثال، وقتی جایی از بدنمان بریده میشود، آنها با تسهیل لخته شدن خون مانع خونریزی شدید میشوند.
پلاسما حاوی املاح و پروتئینهای متنوعی است.
گروههای خونی مختلف کدامند؟
تفاوت خونهای مختلف به وجود یا عدم وجود پروتئینهای ویژهای به نام پادتن و پادزا برمیگردد. پادزاها بر سطح گلبولهای قرمز و پادتنها در پلاسمای خون قرار دارند. افراد مختلف، انواع متفاوت و ترکیبهای متفاوتی از این مولکولها را دارند. گروه خونی شما به آنچه از والدین خود به ارث بردهاید وابسته است. امروزه بیش از 20 نوع نظام تعیین گروه خون وجود دارد اما نظام ABO و RH مهمترین آنها هستند که برای انتقال خون استفاده میشوند. همه گروههای خونی با هم ناسازگار نیستند. مخلوط کردن گروههای خونی ناسازگار به کپه کپه شدن خون میانجامد که برای بیمار خطرناک است.
نظام ABO
طبق این شیوه تعیین گروه خون، چهار نوع گروه خون وجود دارد: A، B، AB و O.
گروه خونA: اگر گروه خون شما از نوع A باشد، شما بر سطح گلبولهای قرمز خود پادزای A و در پلاسمای خود پادتن B را دارید.
گروه خون B: اگر گروه خون شما از نوع B باشد، شما بر سطح گلبولهای قرمز خود پادزای B و در پلاسمای خود پادتن A را دارید.
گروه خون AB : اگر گروه خون شما از نوع AB باشد، شما بر سطح گلبولهای قرمز خود هم پادزای A و هم پادزای B دارید. در پلاسمای خون شما پادتن A و پادتن B وجود ندارند.
گروه خون O : اگر گروه خون شما از نوع O باشد، شما بر سطح گلبولهای قرمز خود پادزای A و B را ندارید. در پلاسمای خون شما هم پادتن A و هم پادتن B وجود دارند.
نظام Rh
بسیاری از مردم بر سطح گلبولهای قرمز عامل Rh نیز دارند. Rh پادزایی است که هر کس آن را داشته باشد، +Rh محسوب میشود. کسانی که این پادزا را ندارند، -Rh محسوب میشوند. شخصی که -Rh است به طور طبیعی در پلاسمای خون خود پادتن Rh ندارد (اما میتواند پادتن A یا B را داشته باشد) اما اگر شخصی -Rh خون +Rh دریافت کند، علیه آن پادتن Rh میسازد که در پلاسمای خونش ظاهر میشود. فرد +Rh بدون هیچگونه مشکلی میتواند از فرد -Rh خون دریافت کند.
نشانههای گروه خونی
براساس نظام گروه خونی ABO که در بالا توضیح داده شد، شما ممکن است به یکی از گروههای خونی زیر تعلق داشته باشید.
شما میدانید که به کدام گروه خونی تعلق دارید؟ دانستن گروه خونیتان در مواردی ممکن است اطلاعی حیاتی برای شما محسوب شود.
تعیین گروه خون: چگونه میتوانیم گروه خون فردی را تعیین کنیم؟
1- نمونه خون فرد را با سه محلول مخلوط کنید که حاوی پادتنهای A، B یا Rh هستند.
2- سپس به آنچه رخ میدهد توجه کنید. در کدام مخلوط خون لخته میشود؟ لخته شدن خون نشان میدهد که خون با پادتن خاصی واکنش داده است و بنابراین با خونی که آن نوع پادتن را دارد، سازگار نیست. اگر خون رسوب نکرد، میتوان نتیجه گرفت که آن خون پادزایی را که به پادتن موجود در محلول متصل میشود، ندارد.
3- اگر شما بدانید که خون فرد چه پادزاهایی دارد، میتوانید به سادگی گروه خون او را تعیین کنید.
وقتی خون لخته میشود یا به اصطلاح کپه کپه میشود، چه چیزی رخ میدهد؟
برای اینکه انتقال خون موفقیتآمیز باشد باید دهنده و گیرنده خون از لحاظ گروههای خونی ABO و Rh با هم سازگار باشند. اگر آنها سازگار نباشند گلبولهای قرمز خون دهنده کپه کپه یا لخته میشوند. گلبولهای قرمز لخته شده میتوانند رگهای خونی را مسدود کرده و از رسیدن خون به بخشهای مختلف بدن جلوگیری کنند. به علاوه، گلبولهای لخته شده متلاشی میشوند و محتویات آنها بیرون میریزد. گلبولهای قرمز، هموگلوبین دارند که در خارج از گلبول قرمز حالت یک سم را پیدا میکند. این وقایع میتوانند برای بیمار بسیار خطرناک باشند.
پادزای A و پادتن B میتوانند به یکدیگر متصل شوند و همین طور پادزای B و پادتن B میتوانند به هم بپیوندند. اگر شخصی با گروه خونی B از فردی با گروه خونی A خون دریافت کند، این واقعه رخ میدهد. گلبولهای قرمز به واسطه پادتنها مانند حبه انگور به هم متصل میشوند. همان طور که گفتیم تجمع گلبولها و در نتیجه تشکیل لخته خون میتواند به مرگ منجر شود. اگر شخصی با گروه خون +A خون +B دریافت کند. پادتنهای B موجود در خون +A به گلبولهای قرمز خارجی حمله میکنند و به آنها متصل میشوند. پادتنهای B خون +A با پادزاهای خون +B میپیوندند و لخته شدن رخ میدهد. این واقعه خطرناک است، زیرا گلبولهای لخته شده متلاشی میشوند و محتویات آنها به بیرون سلول میریزد. در این حالت این محتویات سمیمیشوند.
انتقال خون: چه کسی از چه کسی میتواند خون دریافت کند؟
شما میتوانید به شخصی با گروه خون A، خون A و به شخصی با گروه خون B، خون B تزریق کنید و برای گروههای خونی دیگر نیز همین طور. البته در برخی موارد میتوانید از فردی با گروه خون متفاوت خون دریافت کنید یا به شخصی با گروه خونی دیگر خون بدهید. اگر فرد دریافت کننده خون، گروه خونی دارد که علیه پادزاهای گروه خون دهنده پادتنی تولید نمیکند انتقال خون میتواند با موفقیت انجام شود، اما اگر فردی که میخواهد خون دریافت کند پادتنهایی دارد که با پادزاهای خون دهنده پیوند میشوند گلبولهای قرمز خون دهنده لخته خواهند شد.
افرادی که گروه خون آنان از نوع O است، دهنده عمومی و افرادی که گروه خون آنان از نوع AB است، گیرنده عمومینامیده میشوند.
واژهنامه:
Antigen پادزا: مولکولی که باعث تولید پادتن میشود.
Antibody پادتن: مولکولی از جنس پروتئین که به پادزا متصل میشود. پادتنها نقش مهمیدر مقابله با عوامل بیگانه برعهده دارند.
RBC)Red Blood Cell) گلبول قرمز
WBC) White Blood Cell) گلبول سفید
Platelet پلاکت
Transfusion انتقال خون
منبع:
100 Greatest Medical Disscoveries Angela Royston 1995 اهمیت شناخت گروههای خونی
خون، مایع حیات!
انتقال تمام خون یا اجزایي از خون از شخصی به شخص دیگر از صدها سال پیش انجام میشده است. بسیاری از بیماران پس از انتقال خون میمردند تا اینکه در سال 1901، یک پزشک استرالیایی به نام «کارل لندشتاینر» گروههای خونی انسان را کشف کرد. از آن زمان به بعد انتقال خون ایمنتر شده است. فعالیتهای لندشتاینر امکان تعیین گروههای خونی را فراهم کرد و به ما امکان داد انتقال خون را با اطمینان بیشتری انجام دهیم. وی به خاطر این کشف بزرگ جایزه نوبل پزشکی سال 1930 را به خود اختصاص داد.
سرگذشت انتقال خون
نخستین انتقال خون موفق در حدود سال1665 میلادی انجام شد. در این سال، «جان ویکلینز» با استفاده از تیغ توخالی جوجهتیغی و یک مثانه، از سگی خون گرفت و آن را از طریق سیاهرگ وارد پیکره سگ دیگری کرد.
دو سال بعد، یک پزشک فرانسوی به نام «جین دنیس» مقداری از خون برهای را به پسر 15 سالهای که از تب رنج میبرد، انتقال داد. بیمار در دست خود مقداری سوزش احساس کرد، اما بهبود یافت. دنیس انتقال خون دیگری انجام داد. او مقداری از خون گوسالهای را به خدمتکار خود تزریق کرد که همسرش از هرزگی او به تنگ آمده بود. این زن تصور میکرد اگر به شوهرش خون پاک و تازهای تزریق شود، او از ولگردی در خانههای فساد پاریس دست برخواهد داشت. از آنجايي كه دنیس تصور میکرد خون چهارپایان سالمتر از خون انسانهاست (زیرا آنها هرزگی و خور و خواب بیبرنامه ندارند)، خون گوساله را برگزید.انتقال خون با موفقیت انجام شد اما خدمتکار دست از هرزگی برنداشت. از این رو همسرش از دنیس درخواست کرد خون بیشتری به او تزریق کند. پس از این تزریق، خدمتکار درد شدیدی را در دست و کلیههایش احساس کرد، ضربان قلبش نامنظم شد و در ادرارش خون ظاهر شد. با وجود این، او نجات یافت و واکنشهای دستگاه ایمنی بدنش در قبال خون بیگانه به مرگ او نینجامید. به هر حال خدمتکار هرزه باز هم شبگذرانی در میخانهها را از سر گرفت. همسرش از دنیس خواست باز هم به او خون تزریق کند. این خدمتکار یک شب پس از سومین انتقال خون جان باخت. دنیس به قتل متهم شد اما در جریان محاکمه مشخص شد همسرش که از دست هرزگی او به تنگ آمده بود و دیگر به«خوندرمانی» امیدی نداشت، دست به دامان سم شده بود تا از شر این شوهر بیوفا خلاص شود. با وجود این، دادگاه هرگونه انتقال خون را ممنوع اعلام کرد. در قرن نوزدهم «جان لیکوک» برای درمان خونریزی بیش از حد، به انتقال خون روی آورد. او معتقد بود تنها انتقال خون بین دو جانور از یک گونه، سالم و بدون خطر است. پزشک دیگری به نام«جیمز بلوندل» به توصیه لیکوک عمل کرد. او در سال 1829 خون همکارش را به زنی انتقال داد که پس از زایمان دچار خونریزی شده بود. این زن زنده ماند اما انتقال خونهای بعدی به مشکلاتی منجر شدند. بعضی وقتها خون جدید با خون بیمار خوب مخلوط میشد، اما گاهی دو خون با هم مخلوط نمیشدند و در نتیجه خون همانند سرشیر، کپه کپه میشد. این مشکلات پس از کشف گروههای خونی برطرف شد.
ماجرای کشف گروههای خونی
مخلوط کردن خون دو فرد ممکن است به تجمع اجزای خون در کنار یکدیگر منجر شود. در این حالت خون کپه کپه به نظر میرسد. گلبولهای قرمزی که کنار هم جمع شدهاند، میتوانند باعث واکنشهای خطرناکی در بدن شوند. این واکنشها میتوانند نتایج مرگباری داشته باشند. لندشتاینر کشف کرد کپه کپه شدن خون زمانی رخ میدهد که فرد دریافت کننده خون، پادتن ضدگلبولهای فرد دهنده را در خون خود داشته باشد.
خون از چه اجزایی تشکیل شده است؟
یک انسان بالغ حدود 6-4 لیتر خون دارد که در
سر تا سر بدنش در حال گردش است. خون کارهای مهمیانجام میدهد اما انتقال اکسیژن به بخشهای مختلف بدن مهمترین کار آن است. خون از چند نوع سلول شناور و مایعی به نام پلاسما تشکیل شده است.
سلولهای قرمز خون که گلبولهای قرمز نیز نامیده میشوند حاوی هموگلوبیناند. این پروتئین به اکسیژن متصل میشود. گلبولهای قرمز اکسیژن را به بافتهای بدن میرسانند و دیاکسیدکربن را از محیط آنها دور میکنند. سلولهای سفید خون که گلبولهای سفید نیز نامیده میشوند با عوامل عفونی مبارزه میکنند.
پلاکتها به لخته شدن خون کمک میکنند. برای مثال، وقتی جایی از بدنمان بریده میشود، آنها با تسهیل لخته شدن خون مانع خونریزی شدید میشوند.
پلاسما حاوی املاح و پروتئینهای متنوعی است.
گروههای خونی مختلف کدامند؟
تفاوت خونهای مختلف به وجود یا عدم وجود پروتئینهای ویژهای به نام پادتن و پادزا برمیگردد. پادزاها بر سطح گلبولهای قرمز و پادتنها در پلاسمای خون قرار دارند. افراد مختلف، انواع متفاوت و ترکیبهای متفاوتی از این مولکولها را دارند. گروه خونی شما به آنچه از والدین خود به ارث بردهاید وابسته است. امروزه بیش از 20 نوع نظام تعیین گروه خون وجود دارد اما نظام ABO و RH مهمترین آنها هستند که برای انتقال خون استفاده میشوند. همه گروههای خونی با هم ناسازگار نیستند. مخلوط کردن گروههای خونی ناسازگار به کپه کپه شدن خون میانجامد که برای بیمار خطرناک است.
نظام ABO
طبق این شیوه تعیین گروه خون، چهار نوع گروه خون وجود دارد: A، B، AB و O.
گروه خونA: اگر گروه خون شما از نوع A باشد، شما بر سطح گلبولهای قرمز خود پادزای A و در پلاسمای خود پادتن B را دارید.
گروه خون B: اگر گروه خون شما از نوع B باشد، شما بر سطح گلبولهای قرمز خود پادزای B و در پلاسمای خود پادتن A را دارید.
گروه خون AB : اگر گروه خون شما از نوع AB باشد، شما بر سطح گلبولهای قرمز خود هم پادزای A و هم پادزای B دارید. در پلاسمای خون شما پادتن A و پادتن B وجود ندارند.
گروه خون O : اگر گروه خون شما از نوع O باشد، شما بر سطح گلبولهای قرمز خود پادزای A و B را ندارید. در پلاسمای خون شما هم پادتن A و هم پادتن B وجود دارند.
نظام Rh
بسیاری از مردم بر سطح گلبولهای قرمز عامل Rh نیز دارند. Rh پادزایی است که هر کس آن را داشته باشد، +Rh محسوب میشود. کسانی که این پادزا را ندارند، -Rh محسوب میشوند. شخصی که -Rh است به طور طبیعی در پلاسمای خون خود پادتن Rh ندارد (اما میتواند پادتن A یا B را داشته باشد) اما اگر شخصی -Rh خون +Rh دریافت کند، علیه آن پادتن Rh میسازد که در پلاسمای خونش ظاهر میشود. فرد +Rh بدون هیچگونه مشکلی میتواند از فرد -Rh خون دریافت کند.
نشانههای گروه خونی
براساس نظام گروه خونی ABO که در بالا توضیح داده شد، شما ممکن است به یکی از گروههای خونی زیر تعلق داشته باشید.
شما میدانید که به کدام گروه خونی تعلق دارید؟ دانستن گروه خونیتان در مواردی ممکن است اطلاعی حیاتی برای شما محسوب شود.
تعیین گروه خون: چگونه میتوانیم گروه خون فردی را تعیین کنیم؟
1- نمونه خون فرد را با سه محلول مخلوط کنید که حاوی پادتنهای A، B یا Rh هستند.
2- سپس به آنچه رخ میدهد توجه کنید. در کدام مخلوط خون لخته میشود؟ لخته شدن خون نشان میدهد که خون با پادتن خاصی واکنش داده است و بنابراین با خونی که آن نوع پادتن را دارد، سازگار نیست. اگر خون رسوب نکرد، میتوان نتیجه گرفت که آن خون پادزایی را که به پادتن موجود در محلول متصل میشود، ندارد.
3- اگر شما بدانید که خون فرد چه پادزاهایی دارد، میتوانید به سادگی گروه خون او را تعیین کنید.
وقتی خون لخته میشود یا به اصطلاح کپه کپه میشود، چه چیزی رخ میدهد؟
برای اینکه انتقال خون موفقیتآمیز باشد باید دهنده و گیرنده خون از لحاظ گروههای خونی ABO و Rh با هم سازگار باشند. اگر آنها سازگار نباشند گلبولهای قرمز خون دهنده کپه کپه یا لخته میشوند. گلبولهای قرمز لخته شده میتوانند رگهای خونی را مسدود کرده و از رسیدن خون به بخشهای مختلف بدن جلوگیری کنند. به علاوه، گلبولهای لخته شده متلاشی میشوند و محتویات آنها بیرون میریزد. گلبولهای قرمز، هموگلوبین دارند که در خارج از گلبول قرمز حالت یک سم را پیدا میکند. این وقایع میتوانند برای بیمار بسیار خطرناک باشند.
پادزای A و پادتن B میتوانند به یکدیگر متصل شوند و همین طور پادزای B و پادتن B میتوانند به هم بپیوندند. اگر شخصی با گروه خونی B از فردی با گروه خونی A خون دریافت کند، این واقعه رخ میدهد. گلبولهای قرمز به واسطه پادتنها مانند حبه انگور به هم متصل میشوند. همان طور که گفتیم تجمع گلبولها و در نتیجه تشکیل لخته خون میتواند به مرگ منجر شود. اگر شخصی با گروه خون +A خون +B دریافت کند. پادتنهای B موجود در خون +A به گلبولهای قرمز خارجی حمله میکنند و به آنها متصل میشوند. پادتنهای B خون +A با پادزاهای خون +B میپیوندند و لخته شدن رخ میدهد. این واقعه خطرناک است، زیرا گلبولهای لخته شده متلاشی میشوند و محتویات آنها به بیرون سلول میریزد. در این حالت این محتویات سمیمیشوند.
انتقال خون: چه کسی از چه کسی میتواند خون دریافت کند؟
شما میتوانید به شخصی با گروه خون A، خون A و به شخصی با گروه خون B، خون B تزریق کنید و برای گروههای خونی دیگر نیز همین طور. البته در برخی موارد میتوانید از فردی با گروه خون متفاوت خون دریافت کنید یا به شخصی با گروه خونی دیگر خون بدهید. اگر فرد دریافت کننده خون، گروه خونی دارد که علیه پادزاهای گروه خون دهنده پادتنی تولید نمیکند انتقال خون میتواند با موفقیت انجام شود، اما اگر فردی که میخواهد خون دریافت کند پادتنهایی دارد که با پادزاهای خون دهنده پیوند میشوند گلبولهای قرمز خون دهنده لخته خواهند شد.
افرادی که گروه خون آنان از نوع O است، دهنده عمومی و افرادی که گروه خون آنان از نوع AB است، گیرنده عمومینامیده میشوند.
واژهنامه:
Antigen پادزا: مولکولی که باعث تولید پادتن میشود.
Antibody پادتن: مولکولی از جنس پروتئین که به پادزا متصل میشود. پادتنها نقش مهمیدر مقابله با عوامل بیگانه برعهده دارند.
RBC)Red Blood Cell) گلبول قرمز
WBC) White Blood Cell) گلبول سفید
Platelet پلاکت
Transfusion انتقال خون
منبع:
100 Greatest Medical Disscoveries Angela Royston 1995 ارسال نظر
پربیننده