قربانیان خاموش آلودگی هوا

شهرزاد عبدیه: گیاهان یکی از عوامل بسیار موثر در کاهش آلودگی هوا هستند، اما افزایش میزان غلظت آلوده‌کننده‌ها حتی به درختان هم آسیب می‌رساند. حدود 2 میلیون اصله درخت در شهر اصفهان بر اثر گرد و غبار و آلاینده‌های موجود در هوا و نیز تغییرات درجه حرارت و گرما مسموم شدند. به گفته سرپرست سازمان پارک‌ها و فضای شهر اصفهان بیشتر این درخت‌ها چنار بودند. داریوش فتحی با اشاره به اینکه در سال‌های گذشته آلودگی هوا کمتر روی درختان تاثیر می‌گذاشت، گفت: آلودگی هوا باعث بسته شدن روزنه درختان و در نتیجه زردی آنها می‌شود و به این ترتیب مواد غذایی مورد نیاز به گیاهان و درختان نمی‌رسد. وی افزود: نشانه‌های مسمومیت درختان با آلاینده‌های هوا را می‌توان به صورت پلاسیدگی یا مرگ سلول‌ها مشاهده کرد. فتحی با اشاره به شست‌وشوی ماهانه درختان بعد از بارندگی‌های بهاره، یادآور شد: شهرداری بعد از کاهش غلظت گرد و غبار و آلاینده‌ها در هوای شهر اصفهان اقدام به شست‌وشوی همه درختان سطح شهر خواهد کرد. وی افزود: رطوبت باران روزنه‌های برگ درختان را باز می‌کند و تبادل گازها به آسانی صورت می‌گیرد. در گذشته تصور می‌شد چون آلودگی هوا یک مساله شهری است، خسارتی به مناطق جنگلی، کشتزار‌ها و باغات که معمولا از مناطق شهری و صنعتی دور هستند، وارد نمی‌کند، این در حالی است که بر اساس آخرین پژوهش‌ها جنگل‌ها و کشتزارها تا شعاع یکصد کیلومتری از شهرها تحت تاثیر آلودگی هوای شهرها و مراکز صنعتی قرار گرفته و متحمل خساراتی می‌شوند. به گفته مدیرکل محیط زیست استان تهران آلاینده‌های هوا ابتدا روی برگ گیاهان اثر می‌گذارد. محمدباقر صدوق در این باره گفت: آلاینده‌های هوا از طریق روزنه‌های موجود در برگ گیاه وارد می‌شود‌ و سپس همه گیاه و محصول آن را تحت تاثیر قرار می‌دهد. وی افزود: تاثیر آلودگی هوا و شدت خسارت به گیاه به عواملی مانند جنس، گونه، سن، مقدار نور، میزان رطوبت خاک، درجه حرارت، سرعت و دوره رشد گیاه، مواد غذایی، نوع ماده آلاینده، غلظت ماده آلاینده بستگی دارد. همچنین مدت زمانی که یک گیاه در معرض آلودگی هوا قرار می‌گیرد نیز در این زمینه موثر است. بنابر این ممکن است گیاهی نسبت به دی‌اکسید گوگرد حساسیت داشته باشد، در حالی که نسبت به ازن عکس‌العمل نشان ندهد.صدوق یادآور شد: آلودگی به صورت آشکار(در برگ‌ها و میوه) و پنهان در گیاهان تاثیر می‌گذارد. وی کاهش رشد و محصول گیاهان را از تاثیرات پنهان آلودگی هوا دانست و افزود: نکروز، کلروز، اپی ناستی و آبسش از علائم ناشی از آلودگی هواست. نکروز، کشندگی بافت‌ها در واقع مرگ سلولی گیاه در اثر برخی از آلاینده‌هاست. کلروز نیز به کاهش سبزینه و نابودی آن در گیاهان اطلاق می‌شود که باعث زرد یا سفید شدن برگ درختان می‌شود. اپی‌ناستی نیز به تاخوردگی و پیچیدگی برگ‌ها به سمت پایین و آبسش به افتادگی برگ‌ها در اثر آلاینده‌های هوا گفته می‌شود. به گفته صدوق معمولا برخی از آلاینده‌ها نسبت به دیگر آلاینده‌های هوا اثرات زیان‌آورتری دارند که از مهم‌ترین آنها می‌توان به دی اکسید گوگرد، ترکیبات فلوئور و دود - مه اشاره کرد. اما در کنار گیاهان و انسان‌ها، حیوانات نیز از آسیب‌های آلودگی هوا در امان نیستند تا جایی که تاثیر این آلودگی بر حیوانات به مراتب بیشتر از انسان‌هاست. انسان می‌تواند به شکل کنترل شده با استفاده از اقدامات پیشگیرانه مانند استفاده از ماسک و در خانه ماندن تا حدودی هرچند اندک از تاثیرات الودگی در امان باشد این در حالی است که حیوانات و دام‌ها چنین امکانی ندارند. رئیس‌ سازمان دامپزشکی کشور گفت: آلاینده‌های محیط و گرد و غبار به طور مستقیم وارد سیستم تنفسی حیوانات و دام‌ها شده و به صورت بیماری‌های تنفسی و التهاب بافت ریه ظاهر می‌شود. مجتبی نوروزی گفت: با توجه به اینکه قطرات گرد و غبار بسیار ریز است، سیستم دفاعی کمتر به آن واکنش نشان می‌دهد و آن را به صورت خلط دفع می‌کند. این قطرات تا عمق بافت ریه دام‌ها نفوذ می‌کند و در درازمدت باعث بیماری حیوان می‌شود. وی با اشاره به رسوب گرد و خاک روی مراتع، علوفه و درختان یادآور شد: تغذیه دام از این گیاهان باعث ابتلای آنها به بیماری‌های گوارشی از جمله اسهال می‌شود. نوروزی ادامه داد: عفونت‌های بینایی که در قالب عفونت‌های چشمی بروز می‌کند از دیگر عوارض آلودگی هوا بر حیوانات است. اگرچه این بیماری‌ها از دام به انسان منتقل نمی‌شود و اعضای آسیب دیده و بیمار دام در کشتارگاه دفع می‌شود، اما این بیماری‌ها باعث صرف دارو و تحمیل هزینه‌های اقتصادی مضاعفی به کشور می‌شود. در واقع آلوگی هوا نه‌تنها بر سلامت و زندگی همه موجودات زنده تاثیر می‌گذارد، بلکه از نظر اقتصادی نیز موجب آسیب به کشور می‌شود.