۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۶:۰۸
اولین فرمانروای زن فارس در گور می‌لرزد

مرگ مقبره «آبش‌خاتون»!

كاظم برآبادي: در مدح یکی از فرمانروایان اتابک همین بس که او با اینکه در آغاز جوانی به پادشاهی رسید اما با مردم بویژه با زنان چنان به مدارا رفتار می‌کرد که اکنون نیز به عنوان یک شخصیت معنوی شناخته می‌شود و درهای فولادین آرامگاهش با پارچه‌های سبز و قفل‌ها و سنجاق‌های کوچک به نشانه دعا و راز و نیاز پوشیده شده است. حکایت، حکایت آبش‌خاتون نخستین و تنها فرمانروای زن فارس و چهارمین پادشاه زن در دولت‌های اسلامی است که اکنون مقبره کهنه و فراموش شده‌اش هم پناهگاهی است برای جان‌های خسته که او را به نام بی‌بی‌خاتون می‌شناسند. مقبره آبش‌خاتون که به نام «رباط آبش» نیز معروف است، بنایی سه طبقه بوده که گنبدی روی آن قرار داشته است. بنای مقبره ساختمان آجری قدیمی است که تنها سه دیواره آن باقی مانده است (دیواره شمالی، غربی و شرقی). بعدها به دلیل عدم مراقبت و نگهداری ویژه از این عمارت، معماری آن تحت تاثیر شرایط جوی رو به نابودی رفت. این اضمحلال با فروریختن گنبد و بخشی از طبقه سوم بنا آغاز شد و اداره باستان‏شناسی وقت نیز مرحمت فرموده (!) برای حفظ آن بنا، طبقه فوقانی را خراب کرد. مرمتگران معتقدند که اطراف مقبره با کاشی‏های معرق نفیسی تزئین شده که مقداری از آن کاشی‏ها از بین رفته و فقط کاشی‏های یک سمت آن باقی مانده اما به نظر می‌رسد که در شرایط کنونی حتی این کاشی‌ها هم فرو ریخته باشند. با این همه قسمت‏هایی از کاشیکاری داخل بنا در موزه پارس نگهداری می‏شود. برفراز بنا کتیبه‏هایی مشتمل بر آیات قرآنی به خط ثلث و ریحانی روی کاشی نصب شده است. این در حالی است که در داخل بنا و در حیاط آرامگاه دو سنگ قبر وجود دارد که معجری آهنی روی آنها وجود دارد. جالب اینجاست که بیش از 70 سال پیش این بنا که به صورت مخروبه‌ای درآمده بود با شماره 76 به فهرست آثار ملی ایران پیوست اما چه حیف که در رژیم گذشته به دلیل بی‌توجهی به آن نه تنها هیچ اتفاق پیشگیرانه و مرمتگرانه‌ای برای مقبره آبش‌خاتون نیفتاد بلکه هجوم ویرانگرانه سارقان آثار تاریخی به آن بیشتر هم شد. در حال حاضر می‌توان با خیال راحت از این عمارت روبه ویرانی کامل چشم برداشت و بی‌توجه بود چرا که دیگر چیزی از آن باقی نمانده و در حالی در کوچه پس کوچه‌های یکی از میدان‌های اصلی شهر شیراز به احتضار خود نشسته که به دلیل بی‌توجهی و غفلت به یک ساختمان متروکه و پناهگاهی برای پرندگان تبدیل شده است. آبش خاتون که در سال 662 قمری فرمانروای فارس بوده و بر اساس مستندات موجود در زمان حکمرانی خود فعالیت‌های زیادی برای پیشرفت شهر انجام داده است اکنون چنان در گستره پیشرفت شهر فراموش شده است که حتی سرایدار مقبره آن نیز حوصله چندانی برای گشودن درها و فراهم کردن امکان بازدید از این بقعه ندارد و همین است که میهمانان هر روزه آن کلاغان و کبوترانی شده‌اند که بر دیوارهای تاریخی و ترک‌خورده بنا لانه کرده‌اند. هنگام تماشای این بنای متروک و ویرانه‌های باقیمانده از آن، تصویر مجسمه آبش خاتون که در موزه زینت ‌الملوک شیراز نگهداری می‌شود در ذهن تداعی می‌شود که باید به جای آن موزه در این محل نگهداری می‌شد؛ تنها زنی که در تاریخ فارس به فرمانروایی این خطه برگزیده شد. زنی دادگر و مومن که 23 سال حکمرانی را بر عهده داشت هم‌اکنون مقبره‌اش به پناهگاه پرندگان تبدیل شده و در حیاط آن داربست‌های فلزی زنگ زده‌ای خود‌نمایی می‌کنند که به نظر می‌رسد چندین سال پیش برای مرمت بنا نصب شده و اکنون بی استفاده بر جای مانده‌اند.
ارسال نظر
captcha
پربیننده