«شهر سوخته» محوطه‌اي باستاني در 65 کيلومتري راه زابل به زاهدان با بيش از پنج هزار سال قدمت بزرگ‌ترين محل استقرار شهرنشينان در نيمه شرقي فلات ايران و نمونه‌اي منحصر به فرد و حکايتگر واقعي علم، صنعت و فرهنگ دوره سيستان است. اين شهر در يک مقطع زماني، حدود یکهزار تا یکهزار و 200 سال بين سال‌هاي 3200 تا 3000 پيش از ميلاد مسکوني بوده است.شهر سوخته در همجواري يکي از دلتاهاي رود هيرمند و از مهم‌ترين مراکز دوران مفرغ در شرق ايران محسوب مي‌شود. اين منطقه از پنج بخش گورستان، منطقه مسکوني، بناهاي يادماني، صنعتي و بخش مرکزي تشکيل شده است. کلنل بيت، يکي از ماموران نظامي بريتانيا از نخستين کساني است که در دوره قاجار و پس از بازديد از سيستان به اين محوطه اشاره کرده و در خاطراتش اين محوطه را شهر سوخته ناميده و آثار باقيمانده از آتش‌سوزي را ديده است.پس از او سر اورل اشتين با بازديد از اين محوطه در اوايل سده حاضر، اطلاعات مفيدي درباره اين محوطه بيان کرده است. بعد از او شهر سوخته توسط باستان‌شناسان ايتاليايي به سرپرستي مارتيسو توزي از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ مورد بررسي و کاوش قرار گرفت. در سال هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي هيأتي ايراني به سرپرستي سيدمنصور سيدسجادي دور جديدي از کاوش‌ها در اين منطقه را آغاز کرد. شهر سوخته با فعاليت باستان‌شناسان و محققان در 12 فصل کاوش به جهانيان معرفي شد. البته کارشناسان معتقدند که تاکنون با انجام اين 12 فصل کاوش تنها چند درصد از شهر سوخته مورد حفاري و تحقيق قرار گرفته است. آثار به‌دست آمده از فصول مختلف کاوش در شهر سوخته وجود علوم و صنايع مختلف در اين مکان را ثابت کرده است. علم رياضيات، صنعت جواهرسازي، انواع بازي‌هاي فکري، پيشرفت در علم پزشکي با انجام نخستين عمل جراحي مغز و سزارين و دامداري نمونه‌اي از دستاوردهاي ساکنان سرزمين سيستان بويژه شهر سوخته در پنج هزار سال قبل محسوب مي‌شود. البته دورههاي دوم و سوم عصر مفرغ از دورههاي شکوفايي شهر سوخته به‌شمار مي‌روند. وجود اشيا و سنگ‌هايي که مواد اوليه آنها متعلق به منطقه شهر سوخته نيست حکايت از آن دارد که شهر سوخته در دوره‌اي که مردم در آنجا سکونت داشته‌اند با تعدادي از شهرها و مراکز باستاني همزمان روابط اقتصادي محکمي داشته است. تحقيقات انجام شده روي آثار کشف شده از مناطق مسکوني و گورستان شهر سوخته نشان مي‌دهد که مردم در چهار دوره استقراري بين سال‌هاي 3200 تا 1800 قبل از ميلاد در اين شهر سکونت داشته‌اند. يکي از دلايل نامگذاري شهر سوخته به اين نام، سوختن شهر در دو مرحله در حدود سال‌هاي 2700 و 2400 قبل از ميلاد بیان شده است. بررسي‌هاي انجام شده بيانگر اين حقيقت است که مرگ‌و‌مير مردان شهر سوخته درسنين جواني و حدود 35 تا 45 سالگي رخ داده است در مقابل اگرچه مواردي مرگ و مير درنوجواني زنان ساکن درشهر سوخته مشاهده شده است اما دربرخي موارد مرگ و ميرهايي درسنين 80 سالگي نيز داشته‌اند بنابراين زنان ساکن در شهر سوخته بيشتر از مردان عمر داشته‌اند. البته درباره علت مرگ‌و‌مير در شهر سوخته و نيز بررسي نهايي کودکان که عمرآنان از يک سالگي تا 12 سالگي برآورد شده و نيز نوزادان شهرسوخته هنوز اظهار نظر قاطعي به دست نیامده است. تحقيقات صورت گرفته روي 35 نمونه دندان انسان و 6 نمونه استخوان جانوري در شهر سوخته با استفاده از نرم‌افزارهاي آماري نشان مي‌دهد که الگوي غذايي ميان مردان و زنان متفاوت نيست و مصرف پروتئين حيواني در ميان ساکنان از ميزان کافي برخوردار نبوده بنابراین چنين به نظر مي‌رسد که اهالي شهر سوخته براي جبران اين کمبود از منابع پروتئين نباتي مانند حبوبات و غلات استفاده مي‌کرده‌اند. شهر سوخته مرکز بسياري از فعاليت‌هاي صنعتي و هنري بوده و در فصل ششم کاوش در شهر سوخته نمونه‌هاي جالب و بديعي از زيورآلات به دست آمد. باستان‌شناسان با يافتن مهره‌ها و گردنبندهايي از لاجورد و طلا در يک گور درباره روش‌هاي ساخت ورقهها و مفتول‌هاي طلايي به تحقيق پرداخته و دريافتند صنعتگران شهر سوخته با ابزار بسيار ابتدايي ابتدا صفحه‌هاي طلايي بسيار نازک به قطر کمتر از يک ميليمتر را تهيه کرده و بعد آنها را به شکل لوله‌هاي استوانه‌اي درمي‌آوردند و پس از اتصال دوسوي ورقهها به يکديگر مهره‌هاي سنگ لاجورد را در ميان آن قرار مي‌دادند. کارشناسان معتقدند تکنيک‌هاي به‌کار رفته در شهر سوخته با کارهاي مصريان باستان‌مشابهت دارد. در شهرسوخته انواع سفالينه‌ها و ظروف سنگي، معرق‌کاري، انواع پارچه و حصير يافت شده که معرف وجود چندين نوع صنعت، بويژه صنعت پيشرفته پارچه‌بافي در آنجاست. تاکنون ۱۲ نوع بافت پارچه تک‌رنگ و چند‌رنگ و قلاب ماهيگيري در شهر سوخته به دست آمده و مشخص شده مردم اين شهر با استفاده از نيزارهاي باتلاق‌هاي اطراف هامون سبد و حصير مي‌بافته و از اين ني‌ها براي درست کردن سقف هم استفاده مي‌کردند. صيد ماهي و بافت تورهاي ماهيگيري نيز از ديگر مشاغل مردمان شهر سوخته بوده است. گذري برتمدن شهري که سوخت
«شهر سوخته» محوطه‌اي باستاني در 65 کيلومتري راه زابل به زاهدان با بيش از پنج هزار سال قدمت بزرگ‌ترين محل استقرار شهرنشينان در نيمه شرقي فلات ايران و نمونه‌اي منحصر به فرد و حکايتگر واقعي علم، صنعت و فرهنگ دوره سيستان است. اين شهر در يک مقطع زماني، حدود یکهزار تا یکهزار و 200 سال بين سال‌هاي 3200 تا 3000 پيش از ميلاد مسکوني بوده است.شهر سوخته در همجواري يکي از دلتاهاي رود هيرمند و از مهم‌ترين مراکز دوران مفرغ در شرق ايران محسوب مي‌شود. اين منطقه از پنج بخش گورستان، منطقه مسکوني، بناهاي يادماني، صنعتي و بخش مرکزي تشکيل شده است. کلنل بيت، يکي از ماموران نظامي بريتانيا از نخستين کساني است که در دوره قاجار و پس از بازديد از سيستان به اين محوطه اشاره کرده و در خاطراتش اين محوطه را شهر سوخته ناميده و آثار باقيمانده از آتش‌سوزي را ديده است.پس از او سر اورل اشتين با بازديد از اين محوطه در اوايل سده حاضر، اطلاعات مفيدي درباره اين محوطه بيان کرده است. بعد از او شهر سوخته توسط باستان‌شناسان ايتاليايي به سرپرستي مارتيسو توزي از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ مورد بررسي و کاوش قرار گرفت. در سال هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي هيأتي ايراني به سرپرستي سيدمنصور سيدسجادي دور جديدي از کاوش‌ها در اين منطقه را آغاز کرد. شهر سوخته با فعاليت باستان‌شناسان و محققان در 12 فصل کاوش به جهانيان معرفي شد. البته کارشناسان معتقدند که تاکنون با انجام اين 12 فصل کاوش تنها چند درصد از شهر سوخته مورد حفاري و تحقيق قرار گرفته است. آثار به‌دست آمده از فصول مختلف کاوش در شهر سوخته وجود علوم و صنايع مختلف در اين مکان را ثابت کرده است. علم رياضيات، صنعت جواهرسازي، انواع بازي‌هاي فکري، پيشرفت در علم پزشکي با انجام نخستين عمل جراحي مغز و سزارين و دامداري نمونه‌اي از دستاوردهاي ساکنان سرزمين سيستان بويژه شهر سوخته در پنج هزار سال قبل محسوب مي‌شود. البته دورههاي دوم و سوم عصر مفرغ از دورههاي شکوفايي شهر سوخته به‌شمار مي‌روند. وجود اشيا و سنگ‌هايي که مواد اوليه آنها متعلق به منطقه شهر سوخته نيست حکايت از آن دارد که شهر سوخته در دوره‌اي که مردم در آنجا سکونت داشته‌اند با تعدادي از شهرها و مراکز باستاني همزمان روابط اقتصادي محکمي داشته است. تحقيقات انجام شده روي آثار کشف شده از مناطق مسکوني و گورستان شهر سوخته نشان مي‌دهد که مردم در چهار دوره استقراري بين سال‌هاي 3200 تا 1800 قبل از ميلاد در اين شهر سکونت داشته‌اند. يکي از دلايل نامگذاري شهر سوخته به اين نام، سوختن شهر در دو مرحله در حدود سال‌هاي 2700 و 2400 قبل از ميلاد بیان شده است. بررسي‌هاي انجام شده بيانگر اين حقيقت است که مرگ‌و‌مير مردان شهر سوخته درسنين جواني و حدود 35 تا 45 سالگي رخ داده است در مقابل اگرچه مواردي مرگ و مير درنوجواني زنان ساکن درشهر سوخته مشاهده شده است اما دربرخي موارد مرگ و ميرهايي درسنين 80 سالگي نيز داشته‌اند بنابراين زنان ساکن در شهر سوخته بيشتر از مردان عمر داشته‌اند. البته درباره علت مرگ‌و‌مير در شهر سوخته و نيز بررسي نهايي کودکان که عمرآنان از يک سالگي تا 12 سالگي برآورد شده و نيز نوزادان شهرسوخته هنوز اظهار نظر قاطعي به دست نیامده است. تحقيقات صورت گرفته روي 35 نمونه دندان انسان و 6 نمونه استخوان جانوري در شهر سوخته با استفاده از نرم‌افزارهاي آماري نشان مي‌دهد که الگوي غذايي ميان مردان و زنان متفاوت نيست و مصرف پروتئين حيواني در ميان ساکنان از ميزان کافي برخوردار نبوده بنابراین چنين به نظر مي‌رسد که اهالي شهر سوخته براي جبران اين کمبود از منابع پروتئين نباتي مانند حبوبات و غلات استفاده مي‌کرده‌اند. شهر سوخته مرکز بسياري از فعاليت‌هاي صنعتي و هنري بوده و در فصل ششم کاوش در شهر سوخته نمونه‌هاي جالب و بديعي از زيورآلات به دست آمد. باستان‌شناسان با يافتن مهره‌ها و گردنبندهايي از لاجورد و طلا در يک گور درباره روش‌هاي ساخت ورقهها و مفتول‌هاي طلايي به تحقيق پرداخته و دريافتند صنعتگران شهر سوخته با ابزار بسيار ابتدايي ابتدا صفحه‌هاي طلايي بسيار نازک به قطر کمتر از يک ميليمتر را تهيه کرده و بعد آنها را به شکل لوله‌هاي استوانه‌اي درمي‌آوردند و پس از اتصال دوسوي ورقهها به يکديگر مهره‌هاي سنگ لاجورد را در ميان آن قرار مي‌دادند. کارشناسان معتقدند تکنيک‌هاي به‌کار رفته در شهر سوخته با کارهاي مصريان باستان‌مشابهت دارد. در شهرسوخته انواع سفالينه‌ها و ظروف سنگي، معرق‌کاري، انواع پارچه و حصير يافت شده که معرف وجود چندين نوع صنعت، بويژه صنعت پيشرفته پارچه‌بافي در آنجاست. تاکنون ۱۲ نوع بافت پارچه تک‌رنگ و چند‌رنگ و قلاب ماهيگيري در شهر سوخته به دست آمده و مشخص شده مردم اين شهر با استفاده از نيزارهاي باتلاق‌هاي اطراف هامون سبد و حصير مي‌بافته و از اين ني‌ها براي درست کردن سقف هم استفاده مي‌کردند. صيد ماهي و بافت تورهاي ماهيگيري نيز از ديگر مشاغل مردمان شهر سوخته بوده است. ارسال نظر
پربیننده