باید همه لحظه‌هارا «زندگی» کرد

روز26 ژوئن، شاهد نمایش عمومی یکی از احساسی‌ترین فیلم‌های سال 2009 با نام «وکیل خواهر من» بودیم. اقتباسی از رمانی به همین نام که «جودی پیکولت» آن را به رشته تحریر درآورده، نویسنده‌ای که در کنار این اثر، سه کتاب دیگرش نیز پیش‌تر مورد توجه سینماگران قرار گرفته بود. کارگردانی این فیلم برعهده «نیک کاساوتس» بود که پیش از این در بسیاری از فیلم‌ها در مقام نویسنده، کارگردان یا هنرپیشه حضور داشت، این کارگردان که اکنون 50 سال دارد، پیش از آغاز فعالیت مدتی را در آکادمی هنرهای دراماتیک آمریکا به تحصیل پرداخت و از مهم‌ترین فیلم‌های او می‌توان به «جان کیو» (در مقام کارگردان) و «تغییر چهره» (Face/Off) (در مقام بازیگر) اشاره کرد. اما شاید یکی از نکته‌های جالب توجه در این فیلم حضور «کامرون دیاز» در نقشی متفاوت و به‌عنوان هنرپیشه نقش اول زن باشد. داستان فیلم «وکیل خواهر من» رابطه بین دو خواهر با نام‌های «کیت» (سوفیا واسیلیوا) و «آنا» (ابیگیل برسلین) را به تصویر می‌کشد. کیت دچار بیماری سرطان است. او با رسیدن به سن 15 سالگی و در پی از کار افتادگی کلیه‌هایش نیازمند دریافت عضو می‌شود. از سوی دیگر به‌دنیا آمدن آنا بی‌تاثیر از بیماری خواهر بزرگ‌ترش نیست، چراکه والدین آنها با آگاهی از بیماری کیت تصمیم می‌گیرند تا فرزند دیگری را به‌دنیا بیاورند تا از شباهت‌های ژنتیکی آنها بتوانند در جهت نجات زندگی کیت استفاده کنند. این شرایط باعث می‌شود تا آنا در یک تنگنا قرار گیرد. او از یک سو می‌داند که باید یکی از کلیه‌هایش را به خواهرش اهدا کند و از سوی دیگر، علاقه او به فعالیت‌های ورزشی و جسمانی مانند فوتبال، وی را شدیدا نیازمند هردو کلیه می‌کند و این اتفاق آینده و علاقه او را در خطر قرار می‌دهد اما آنا تصمیم می‌گیرد تا با کمک یک وکیل که «الک ‌بلدوین» نقش او را ایفا می‌کند، تصمیم‌گیری درباره این موضوع را خود به‌دست بگیرد و به نوعی در برابر پدر و مادرش مقاومت کند. فیلم «وکیل خواهر من» اما مانند بسیاری از فیلم‌هایی که از روی رمان اقتباس می‌شوند، دارای پایانی بسیار متفاوت از کتاب است. در فیلم بیشتر تمرکز روی کیت است، در حالی‌که رمان آنا را محور توجه قرار می‌دهد، اما دلیل این تفاوت در چیست؟ اگر به گفته‌های کارگردان این فیلم رجوع کنیم علت را در تحقیقی می‌یابیم که کاساوتس روی این گروه از بیماران انجام داد. او برای ساختن این فیلم نیازمند آن بود که با دنیای علمی این بیماری و افرادی که از این بیماری رنج می‌برند بیشتر آشنا شود اما در پایان و براساس جرقه‌ای که «جرمی لون» نویسنده فیلمنامه در ذهن او روشن کرد تصمیم می‌گیرد تا پایان فیلم را براساس اتفاقی که در اکثر مواقع برای این بیماران روی می‌دهد تصویر کند. بی‌تردید کاساوتس به این نتیجه رسیده است که هیچ یک از مواردی که او در بیمارستان‌ها با آنها برخورد داشته مانند آنچه در کتاب شاهد آن بود پایان نیافته است. واقعیت این است که کودکان و نوجوانان بسیاری در سراسر دنیا به بیماری سرطان مبتلا هستند ولی متاسفانه در سینما بویژه سینمای امروز کمتر فیلمی خود را به این مساله مشغول می‌کند، از این رو شاید تلاش کارگردان فیلم و نویسندگان آن قابل تقدیر باشد. خود کاساوتس در این‌باره می‌گوید: «خیلی دشوار است. شما از چند نوجوان می‌پرسید که آیا به مرگ فکر می‌کنید؟...و پاسخ آنها مشخص است. بله، آنها به این مسأله فکر می‌کنند و این بسیار دردناک است. تا آنجا دردناک که حتی من نمی‌توانم آن را تحمل کنم». اما عده‌ای از منتقدان بر این باورند که فیلم «وکیل خواهر من» تلاشی برای گریه انداختن مخاطبان بوده و بسیاری نیز این فیلم را با «جان کیو» مقایسه می‌کنند که اساس داستانی آن با فیلم «وکیل خواهر من» یکسان می‌نماید. در «جان کیو» که «دنزل واشنگتن» نقش اصلی را بر عهده داشت، بار دیگر مساله نیاز به اهدای یک عضو به میان می‌آید. واشنگتن نقش مردی را بازی می‌کند که فرزندش نیاز به یک پیوند قلب دارد، اما به اعتقاد کاساوتس هر فیلمی جایگاه خود را دارد و مردم به دلایل بسیاری به تماشای فیلم‌ها می‌روند. کسانی که دوست دارند تا به دنیای خیالات گریزی بزنند تا تبدیل شدن یک ماشین به ربات را ببینند سراغ فیلم «تبدیل شوندگان» می‌روند و بعضی از مردم هم به انسان‌ها و دنیای پیچیده آنها علاقه نشان می‌دهند. در واقع و از نظر کاساوتس، مردم به این دلیل وارد سالن‌‌های تاریک سینما می‌شوند تا تجربه کسب کنند و هرکسی که می‌خواهد این تجربه‌ها را ارزان‌تر به‌دست بیاورد به تماشای فیلم می‌نشیند. این کارگردان، کاملا با این عقیده که فیلم برای به گریه انداختن مردم ساخته شده مخالف است و می‌گوید: «هدف فیلم (من) به گریه انداختن مردم نیست. هدف این است که مردم بفهمند زندگی زیباست. همه ما قرار است روزی مرگ را تجربه کنیم. حال بد نیست اگر در این میان تجربه‌ای احساسی هم از آن داشته باشیم». اما در این میان نمی‌توان از عملکرد بسیار قوی هنرپیشه‌های این فیلم به سادگی گذشت. گرچه این مساله در بازی هنرپیشه‌های جوان‌تر یعنی «ابیگیل برسلین» و «سوفیا واسیلیوا» نمود بیشتری دارد، اما کامرون دیاز نیز توانست یک ایفای نقش منطقی را از خود به نمایش بگذارد. بسیاری از علاقه‌مندان به سینما کامرون دیاز را در نقش‌های کمدی کاملا جا افتاده می‌بینند اما کاساوتس نظر دیگری دارد، چراکه دیدن این هنرپیشه در یک نقش کمدی به او این احساس را می‌داد که دیاز باید در نقش‌های جدی‌تری ظاهر شود، اما انتقادها حاکی از آن است که با وجود تلاش‌های بسیار دیاز، او نتوانسته دامنه احساسات را در این کاراکتر وارد کند چراکه او تنها بر سر تمام افرادی که در کنار او روی پرده حضور دارند فریاد می‌زند که «دخترم را نجات دهید». اما این گستردگی دامنه احساسات در شخصیت کیت (واسیلیوا) بیشتر به چشم می‌خورد. او تنها به خود فکر نمی‌کند، در واقع می‌توان گفت او اصلا به خود فکر نمی‌کند. کیت نگران است که خواسته‌ها و آرزوهای خواهرش به‌خاطر بیماری او از بین برود. کیت عاشق می‌شود و شورش دوران نوجوانی را نیز تجربه می‌کند. در عین حال واسیلیوا و برسلین یک رابطه خواهرانه خوب را به تصویر می‌کشند و به همین جهت می‌توان عملکرد دو هنرپیشه جوان را یکی از کلیدی‌ترین عوامل موفقیت فیلم دانست. البته نباید از انتخاب هوشمندانه کاساوتس بی‌تفاوت گذشت. ابیگیل برسلین با وجود سن کم خود یک نامزدی اسکار و چندین جایزه معتبر را در کارنامه دارد. کاساوتس درباره انتخاب او می‌گوید: «مصاحبه با کودکان برای دادن یک نقش به آنها یک تجربه عالی است. چون بعضی از آنها به خوبی برای مصاحبه آماده شده‌اند درحالی‌که واقعا هنرپیشه‌های خوبی نیستند ولی بعضی از بچه‌ها هنرپیشه‌های بسیار خوبی هستند، ولی کلا با مصاحبه مشکل دارند.» او ادامه می‌دهد: «ابیگیل یک شخصیت 70ساله درون جسم یک دختر 12 ساله است. این واقعا شگفت انگیز است که یک کودک با آن همه اهمیتی که برای خواهرش قائل است، تصمیم ندارد او را کمک کند و این به فیلم ما کمک زیادی می‌کند، بنابراین وقتی او به من گفت می‌خواهد در فیلم بازی کند، بلافاصله پذیرفتم». اما وضعیت درباره واسیلیوا متفاوت بود زیرا کاساوتس او را نمی‌شناخت و حتی با اندکی اصرار با او دیدار کرد. چیزی که نظرکاساوتس را به خود جلب می‌کرد، آمادگی این هنرپیشه برای دریافت احساسات بود. کاساوتس می‌گوید: «تمام مسؤولیت روی شانه‌های او افتاد و او به‌خوبی از عهده آن بر آمد. احساس می‌کردم که او از جمله افرادی است که این نوع فداکاری را برای خانواده‌اش می‌کند. من به‌دنبال هوش احساسی او بودم و بسیار خوشحالم که او همراه ما بود». اما یکی دیگر از نکات مثبت فیلم نحوه فیلمبرداری آن بود که تا حدود زیادی به مهارت «کالب دشانل» باز می‌گردد. در واقع تسلط دشانل در فیلمبرداری او را به نوعی کارگردان دوم و نوعی راوی در این فیلم تبدیل کرده بود و او مانع از آن شد تا «فلاش بک»های فیلم مخاطبان را سردرگم کند. از روی عمد یا غیر عمد، فیلم «وکیل خواهر من» توانست احساسات مخاطبان را به خوبی برانگیزد و نقدهای مثبت و منفی بسیاری را پیرامون خود ببیند اما گذشته از همه این مسائل این فیلم پیامی در دل دارد که همه ما بارها آن را شنیده‌ایم اما کمتر به آن توجه می‌کنیم و آن اینکه باید هر لحظه زندگی را زندگی کرد.