رضا شیبانی: «پاییز در راهرو» تجزیه و تحلیلی است شاعرانه بر غم و غربت و صد البته شاعرانه‌ای است سوررئال. شما در خوانش آثار این مجموعه با تصاویری غمگین روبه‌رو می‌شوید اما نمی‌توانید شکل هندسی و واقعی غم‌ها را بیابید. همین ابهام بر شاعرانگی شعرهای این مجموعه می‌افزاید و شما را غرق دنیایی می‌کند که غم شما را فرامی‌گیرد اما نمی‌دانید و نمی‌فهمید چرا؟!
نظیر همین افسردگی‌های بی‌سرمنشأ که آدمی را از پا می‌اندازد اما نمی‌دانی و نخواهی دانست از چه چیزی غمگینی!
«شعر که می‌خوانی
گنجشک‌ها ساکت می‌شوند
و یخ‌های قطب شمال
به راه می‌افتند...»
غمی در خیال دکتر «هادی منوری» است که تو را و گنجشک‌ها را و یخ‌های قطب شمال را یک جا فرامی‌گیرد و یک غربت جهانی و جهانشمول بر دلت سنگینی می‌کند.
«دستت را دراز می‌کنی
جهان طولانی‌تر می‌شود
من اما کجای زمین ایستاده‌ام؟»
یأس فلسفی به عنوان مبتلا به یک مدرنیته غمگین در این شعرها بیداد می‌کند؛ وقتی آن مخاطب ارجمند شعرهای جهان، یک بار هم که شده پس از عمری گریز، دست دراز می‌کند برای گرفتن دست شاعری از شاعران جهان و جهان سر ناسازگاری می‌گذارد و طولانی‌تر می‌شود تا این دست، باز دست‌نیافتنی بماند. در شعر هادی منوری، هیچ‌انگاری‌های رایج در جهان مدرن و ویرانگری نهفته در آن با هیبتی اندوهگین، بروز می‌کند. گویی سخن «والتر بنیامین» فیلسوف و زیبایی‌شناس پیرو «کانت» خود را نشان می‌دهد که روشنگری در هنر یعنی همانا ویرانگری! ویرانگری هر چه بود و هست در هنر و با هنر. پیروان ویرانگری می‌گویند شاعر باید دنیا و مناسبات آن را ویران کند و از نو بسازد:
«همه دروغ می‌گویند
حتی کبوتران چاهی بغداد
شاعران سرزمین حلب
و بادهایی که از دوردست می‌آیند
همه دروغ می‌گویند
حتی من که دوستت دارم!»
می‌بینید که شاعر حتی به خود و عشق خود نیز رحم نمی‌کند. البته این حس و حال پشت پا زدن و شکلی از دروغ‌انگاری جهان و حتی رسیدن به این نکته که ما از بیخ دروغ و هیچیم یا به عبارتی هیچ‌انگاری و نهیلیسم، چیز تازه‌ای نیست. در شاعران کهن هم بوده و اغلب شاعران بزرگ در کنار یک ساقی‌نامه و حبسیه و مرثیه، یک «هیچ‌نامه» هم داشتند:
«جهان و کار جهان جمله هیچ در هیچ است
هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق [حافظ]»
یا:
«هیچم
هیچم و چیزی کم
ما نیستیم از اهل این عالم که می‌بینید
وز اهل عالم‌های دیگر هم [اخوان ثالث]»
گاه اندوهی مبهم در کنار سایه‌روشن‌هایی شهودی که از کلیدواژه‌هایی چون مادر در شعر بروز می‌کند سر به آسمان می‌ساید و دل آدمی را می‌فشارد:
«کبوتران بال می‌زنند
مادرم پرواز می‌کند
و دختران جوان سیاه می‌پوشند»
به این هم باید اشاره کنم که بعضی شعرهای هادی منوری در این مجموعه بشدت غمگین، هرگز از روشنی عشق و عاطفه خالی نمی‌شود. حتی آنجا که از گورستان و مرگ و سنگ قبر می‌سراید، با کلماتی روشن، فضای تیره و تاریک شعر را کمی روشن نگاه می‌دارد. کلماتی که نقش شمع‌هایی کم‌سو اما بالاخره روشن را در ظلمت یک اتاق در شبی مظلم، بازی می‌کنند. فی‌المثل در همان شعر پیشین غم متراکم شعر به تغزلی زیبا می‌رسد:
«در لباس سیاه
زیبا گریه می‌کنی
من دوستت دارم
و می‌خواهم اشک‌هایت را خودم پاک کنم
اما . . .» (صفحه ۴۳)
تلمیحات خوب نیز در این مجموعه به چشم می‌خورد، همین‌طور تاثیرپذیری درست شاعر از شاعران بزرگ جهان. همه اینها دست به دست هم می‌دهد و یک بینامتنیت برجسته در بعضی شعرهای منوری به وجود می‌آورد. مثلا با این شعر ناخودآگاه فضای ذهنی شاعران جهان عرب تداعی می‌شود:
«فراوان باش
در جشن دانه‌های گندم
قحطی که از مصر بگذرد
تمام آب‌های جهان تبخیر می‌شوند
و هفت گاو نر
مزارع را شخم می‌زنند
تا کلمات ممنوعه بروید»
علی‌ای‌حال، بین مجموعه‌های بی‌وزن که زیاد هم منتشر می‌شوند و غالبا از صورت و سیرت شعری بی‌‌بهره‌اند، معدود کتاب‌هایی هم پیدا می‌شوند که جدی هستند، از جمله «پاییز در راهرو»ی دکتر هادی منوری.