آرش رضوانی: اعمال تحریم‌های اقتصادی به منظور تغییر یا محدود ساختن رژیم‌های سیاسی یکی از برنامه‌هایی بوده که از نیمه دوم قرن بیستم به این سو در سیاست خارجی آمریکا نقش موثری ایفا کرده است. تحریم‌هایی که رسانه‌های غربی با قیل و قال رسانه‌ای سعی در موثر جلوه دادن آن داشتند و با این اقدام چشم خود را روی بسیاری از واقعیت‌های کشورهای تحریم شده می‌بستند. «جنگ پنهان؛ ایالات متحده و تحریم‌های عراق» نوشته جوی گوردن که اخیرا با ترجمه زهرا کسمتی روانه بازار نشر شده است، به تاثیرات مخرب تحریم‌ها روی زندگی روزمره مردم عراق و از بین بردن زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی می‌پردازد. این کتاب در پی آن است که نشان دهد چگونه تحریم‌های 13 ساله علیه رژیم صدام حسین به بهانه مهار زیاده‌خواهی‌های وی، موجب فروپاشی این کشور پیش از حمله آمریکا و مؤتلفانش در مارس 2003 شد. ایالات متحده آمریکا به منظور تنبیه رژیم صدام حسین در حمله به کویت، اقدام به 13 سال تحریم همه‌جانبه علیه عراق کرد. این تحریم‌ها از سال 1990 آغاز شد و تا سال 2003 ادامه داشت. این تحریم‌ها به گواهی تاریخ جامع‌ترین و ویرانگرترین تحریم‌هایی بود که در طول تاریخ به نام سکانداری بین‌المللی وضع شده است. این تحریم‌ها همراه بمب‌هایی که در سال ۱۹۹۱ بر عراق فروریخته شد، زیرساخت‌های این کشور را تا مرز نابودی پیش برد و لطمه شدیدی به شرایط اساسی لازم برای ادامه حیات مردم این کشور زد. همزمان با از بین رفتن زیرساخت‌های اقتصادی عراق، زیرساخت‌های اجتماعی آن نیز فروپاشید. به‌گونه‌ای که پس از گذشت قریب به 11 سال از حمله آمریکا به عراق، این کشور هنوز نتوانسته در عرصه جهانی قد برافرازد و همواره دستخوش تغییرات منطقه‌ای و محل ظهور جریان‌های افراطی بوده است. نویسنده کتاب در اعلام جرم بی‌پرده ضد سیاست ایالات متحده، نقش اصلی این کشور در شکل‌دادن به تحریم‌ها علیه عراق را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد آمریکا چگونه از ورود لوله آب گرفته تا پودر رختشویی و واکسن کودکان به عراق صرفا به این دلیل که قابل استفاده برای ساخت سلاح اتمی است، جلوگیری می‌کرد. همچنین نویسنده با استناد به گفت‌و‌گوهای انجام شده در جلسات سازمان ملل نشان می‌دهد چگونه آمریکا از ورود پارچه سفید برای کفن مسلمانان به عراق جلوگیری به عمل آورد و در توجیه این اقدام اعلام کرد پارچه سفید کاربرد صنعتی دارد. سیاهه ستمگری‌های آمریکا در تحریم عراق به این موارد محدود نمی‌شود و شامل «دستمال کاغذی»، «مواد مربوط به تولید کفش»، «چسب تولید سیگار»، «نخ خیاطی»، «مواد بسته‌بندی»، «پنبه خام برای تولید ملحفه و باند پزشکی»، «حشره‌کش‌های شیمیایی» و.... نیز می‌شود. تمام این اقلام وارداتی صرفا به دلیل «کاربرد دو منظوره» از ورود به عراق باز می‌ماندند. (صص107 و 108)
دکتر جوی گوردن با دستمایه قراردادن اسناد داخلی سازمان ملل، صورتجلسات محرمانه تشکیل‌شده در پشت درهای بسته و مصاحبه با دیپلمات‌های خارجی و مقام‌های آمریکایی تشریح می‌کند که چگونه ایالات متحده نه‌تنها جلوی ورود کالاهای بشردوستانه حیاتی به عراق را گرفت بلکه تلاش‌هایی را که برای اصلاح نظام تحریم‌ها به‌عمل می‌آمد نیز تضعیف کرد. آمریکا به‌طور یکجانبه به بازرسان تسلیحاتی سازمان ملل بی‌اعتنایی کرد و آرای اعضای شورا امنیت را بازیچه دست خود ساخت. سیاست‌هایی که ایالات متحده به‌طور حساب‌شده در پیش گرفت در تمام زمینه‌های سیاسی، حقوقی و اداری استمرار شرایط مصیبت‌بار عراق را تضمین می‌کرد. «جنگ پنهان؛ ایالات متحده و تحریم‌های عراق» روایتگر ریاکاری و سیاست یک بام و دوهوای ایالات متحده آمریکا در قبال عراق است. اسناد استفاده شده در این کتاب نشان‌دهنده آن است که سیاست‌های شورای امنیت سازمان ملل تا چه اندازه ملهم از سیاست‌های خارجی آمریکا در عرصه جهانی است. ایالات متحده آمریکا به بهانه صدور قطعنامه علیه عراق تفسیر وسیعی از کلماتی چون «کاربرد دومنظوره» کالاها و «سلاح‌های کشتارجمعی» ارائه می‌داد و با این کار موجب شد این دولت موانع بی‌شماری برای تصویب قراردادهای خرید اولیه مورد نیاز غیرنظامیان عراقی در چارچوب نفت در برابر غذا ارائه کند. این تحریم‌های بی‌مورد آمریکا عملا مانع ورود هر کالایی از واکسن و شیرخشک نوزادان گرفته تا تخم‌مرغ مصرفی عراقی‌ها می‌شد. از سوی دیگر، آمریکا در قبال کالاهایی که ریسک امنیتی بالایی داشتند سیاست دوگانه‌ای اتخاذ می‌کرد و در برابر ورود فیبر نوری به این کشور ملایمت نشان می‌داد و از سوی دیگر در برابر اقلام دارویی ضروری که از مرگ بی‌گناهان بسیاری در عراق جلوگیری می‌کرد، مقاومت می‌کرد.(ص11)
به‌رغم این واقعیات رسانه‌های غربی در گزارش‌های خود تلاش می‌کردند با نادیده گرفتن گزارش‌های نهادهای غیردولتی، هرچه بیشتر بر کارآمد بودن تحریم‌ها تاکید کنند. گزارش‌های نهادهای غیردولتی موید افزایش نگران‌کننده مرگ و میر کودکان، شیوع بیماری‌های ناشی از آب آلوده و سوءتغذیه بودند. به‌رغم ارائه این گزارش‌ها و فجایعی که در عراق رخ می‌داد، طنز تاریخ آنجا بود که هر سه دولتی که از سال 1990 تا 2003 در آمریکا بر سر کار قرار داشتند (جورج بوش پدر، بیل کلینتون و جورج بوش پسر) اصرار داشتند متعهد به تامین رفاه مردم عراق هستند. این وضعیت به گونه‌ای بود که مادلین آلبرایت، وزیر خارجه اسبق آمریکا در یکی از سخنرانی‌های خود اعلام کرد «من بیشتر از صدام حسین نگران کودکان عراقی‌ام».
هر یک از سه دولت آمریکایی در این سه دهه تاکید داشتند با انجام تحریم‌ها دست صدام حسین را برای خرید مواد غذایی نبسته‌اند اما آنچه به آن اشاره نمی‌شد این بود که وقتی مواد غذایی به عراق می‌رسید، دولت عراق به دلیل فقدان وسایل حمل و نقل قادر به توزیع آنها در میان مردمش نبود و ایالات متحده مرتبا در شورای امنیت مانع واردات کامیون، لاستیک خودرو و قطعات یدکی به عراق می‌شد.(ص18)
از سوی دیگر، رسانه‌های غربی با ارائه گزارش‌هایی جهت‌دار تلاش می‌کردند نشان دهند صدام با استفاده از منابع مالی کشورش و درآمدهای حاصل از قاچاق اقدام به خرید کالاهای تجملی برای خودش و همپالکی‌هایش در عراق می‌کند. (ص 19)
سیاست مهار، چگونه تحریم‌ها واقع شد، نفوذ ایالات متحده، مشکل مانع‌تراشی‌ها، وسعت فجایع، تنش در سازمان ملل، نقش حکومت عراق، کنگره و تحریم‌ها، رسوایی برنامه نفت در برابر غذا، سیاست ایالات متحده، حقوق بین‌الملل و تحریم‌ها، مسائل اخلاقی و سیاسی فصل‌های تشکیل دهنده این کتاب است. این 12 فصل در کنار اشاره به تاریخچه شکل‌گیری تحریم‌ها علیه کشور عراق به تکوین این سیاست در میان سیاستمردان آمریکایی و نقش سازمان ملل در توجیه این تحریم‌ها می‌پردازد. جوی گوردن، فارغ‌التحصیل مقطع دکترا در رشته فلسفه از دانشگاه فیرفیلد در این کتاب زحمات بسیاری کشیده و برای دستیابی به اسنادی که هرگز منتشر نشدند مصاحبه‌های فراوانی با افراد مختلف انجام داده است. از این رو 114 صفحه از حجم 493 صفحه‌ای این کتاب را ارجاعات به منابع و مصاحبه‌ها تشکیل می‌دهد. این ویژگی بر اهمیت هر چه بیشتر کتاب در نشان دادن چهره واقعی سیاست‌های آمریکا می‌افزاید. کتاب «جنگ پنهان؛ ایالات متحده و تحریم‌های عراق» با ترجمه دکتر زهرا کسمتی به قیمت 22 هزار تومان از سوی نشر نی منتشر شده است.