رضا شیبانی: «مادرم شانه به سر» سروده حامد محقق، با تصویرگری سیدحسام طباطبایی، یک کتابچه شعر کودک است که با قیمت هزار تومان منتشر شده است؛ حاوی سروده‌‌‌هایی کوتاه با موضوعاتی چون مادر، خداشناسی، طبیعت و جنگ. می‌توان گفت در مجموع، کاری است خوب و مفید با پیام‌‌های تربیتی ارزشمند. صدالبته در این وانفسای شعر کودک که هم به لحاظ کمیت و هم به لحاظ کیفیت بحران داریم، نمی‌توان و انصاف نیست مته به خشخاش اثر بگذاریم. همین که ضدفرهنگی نیست و به نفع فرهنگ است خود لطف عظیمی است. چاپ و انتشار کتاب‌‌های هزار تومانی برای کودکان، از خوش‌سلیقه‌‌‌‌‌ترین کارهایی است که می‌توان برای ترویج کتابخوانی انجام داد. کودکان نیازهای مهم‌تری برای خود شناخته‌‌‌اند؛ از باربی و اسباب‌بازی‌‌های چینی گرفته تا سی‌دی‌‌های کارتونی والت‌دیزنی. چه کسی در این جامعه به یاد شعر کودک ایرانی برای فرزندش می‌افتد؟ ترویج کتابخوانی مفید برای کودکان چنین جامعه‌ای نیازمند کار چریکی در عرصه فرهنگ است. این شیوه از آن جمله کارهای چریکی موفق می‌تواند باشد. کافی است طعم ادبیات را به کودکان‌مان بچشانیم. باور کنید ادبیات از بیسکویت و پفک برای کودکان جذاب‌‌‌‌‌‌تر و لازم‌‌‌‌‌‌تر است. شعر کودک شاید شکم کودکان فقیر را پر نکند اما به آنان می‌آموزد که برای پر کردن شکم و برای به دست آوردن آرزوها و گشودن عقده‌ها نباید به هر کاری تن داد. اساسا ادبیات، با خود مناعت طبع می‌آورد. در جهان توسعه‌یافته عقیده‌ای حاکم است که می‌گوید در دوراهی «آموزش‌وپرورش/ رفاه عمومی» باید آموزش‌وپرورش را انتخاب کرد. حتی ژاپنی‌ها ضرب‌المثلی دارند که می‌گوید «کودک را گرسنه به مدرسه بفرست؛ یاد خواهد گرفت چگونه شکم خود را شرافتمندانه پر کند». شعر کودک بی‌تردید بخشی از آموزش‌وپرورش است. به یاد داریم که در دوران کودکی ما دهه شصتی‌ها، چگونه در مدارس و مهدهای کودک، بسیاری از جنبه‌‌های فرهنگ عمومی و قوانین نظیر گذر از خیابان، رعایت نظافت، احترام به بزرگ‌ترها و... با شعر به ما آموخته می‌شد. چه شده است که این ادبیات در دهه‌‌های اخیر این همه از سوددهی فرهنگی فاصله گرفته است؟ این هشدار را هم مطرح کنم که در سال‌‌های اخیر، در مناطق قومیتی و با هدایت شبکه‌‌های وابسته، شعر کودکی برساخته پدید آمده که نقشی نفوذگر و مخرب را بر عهده گرفته است و دارد نسل جدید کودکان آذری و کرد و عرب و... را از ایرانیت بیگانه می‌کند. در کنار این، انحراف بزرگ دیگری در شعر کودک ما وجود دارد و آن هم «والت‌دیزنی‌زدگی» شعر کودک ما است. شعرکودک ما پر شده از کاراکترهای حیوانات، آن هم به تقلید از فرهنگ غربی؛ حیواناتی مثل خرس و زرافه و کانگورو و... جالب اینکه حیواناتی انتخاب می‌شوند که حتی جایگاهی اساطیری و تمثیلی در فرهنگ ما ندارند و صرفا به نیت مایه‌‌‌گیری از فضای جذاب کارتون‌‌های غربی، طرح می‌شوند. مثلا کودک ایرانی را که در اقلیم فرهنگی و جغرافیایی خود هیچ سر و کاری با حیوانی به نام زرافه ندارد، چرا باید با کاراکتری به نام زرافه پرورش عاطفی داد؟ حال فارغ از اینکه زرافه واجد صفت اساطیری در فرهنگ بیگانه نیز هست! این چیزی نیست جز تهی کردن همین ته‌مانده شعر کودک از حداقل‌‌های مفید فرهنگی. چند روز پیش دیدم در یکی از مهدهای کودک تبریز، به اسم «شعر به زبان مادری»، اسم حیوانات مختلف را با صداهای‌شان به کودکان می‌آموزند. متاسفانه به جای کلمات آذری اصیل نیز نام روسی و لاتین حیوانات را که در ترکیه و باکو رایج است، به کودکان یاد می‌دادند تا مثلا ترویج زبان مادری کرده باشند. این واقعا یک سوءمدیریت فرهنگی است. حتی فراتر از این می‌توان گفت یک جنایت و خیانت هولناک در حق ابنای ملت است. به جای اینکه راه و رسم درست زندگی کردن، پیوند با خانواده و میهن و شهروند خوب بودن به کودکان آموخته شود، دنیای بی‌فرهنگی پا را فراتر نهاده و با به دست گرفتن میدان و رسانه، ضد همه اینها را در پوشش شعر کودک اراده کرده است. باید در مقابل چنین سیلاب‌‌های بی‌رحم، حرف ارائه کنیم و اثر بیافرینیم و
تاثیر بگذاریم.