تیشه‌ای که زمان بر پیکره آثار معماری تاریخی و باستانی کشور می‌زند بس نیست که گاه مسؤولان حفظ و حراست ابنیه تاریخی کشور هم آستین‌ها را بالا می‌زنند و به قصد آرایش ابرو، چشمی را کور می‌کنند که دیگر هیچگاه نمی‌شود چیزی را به جای آن گذاشت. زیبایی بناهای تاریخی ایران که در بطن شهرهای کهن قرار گرفته از آن رو برای گردشگران داخلی و خارجی دیدنی است که خشت خشت آن بوی اصالت و تمدن فرهنگی ایران می‌دهد و گرنه چند پاره آجر و اندکی ملات دیگر چه حاجت به دیدن و دیده شدن. با این حساب وقتی که دست باغبان، نابودگر باغچه و باغ می‌شود نباید به دله دزدان ایرادی گرفت که چرا فلان کاشی فلان مسجد را به سرقت برده‌اند یا به هوای یافتن عتیقه‌ای زیر خاکی، مقبره‌ای باستانی را به تلی خاک بدل کرده‌اند. این روزها اصفهان که در قدیم شهر نصف جهانش می‌گفتند بی مهابا به تاراج تاریخش نشسته و دیده حیران این نابسامانی‌ها کرده است. اگر روزی روزگاری کسی با ساختن برجی از آرزوهایش، سایه سنگین تخریب و تهدید را به میدان نقش جهان تحمیل کرد یا در روزی دیگر خواب غفلت مدیران، تونل‌های خزنده مترو را میهمان سی و سه پل کرد حالا این نوبت پل خواجوست که این طور از کلنگ‌های مرمت به خود بلرزد! حکایت تلخی است، حکایت سایه شوم فراموشی که بر سر تاریخ افتاده و به جای آنکه نوید کاردرستی مدیران میراث کشور را بدهد، زمزمه بی کفایتی را در دالان‌های تاریخ می‌پیچاند!
سایه سیاه یک برج
سازمان میراث فرهنگی ایران موظف بود صبح روز 12 بهمن سه سال پیش تعدیل برج جهان نما را پایان ببرد اما این زمان به پایان رسید و برج به طور کامل تعدیل نشد. بی شک تولد و قد کشیدن این برج اولین قدم هتک حرمت از معنویت شهر تاریخی اصفهان بود. برجی که با بالا آمدنش نه تنها میراث فرهنگی اصفهان و ماندنش در فهرست یونسکو به زیر سوال رفت بلکه این سوال را به پیش کشید که چندگانگی در سیستم مدیریت سازمان میراث فرهنگی تا چه زمانی قرار است ادامه داشته باشد. اگر اصولا چنین مدیریتی در مجموعه ساخت و سازهای حریم تاریخی چنین شهرهایی است پس داستان رویش و قد کشیدن برجی به بلندای نقش جهان چگونه آغاز می‌شود؟ سازمانی که گاهی به علت یک حفاری کوچک غیرمجاز، ساخت یک ساختمان دو، سه طبقه غیرقانونی و حتی به بهای تخریب بسیاری از خانه‌ها و عمارت‌های قدیمی حاضر به همکاری با دیگر سازمان‌ها نیست و خودش را جلودار حفظ و نگهداری از آثار تاریخی می‌داند چگونه در برابر بالا رفتن برج جهان نما آنقدر سکوت کرد تا یونسکو به میدان بیاید و برای حفظ میراث این کشور فریاد برآورد. امروز دیگر آن برج تعدیل یافته و چند طبقه‌ای از آن را با خاک یکسان کردند تا سر و صداها بخوابد، چیزی شبیه کاری که با آرامگاه کورش کردند، تجربه تلخی که در امامزاده اردبیل هم تکرار شد و کرمانشاه هم از آن رنج می‌برد.
تخریب در کنار پل
یکی از کارشناسانی که مدت‌ها با روزنامه «وطن امروز» درباره آخرین خبرهای متروی اصفهان در تماس بود، در آخرین تماسش –که اتفاقا خیلی هم کوتاه بود- اعلام کرد: «مسؤولان دیگر راحت باشند، مترو از زیر سی و سه پل عبور کرد و بزودی زیباترین سازه آبی اصفهان از بین می‌رود». عبور تونل متروی اصفهان از زیر سی و سه پل و خیابان چهارباغ عباسی تلخ‌ترین پروژه‌ای بود که بر عدم توجه مدیران میراث اصفهان تاکید داشت. کمتر از یک سال پیش در حالی که مساله تخلف آشکار مدیران قطار شهری و شهرداری اصفهان برای عبور تونل مترو از زیر خیابان چهارباغ عباسی اصفهان لاینحل مانده بود و با وجود نظرات صریح کارشناسان و همچنین دستور شورای عالی ترافیک کشور و بازپرس شعبه 5 دادگستری اصفهان مبنی بر عبور نکردن مترو از زیر چهار باغ عباسی به دلیل اظهارات ضد و نقیض مدیران قطار شهری، شهرداری و اعضای شورای شهر، نگرانی‌های بسیاری درباره سرنوشت مجموعه آثار تاریخی خیابان چهارباغ عباسی وجود داشت، کارفرمای این پروژه و پیمانکارانش بساط گمانه‌زنی در فاصله‌ای کمتر از 40 متری سی و سه پل را پهن کردند تا بحران به پل زاینده رود هم برسد. در تمام طول پروژه و در این سال‌ها که یک نهضت جهانی برای جلوگیری از این اقدام به وجود آمد میراث اصفهان در موضعی منفعلانه نه برای ممانعت از ادامه پروژه پا در گود گذاشت و نه برای کارشناسی کردن روند کار. انگار که مدیران میراث کشور تعریف درستی از «میراث تاریخی» ندارند و به جای آن مایلند به حجم انبوه تیزرهای تبلیغاتی گردشگری بپردازند. تصویر جالبی است؛ پلی که در حال نابودی است در این تیزرها به بهانه سفر به ایران بدل می‌شود در حالی که خود پل در آستانه فروریختن است!
و نوبت به خواجو رسید...
مرمت آثار تاریخی راهی است در جهت حفاظت از آنها اما بسیاری اوقات شیوه‌های غیرتخصصی مرمت، مدیریت چندتکه و دوگانگی در ارائه تصمیمات مدیرانه می‌تواند زیان‌های بیشتری را متوجه یک اثر باارزش تاریخی کند. پل خواجو اثر بزرگ تاریخی و حاصل زحمت هنرمندان اصفهانی بوده و بخش عظیمی از تاریخ استان اصفهان را تشکیل می‌دهد. این پل که به دلیل معماری و تزئینات کاشیکاری آن در دوره صفویه از دیگر پل‌های زاینده‌رود مشهورتر است، اکنون در حصار مرمت‌های غیرعلمی و شتاب‌زده قرار گرفته و از آنجا که در همسایگی آن میهمان ناخوانده‌ای مانند متروی اصفهان هم به جریان افتاده، کارشناسان می‌گویند باید برای همیشه با آن خداحافظی کرد. طرح ساماندهی پل خواجو در ابتدا مبنی بر مرمت آب‌شستگی‌ها و ساختن یک بستر سنگی برای کاهش عمق آب بود ولی سازمان میراث فرهنگی اصفهان تنها به این بسنده نکرد و با بیل و کلنگ اقدام به تخریب غیرکارشناسی پله‌های سنگی این پل کرده و تنها اثری که به جا گذاشت این است که سنگ‌های مربوط به عهد صفوی با سنگ‌های جدید جایگزین شده و اکنون با حصاری به رنگ قرمز و با کور شدن دید محل مرمت و با زیر پا گذاشتن میراث گذشتگان میخ آخر به تابوت این پل کوفته می‌شود! احمد امین‌پور، رئیس سازمان میراث فرهنگی اصفهان پس از آنکه فشار رسانه‌ای بر او و مجموعه تحت مدیریتش افزوده شد، اعلام کرد: « بعضی رسانه‌ها گفته‌اند به جای مرمت به جان پل خواجو افتاده‌اند و با تیشه به ریشه آن می‌زنند. هرکسی این کار را کرده است یک جنایتکار فرهنگی قلمداد می‌شود و باید به زندان بیفتد». امین‌پور در حالی این نطق به یادماندنی را در جلسه‌ای عنوان می‌کند که پس از انتقاد رسانه‌ها از عملکرد مرمتی در پل خواجو، به دستور این نهاد حصاری قرمزرنگ پل را در محاق سکوت فروبرد. حال نکته جالب و قابل توجه اینجاست که این حصار قرمز تنها بر پل خواجو سایه نیفکنده است و کارشناسانی که بارها نیز بر غیرعلمی بودن بازسازی و ترمیم پل خواجو نیز تاکید داشته‌اند اکنون دیگر در این رابطه نوعی سکوت اختیار کرده‌اند. آیا شایسته‌تر نیست که مسؤولان امر در این رابطه اطلاع‌رسانی داشته باشند. سوال اساسی اینجاست که اگر مدیریت سازمان میراث فرهنگی اصفهان مرمت پل خواجو را تایید می‌کند چرا این همه حصار و در خفا فعالیت کردن و اگر شیوه مرمت مقبول نظر مدیران نیست چرا اینگونه دفاع سینه‌چاکانه؟! حسن کامران، نماینده مردم اصفهان که بشدت از روند مرمت این پل نگران است، می‌گوید: «در اصفهان تاکنون هیچگاه سازمان میراث فرهنگی شانس نداشته و از وجود مدیریت توانا و شایسته محروم بوده است و طی این سال‌ها از مدیریت میراث فرهنگی در اصفهان ضمن اینکه اقدام جدی و خاصی را شاهد نبوده‌ایم، شاهد تخریب آثار مهمی چون پل خواجو نیز هستیم».
پایان یا آغاز دوباره
سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور در این چهار سالی که پشت سر گذاشتیم نه‌تنها آبی بر آتش نابودی آثار تاریخی کشور نپاشیده، بلکه بعضا با حاشیه‌سازی‌هایی خود به نقض غرض مجموعه فعالیت‌هایش پرداخت و حفظ و نگهداری از ابنیه تاریخی را در هاله‌ای از ناامنی قرار داد. وقتی معاون میراث فرهنگی این سازمان رو در روی خبرنگاران خارجی و داخلی خطاب به خبرگزاری منتقد می‌گوید که «من به خبرگزاری مهر آلرژی دارم» یا آنگاه که خبر می‌رسد ده‌ها و صدها محوطه تاریخی به نابودی رفته‌اند و آخرین رشته‌های اتصال ما به گذشته در حال پاره شدن است، دیگر چگونه می‌توان این باغچه خزان‌زده را به دست چنین باغبانی سپرد. حکایت غریبی است؛ سوء‌مدیریتی که نگهدارنده عظیم‌ترین میراث ماست اینگونه تیشه به دست در مملکت فرهنگ می‌چرخد و ما با رنجی که می‌بریم اینگونه نشسته‌ایم. نگاهی به عملکرد 4ساله سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در اصفهان
نصف جهان و رنجی که می‌برد
تیشه‌ای که زمان بر پیکره آثار معماری تاریخی و باستانی کشور می‌زند بس نیست که گاه مسؤولان حفظ و حراست ابنیه تاریخی کشور هم آستین‌ها را بالا می‌زنند و به قصد آرایش ابرو، چشمی را کور می‌کنند که دیگر هیچگاه نمی‌شود چیزی را به جای آن گذاشت. زیبایی بناهای تاریخی ایران که در بطن شهرهای کهن قرار گرفته از آن رو برای گردشگران داخلی و خارجی دیدنی است که خشت خشت آن بوی اصالت و تمدن فرهنگی ایران می‌دهد و گرنه چند پاره آجر و اندکی ملات دیگر چه حاجت به دیدن و دیده شدن. با این حساب وقتی که دست باغبان، نابودگر باغچه و باغ می‌شود نباید به دله دزدان ایرادی گرفت که چرا فلان کاشی فلان مسجد را به سرقت برده‌اند یا به هوای یافتن عتیقه‌ای زیر خاکی، مقبره‌ای باستانی را به تلی خاک بدل کرده‌اند. این روزها اصفهان که در قدیم شهر نصف جهانش می‌گفتند بی مهابا به تاراج تاریخش نشسته و دیده حیران این نابسامانی‌ها کرده است. اگر روزی روزگاری کسی با ساختن برجی از آرزوهایش، سایه سنگین تخریب و تهدید را به میدان نقش جهان تحمیل کرد یا در روزی دیگر خواب غفلت مدیران، تونل‌های خزنده مترو را میهمان سی و سه پل کرد حالا این نوبت پل خواجوست که این طور از کلنگ‌های مرمت به خود بلرزد! حکایت تلخی است، حکایت سایه شوم فراموشی که بر سر تاریخ افتاده و به جای آنکه نوید کاردرستی مدیران میراث کشور را بدهد، زمزمه بی کفایتی را در دالان‌های تاریخ می‌پیچاند!
سایه سیاه یک برج
سازمان میراث فرهنگی ایران موظف بود صبح روز 12 بهمن سه سال پیش تعدیل برج جهان نما را پایان ببرد اما این زمان به پایان رسید و برج به طور کامل تعدیل نشد. بی شک تولد و قد کشیدن این برج اولین قدم هتک حرمت از معنویت شهر تاریخی اصفهان بود. برجی که با بالا آمدنش نه تنها میراث فرهنگی اصفهان و ماندنش در فهرست یونسکو به زیر سوال رفت بلکه این سوال را به پیش کشید که چندگانگی در سیستم مدیریت سازمان میراث فرهنگی تا چه زمانی قرار است ادامه داشته باشد. اگر اصولا چنین مدیریتی در مجموعه ساخت و سازهای حریم تاریخی چنین شهرهایی است پس داستان رویش و قد کشیدن برجی به بلندای نقش جهان چگونه آغاز می‌شود؟ سازمانی که گاهی به علت یک حفاری کوچک غیرمجاز، ساخت یک ساختمان دو، سه طبقه غیرقانونی و حتی به بهای تخریب بسیاری از خانه‌ها و عمارت‌های قدیمی حاضر به همکاری با دیگر سازمان‌ها نیست و خودش را جلودار حفظ و نگهداری از آثار تاریخی می‌داند چگونه در برابر بالا رفتن برج جهان نما آنقدر سکوت کرد تا یونسکو به میدان بیاید و برای حفظ میراث این کشور فریاد برآورد. امروز دیگر آن برج تعدیل یافته و چند طبقه‌ای از آن را با خاک یکسان کردند تا سر و صداها بخوابد، چیزی شبیه کاری که با آرامگاه کورش کردند، تجربه تلخی که در امامزاده اردبیل هم تکرار شد و کرمانشاه هم از آن رنج می‌برد.
تخریب در کنار پل
یکی از کارشناسانی که مدت‌ها با روزنامه «وطن امروز» درباره آخرین خبرهای متروی اصفهان در تماس بود، در آخرین تماسش –که اتفاقا خیلی هم کوتاه بود- اعلام کرد: «مسؤولان دیگر راحت باشند، مترو از زیر سی و سه پل عبور کرد و بزودی زیباترین سازه آبی اصفهان از بین می‌رود». عبور تونل متروی اصفهان از زیر سی و سه پل و خیابان چهارباغ عباسی تلخ‌ترین پروژه‌ای بود که بر عدم توجه مدیران میراث اصفهان تاکید داشت. کمتر از یک سال پیش در حالی که مساله تخلف آشکار مدیران قطار شهری و شهرداری اصفهان برای عبور تونل مترو از زیر خیابان چهارباغ عباسی اصفهان لاینحل مانده بود و با وجود نظرات صریح کارشناسان و همچنین دستور شورای عالی ترافیک کشور و بازپرس شعبه 5 دادگستری اصفهان مبنی بر عبور نکردن مترو از زیر چهار باغ عباسی به دلیل اظهارات ضد و نقیض مدیران قطار شهری، شهرداری و اعضای شورای شهر، نگرانی‌های بسیاری درباره سرنوشت مجموعه آثار تاریخی خیابان چهارباغ عباسی وجود داشت، کارفرمای این پروژه و پیمانکارانش بساط گمانه‌زنی در فاصله‌ای کمتر از 40 متری سی و سه پل را پهن کردند تا بحران به پل زاینده رود هم برسد. در تمام طول پروژه و در این سال‌ها که یک نهضت جهانی برای جلوگیری از این اقدام به وجود آمد میراث اصفهان در موضعی منفعلانه نه برای ممانعت از ادامه پروژه پا در گود گذاشت و نه برای کارشناسی کردن روند کار. انگار که مدیران میراث کشور تعریف درستی از «میراث تاریخی» ندارند و به جای آن مایلند به حجم انبوه تیزرهای تبلیغاتی گردشگری بپردازند. تصویر جالبی است؛ پلی که در حال نابودی است در این تیزرها به بهانه سفر به ایران بدل می‌شود در حالی که خود پل در آستانه فروریختن است!
و نوبت به خواجو رسید...
مرمت آثار تاریخی راهی است در جهت حفاظت از آنها اما بسیاری اوقات شیوه‌های غیرتخصصی مرمت، مدیریت چندتکه و دوگانگی در ارائه تصمیمات مدیرانه می‌تواند زیان‌های بیشتری را متوجه یک اثر باارزش تاریخی کند. پل خواجو اثر بزرگ تاریخی و حاصل زحمت هنرمندان اصفهانی بوده و بخش عظیمی از تاریخ استان اصفهان را تشکیل می‌دهد. این پل که به دلیل معماری و تزئینات کاشیکاری آن در دوره صفویه از دیگر پل‌های زاینده‌رود مشهورتر است، اکنون در حصار مرمت‌های غیرعلمی و شتاب‌زده قرار گرفته و از آنجا که در همسایگی آن میهمان ناخوانده‌ای مانند متروی اصفهان هم به جریان افتاده، کارشناسان می‌گویند باید برای همیشه با آن خداحافظی کرد. طرح ساماندهی پل خواجو در ابتدا مبنی بر مرمت آب‌شستگی‌ها و ساختن یک بستر سنگی برای کاهش عمق آب بود ولی سازمان میراث فرهنگی اصفهان تنها به این بسنده نکرد و با بیل و کلنگ اقدام به تخریب غیرکارشناسی پله‌های سنگی این پل کرده و تنها اثری که به جا گذاشت این است که سنگ‌های مربوط به عهد صفوی با سنگ‌های جدید جایگزین شده و اکنون با حصاری به رنگ قرمز و با کور شدن دید محل مرمت و با زیر پا گذاشتن میراث گذشتگان میخ آخر به تابوت این پل کوفته می‌شود! احمد امین‌پور، رئیس سازمان میراث فرهنگی اصفهان پس از آنکه فشار رسانه‌ای بر او و مجموعه تحت مدیریتش افزوده شد، اعلام کرد: « بعضی رسانه‌ها گفته‌اند به جای مرمت به جان پل خواجو افتاده‌اند و با تیشه به ریشه آن می‌زنند. هرکسی این کار را کرده است یک جنایتکار فرهنگی قلمداد می‌شود و باید به زندان بیفتد». امین‌پور در حالی این نطق به یادماندنی را در جلسه‌ای عنوان می‌کند که پس از انتقاد رسانه‌ها از عملکرد مرمتی در پل خواجو، به دستور این نهاد حصاری قرمزرنگ پل را در محاق سکوت فروبرد. حال نکته جالب و قابل توجه اینجاست که این حصار قرمز تنها بر پل خواجو سایه نیفکنده است و کارشناسانی که بارها نیز بر غیرعلمی بودن بازسازی و ترمیم پل خواجو نیز تاکید داشته‌اند اکنون دیگر در این رابطه نوعی سکوت اختیار کرده‌اند. آیا شایسته‌تر نیست که مسؤولان امر در این رابطه اطلاع‌رسانی داشته باشند. سوال اساسی اینجاست که اگر مدیریت سازمان میراث فرهنگی اصفهان مرمت پل خواجو را تایید می‌کند چرا این همه حصار و در خفا فعالیت کردن و اگر شیوه مرمت مقبول نظر مدیران نیست چرا اینگونه دفاع سینه‌چاکانه؟! حسن کامران، نماینده مردم اصفهان که بشدت از روند مرمت این پل نگران است، می‌گوید: «در اصفهان تاکنون هیچگاه سازمان میراث فرهنگی شانس نداشته و از وجود مدیریت توانا و شایسته محروم بوده است و طی این سال‌ها از مدیریت میراث فرهنگی در اصفهان ضمن اینکه اقدام جدی و خاصی را شاهد نبوده‌ایم، شاهد تخریب آثار مهمی چون پل خواجو نیز هستیم».
پایان یا آغاز دوباره
سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور در این چهار سالی که پشت سر گذاشتیم نه‌تنها آبی بر آتش نابودی آثار تاریخی کشور نپاشیده، بلکه بعضا با حاشیه‌سازی‌هایی خود به نقض غرض مجموعه فعالیت‌هایش پرداخت و حفظ و نگهداری از ابنیه تاریخی را در هاله‌ای از ناامنی قرار داد. وقتی معاون میراث فرهنگی این سازمان رو در روی خبرنگاران خارجی و داخلی خطاب به خبرگزاری منتقد می‌گوید که «من به خبرگزاری مهر آلرژی دارم» یا آنگاه که خبر می‌رسد ده‌ها و صدها محوطه تاریخی به نابودی رفته‌اند و آخرین رشته‌های اتصال ما به گذشته در حال پاره شدن است، دیگر چگونه می‌توان این باغچه خزان‌زده را به دست چنین باغبانی سپرد. حکایت غریبی است؛ سوء‌مدیریتی که نگهدارنده عظیم‌ترین میراث ماست اینگونه تیشه به دست در مملکت فرهنگ می‌چرخد و ما با رنجی که می‌بریم اینگونه نشسته‌ایم. ارسال نظر
پربیننده