استان خوزستان به دلیل موقعیت ویژه و
منحصر به فرد خود از جمله وجود رودخانه‌های پرآب و دشت‌های جلگه‌ای حاصلخیز از گذشته‌های دور تاکنون محل سکونت و محل شکل‌گیری بخش‌هایی از تمدن بشری بوده به گونه‌ای که در گوشه گوشه این منطقه شهرها و روستاهایی پررونق وجود داشته است.
بسیاری از این شهرها به شکل طبیعی پس از خالی شدن از سکنه در گذر زمان یا روی ویرانه‌هایش شهری جدید بنا شده یا بقایای آن با مدفون شدن زیر خاک از جلوی چشم‌ها رخت بربسته است. از جمله سه شهر تاریخی مهم كه در استان خوزستان سال‌ها زیر خاک مدفون شده بودند با وجود اینکه در 10 سال اخیر محل آنها پیدا شده اما به دلیل بی‌توجهی مسؤولان همچنان تخریب آنها ادامه دارد. این شهرها که «بصنی»، «جبی» و«سوق‌الاربعه» نام دارند در نقاط مختلف استان خوزستان واقع شده و در دوران خود شهرهایی آباد و پررونق بوده‌اند که بعد از آن هر کدام به دلایلی از جمله حوادث طبیعی و غیرطبیعی دچار ویرانی شده و از بین رفته‌اند.
یک کارشناس باستان‌شناسی که تاکنون تحقیقات فراوانی برای یافتن شهرهای تاریخی مدفون شده در این منطقه جغرافیایی انجام داده است با اعلام اینکه با بررسی نقشه‌ها و اسناد تاریخی متوجه می‌شویم در خوزستان چندین شهر باستانی پیدا نشده وجود دارد، گفت: با تحقیقات خود در 10 سال اخیر موفق شده‌ام محل سه شهر را کشف کنم ولی محل واقع شدن بقیه این شهرها همچنان نامعلوم است. حمیدرضا فرخ‌احمدی افزود: در سال 1374 ابتدا شهر سوق‌الاربعه که در واقع نام فارسی آن «چهارشنبه‌بازار» بوده است را در نزدیکی خرمشهر پیدا کردم ولی متاسفانه طرح نیشکر«میرزاکوچک خان» که یک سال بعد دقیقا در همین محل راه‌اندازی شد موجب نابودی بقایای این شهر شد. برای راه‌اندازی طرح نیشکر نه‌تنها بقایای شهر را تخریب کردند بلکه حتی خاک آن را بار کرده و در جاهایی دور ریختند. این کارشناس باستان‌شناسی در ادامه با اشاره به ادامه تحقیقات خود گفت: در سال 1377 یکی دیگر از شهرهای تاریخی خوزستان به نام بصنی که در 28 کیلومتری جنوب شوش در نزدیکی بخش شاهور قرار می‌گرفت و در دوره اسلامی شهری بزرگ و پرسکنه بود را کشف کردم. فرخ‌احمدی تاکید کرد: این شهر تا قرن پنجم و ششم هجری به حیات خود ادامه داد ولی بعد از آن مورد حمله قرار گرفت و برای همیشه نابود شد که به نظر می‌رسد ادامه آن حمله نابودگر هم‌اکنون هم با بی‌توجهی مسؤولان و از سوی قاچاقچیان و غارتگران اشیای عتیقه ادامه دارد. بنا به گفته این محقق، مردم شهر بصنی در زمان رونق، محصولات فراوانی برای عرضه به بازارها تولید می‌کردند اما مهم‌ترین محصول آنها که از شهرتی جهانی نیز برخوردار بود پرده‌هایی نفیس و قیمتی بود که از راه خلیج فارس آن را به همه نقاط جهان صادر می‌کردند.
بنا بر اسناد تاریخی در گوشه همه پرده‌های تولیدشده در بصني علامتی با عنوان «ساخت بصنی» مشابه آن چیزی که امروزه مارک‌های معروف هم در تولید و صادرات کالای خود برای جلوگیری از تقلب رعایت می‌کنند، وجود داشته است. فرخ‌احمدی در ادامه به محل سومین شهر تاریخی که در تحقیقات خود یافته است، اشاره کرد و ادامه داد: در تابستان سال 1387 نیز شهر پراهمیت و مهم جبی که پیش از اسلام نام آن «گبان» بوده را در منطقه «دارخوین» در فاصله بین شهرهای خرمشهر و شادگان پیدا کردم.
این کارشناس باستان‌شناسی با برشمردن دلایل اهمیت شهر جبی تاکید کرد: این شهر در زمان رونق خود بیش از 270 هکتار وسعت داشته و اسناد و شواهد باقی مانده نشان می‌دهد شهری باصفا و سرسبز با معماری کوچه‌باغی بوده است. فرخ‌احمدی تاکید کرد: شهر جبی محل زندگی و کار دو دانشمند برجسته و مطرح جریان فکری«معتزله» که نسبت پدر و پسری داشته‌اند به نام‌های« ابوعلی و ابوهاشم جبایی» نیز بوده است. ابوعلی و ابوهاشم جبایی از بزرگان نحله فکری معتزله و از جمله نخستین کسانی بودند که قرآن را به زبان فارسی تفسیر کرده و به این جریان فکری رونق فراوانی بخشیدند. وی با اشاره به احتمالاتی که در رابطه با چگونگی ویران شدن شهر جبی وجود دارد، تاکید کرد: به احتمال زیاد این شهر در قرن پنجم هجری به دلیل وقوع یک سیلاب بزرگ از بین رفته است. این پژوهشگر باستان‌شناسی یادآور شد: به شهر جبی در زمان جنگ هشت ساله ایران و عراق نیز آسیب‌های جدی وارد شد و هنوز هم گلوله‌های عمل نکرده در گوشه و کنار آن یافت می‌شود، از سوی دیگر حفاری‌های شرکت نفت نیز روز به روز به منطقه‌ای که جبی در آن واقع شده نزدیک‌تر می‌شود. توجه ویژه به شهر فارسی‌زبان جبی که محل زندگی دو اندیشمند برجسته نیز بوده، به دلیل واقع شدن در منطقه‌ای که هم‌اکنون اغلب ساکنان آن را عرب‌ها تشکیل می‌دهند برای پیشگیری از بحث‌های تجزیه‌طلبانه ضروری و لازم است اما متاسفانه در این رابطه هیچ توجهی صورت نمی‌گیرد. آنگونه که این کارشناس باستان‌شناسی می‌گوید، شواهد و اسناد نشان می‌دهد در منطقه آبادان و خرمشهر بویژه در نزدیکی شادگان، شش شهر تاریخی وجود دارد که هنوز محل دقیق آنها پیدا نشده و احتمال آن نیز وجود دارد که طرح‌های توسعه‌ای بقایای آنها را از بین برده باشد.
سايه فراموشي بر سر 3 شهر تاريخي در خوزستان
بصنی، جبی و سوق‌الاربعه؛ شهرهايي كه از ياد رفته‌اند
استان خوزستان به دلیل موقعیت ویژه و
منحصر به فرد خود از جمله وجود رودخانه‌های پرآب و دشت‌های جلگه‌ای حاصلخیز از گذشته‌های دور تاکنون محل سکونت و محل شکل‌گیری بخش‌هایی از تمدن بشری بوده به گونه‌ای که در گوشه گوشه این منطقه شهرها و روستاهایی پررونق وجود داشته است.
بسیاری از این شهرها به شکل طبیعی پس از خالی شدن از سکنه در گذر زمان یا روی ویرانه‌هایش شهری جدید بنا شده یا بقایای آن با مدفون شدن زیر خاک از جلوی چشم‌ها رخت بربسته است. از جمله سه شهر تاریخی مهم كه در استان خوزستان سال‌ها زیر خاک مدفون شده بودند با وجود اینکه در 10 سال اخیر محل آنها پیدا شده اما به دلیل بی‌توجهی مسؤولان همچنان تخریب آنها ادامه دارد. این شهرها که «بصنی»، «جبی» و«سوق‌الاربعه» نام دارند در نقاط مختلف استان خوزستان واقع شده و در دوران خود شهرهایی آباد و پررونق بوده‌اند که بعد از آن هر کدام به دلایلی از جمله حوادث طبیعی و غیرطبیعی دچار ویرانی شده و از بین رفته‌اند.
یک کارشناس باستان‌شناسی که تاکنون تحقیقات فراوانی برای یافتن شهرهای تاریخی مدفون شده در این منطقه جغرافیایی انجام داده است با اعلام اینکه با بررسی نقشه‌ها و اسناد تاریخی متوجه می‌شویم در خوزستان چندین شهر باستانی پیدا نشده وجود دارد، گفت: با تحقیقات خود در 10 سال اخیر موفق شده‌ام محل سه شهر را کشف کنم ولی محل واقع شدن بقیه این شهرها همچنان نامعلوم است. حمیدرضا فرخ‌احمدی افزود: در سال 1374 ابتدا شهر سوق‌الاربعه که در واقع نام فارسی آن «چهارشنبه‌بازار» بوده است را در نزدیکی خرمشهر پیدا کردم ولی متاسفانه طرح نیشکر«میرزاکوچک خان» که یک سال بعد دقیقا در همین محل راه‌اندازی شد موجب نابودی بقایای این شهر شد. برای راه‌اندازی طرح نیشکر نه‌تنها بقایای شهر را تخریب کردند بلکه حتی خاک آن را بار کرده و در جاهایی دور ریختند. این کارشناس باستان‌شناسی در ادامه با اشاره به ادامه تحقیقات خود گفت: در سال 1377 یکی دیگر از شهرهای تاریخی خوزستان به نام بصنی که در 28 کیلومتری جنوب شوش در نزدیکی بخش شاهور قرار می‌گرفت و در دوره اسلامی شهری بزرگ و پرسکنه بود را کشف کردم. فرخ‌احمدی تاکید کرد: این شهر تا قرن پنجم و ششم هجری به حیات خود ادامه داد ولی بعد از آن مورد حمله قرار گرفت و برای همیشه نابود شد که به نظر می‌رسد ادامه آن حمله نابودگر هم‌اکنون هم با بی‌توجهی مسؤولان و از سوی قاچاقچیان و غارتگران اشیای عتیقه ادامه دارد. بنا به گفته این محقق، مردم شهر بصنی در زمان رونق، محصولات فراوانی برای عرضه به بازارها تولید می‌کردند اما مهم‌ترین محصول آنها که از شهرتی جهانی نیز برخوردار بود پرده‌هایی نفیس و قیمتی بود که از راه خلیج فارس آن را به همه نقاط جهان صادر می‌کردند.
بنا بر اسناد تاریخی در گوشه همه پرده‌های تولیدشده در بصني علامتی با عنوان «ساخت بصنی» مشابه آن چیزی که امروزه مارک‌های معروف هم در تولید و صادرات کالای خود برای جلوگیری از تقلب رعایت می‌کنند، وجود داشته است. فرخ‌احمدی در ادامه به محل سومین شهر تاریخی که در تحقیقات خود یافته است، اشاره کرد و ادامه داد: در تابستان سال 1387 نیز شهر پراهمیت و مهم جبی که پیش از اسلام نام آن «گبان» بوده را در منطقه «دارخوین» در فاصله بین شهرهای خرمشهر و شادگان پیدا کردم.
این کارشناس باستان‌شناسی با برشمردن دلایل اهمیت شهر جبی تاکید کرد: این شهر در زمان رونق خود بیش از 270 هکتار وسعت داشته و اسناد و شواهد باقی مانده نشان می‌دهد شهری باصفا و سرسبز با معماری کوچه‌باغی بوده است. فرخ‌احمدی تاکید کرد: شهر جبی محل زندگی و کار دو دانشمند برجسته و مطرح جریان فکری«معتزله» که نسبت پدر و پسری داشته‌اند به نام‌های« ابوعلی و ابوهاشم جبایی» نیز بوده است. ابوعلی و ابوهاشم جبایی از بزرگان نحله فکری معتزله و از جمله نخستین کسانی بودند که قرآن را به زبان فارسی تفسیر کرده و به این جریان فکری رونق فراوانی بخشیدند. وی با اشاره به احتمالاتی که در رابطه با چگونگی ویران شدن شهر جبی وجود دارد، تاکید کرد: به احتمال زیاد این شهر در قرن پنجم هجری به دلیل وقوع یک سیلاب بزرگ از بین رفته است. این پژوهشگر باستان‌شناسی یادآور شد: به شهر جبی در زمان جنگ هشت ساله ایران و عراق نیز آسیب‌های جدی وارد شد و هنوز هم گلوله‌های عمل نکرده در گوشه و کنار آن یافت می‌شود، از سوی دیگر حفاری‌های شرکت نفت نیز روز به روز به منطقه‌ای که جبی در آن واقع شده نزدیک‌تر می‌شود. توجه ویژه به شهر فارسی‌زبان جبی که محل زندگی دو اندیشمند برجسته نیز بوده، به دلیل واقع شدن در منطقه‌ای که هم‌اکنون اغلب ساکنان آن را عرب‌ها تشکیل می‌دهند برای پیشگیری از بحث‌های تجزیه‌طلبانه ضروری و لازم است اما متاسفانه در این رابطه هیچ توجهی صورت نمی‌گیرد. آنگونه که این کارشناس باستان‌شناسی می‌گوید، شواهد و اسناد نشان می‌دهد در منطقه آبادان و خرمشهر بویژه در نزدیکی شادگان، شش شهر تاریخی وجود دارد که هنوز محل دقیق آنها پیدا نشده و احتمال آن نیز وجود دارد که طرح‌های توسعه‌ای بقایای آنها را از بین برده باشد.
ارسال نظر
پربیننده