عبدالباری عطوان: خالد بن محمد العطیه، وزیر دفاع قطر از واقعیت فاصله نگرفت زمانی‌که در سخنرانی‌اش در موسسه هریتج آمریکا گفت: «تنها کسی که می‌تواند مشکل خلیج‌فارس را حل کند، همان رئیس‌جمهور دونالد ترامپ است، فکر می‌کنم او می‌تواند آن را با یک مکالمه تلفنی حل و فصل کند.» ولی سوال این است: آیا رئیس‌جمهوری آمریکا خواهان حل این مشکل است و گوشی تلفنش را برمی‌دارد و به برگزاری نشست مذاکره مستقیم میان طرف‌ها در واشنگتن و تحت نظارت دولت خود دعوت می‌کند؟ فکر نمی‌کنم دونالد ترامپ خواهان مداخله برای ایجاد راه‌حلی برای بحران خلیج‌فارس دست‌کم در حال حاضر باشد، زیرا او می‌خواهد از این بحران برای باج‌گیری از تمام طرف‌ها و دستیابی به بیشترین حد ممکن از میلیاردها دلار به‌عنوان رشوه، خواه در قالب سرمایه‌گذاری و خواه به صورت معامله‌های تسلیحاتی، بهره‌برداری کند. ترامپ نقش مهمی در شعله‌ور کردن این بحران بازی کرد، زمانی‌که به برخی طرف‌ها مخصوصا عربستان اشاره کرد که به نقش قطر در حمایت از تروریسم متقاعد شده است. ترامپ این موضوع را در جریان مشارکتش در اجلاس عربی- اسلامی که ماه مه گذشته در ریاض برگزار شد، اظهار کرد. همین امر نشان می‌دهد او از هر موضع یا تحرک ائتلاف چهارگانه (عربستان سعودی، امارات، بحرین و مصر) علیه قطر استقبال می‌کند. طولانی شدن این بحران و ورود آن به هشتمین ماه خود، از اهمیت آن و تلاش‌ها برای حل و فصل آن بویژه بعد از به بن‌بست رسیدن میانجیگری کویت، ایجاد اختلافات در دولت آمریکا پیرامون این بحران و مخالفت‌های عمیق در آمریکا با هرگونه راه‌حل‌های نظامی و تحریم دولت قطر، کاسته است.
به‌گونه‌ای که «رکس تیلرسون» وزیر خارجه آمریکا با موضع ترامپ در قبال قطر مخالفت کرد و دولت قطر تفاهمنامه دوجانبه‌ای برای مبارزه با تروریسم، سازمان‌های تروریستی و خشکاندن منابع مالی آنها به امضا رساند. 4 کشور تحریم‌کننده دولت قطر دیگر برای دستیابی به راه‌حلی برای این بحران اهتمامی نمی‌ورزند و با آن همزیستی می‌کنند و همچنین این بحران را موضوعی «حاشیه‌ای» فرض می‌کنند، از سوی دیگر، این بحران در راس اولویت‌های آنها قرار ندارد، چرا که طبق دیدگاه آنها، بزرگ‌ترین متضرر از نظر اقتصادی و سیاسی در این امر دولت قطر است، بویژه اینکه این تحریم شامل بسته شدن مرزها، بنادر و حریم هوایی نیز شده و همین امر باعث افزایش هزینه‌های زندگی و گرانی شده است. رئیس‌جمهور ترامپ به درخواست شیخ صباح الاحمد، امیر کویت با شیخ تمیم بن‌حمد آل‌ثانی، امیر دولت قطر و محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی در شب هشتم ماه سپتامبر گذشته تماس تلفنی برقرار کردند و از امیر قطر نیز تماس تلفنی با ولیعهد سعودی و حل و فصل بحران را خواستار شد. امیر قطر به این درخواست پاسخ مثبت داد و بین او و شاهزاده بن‌سلمان برای تشکیل کمیته‌های برای رسیدگی به این ماموریت توافق شد ولی سپس این تلاش‌ها به دلیل نحوه پرداختن خبر مربوط به این گفت‌وگوی تلفنی از سوی تلویزیون «الجزیره» قطر، خنثی شد. چه بسا شرایط آن میانجیگری آمریکایی در آن زمان و در سایه شدت دشمنی میان طرف‌های درگیر، مناسب نبود ولی الان بعد از گذشت 4 ماه از بحران شاید به نحوی ذهن‌ها آرام و از شدت خشم‌ها کاسته شده است. همین امر امیدها را به مکالمه تلفنی جدید ترامپ و ازسرگیری تلاش‌های میانجیگرانه کویت ایجاد می‌کند، به شرط آنکه بدون استثنا تمام طرف‌های بحران مایل به امتیازدهی و همچنین انعطاف‌پذیر باشند. وزیر دفاع قطر که چندین سال وزیر خارجه کشورش نیز بود، نمی‌تواند بدون هماهنگی با رهبری دوحه از ترامپ بخواهد که گوشی تلفن را بردارد و با طرف‌های بحران گفت‌وگو و از آنها برای حضور بر سر میز مذاکره در واشنگتن دعوت کند. این سخنان خالد العطیه می‌تواند بیانگر این موضوع باشد که دوحه آماده «نرمش» و امتیازدهی است و احتمالا با برخی شروط تحریم‌کنندگان موافقت می‌کند. نمی‌دانیم واکنش آمریکا به این درخواست چه خواهد بود؛ آیا دونالد ترامپ تلاش‌هایش را بار دیگر تکرار می‌کند؟ و همینطور نمی‌دانیم 4 کشور مذکور چه واکنشی به این امر نشان خواهند داد ولی چیزی که می‌دانیم این است که بحران پیچیده‌تر از آن شده است که با یک مکالمه تلفنی حل و فصل شود.