۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۶:۳۱
گزارشی از روند ساخت مجموعه «در چشم باد»

روایت تاریخ از چشم باد

بالاخره پس از مدت‌ها انتظار پخش مجموعه تلویزیونی «در چشم باد» از شبکه یک سیما آغاز شد تا بار دیگر شاهد پخش یک مجموعه تاریخی و درخور توجه باشیم. تولید سریال «در چشم باد» حدود شش سال طول کشیده و در این مدت اخبار زیادی پیرامون این مجموعه مثل آغاز تصویربرداری، توقف آن، به بایگانی رفتن پروژه برای همیشه، آغاز مجدد تصویربرداری، تغییر تهیه‌کننده، شروع تدوین و... در رسانه‌ها منتشر شد که به خودی خود آدم را کنجکاو می‌کرد تا مراحل به سرانجام رسیدن آن را تعقیب کند، مضاف بر اینکه حضور یک کارگردان نام‌آشنا و کاربلد در کنار انبوهی از ستارگان مطرح سینما مثل پارسا پیروزفر، کامبیز دیرباز، سام درخشانی، سعید راد، اکبر عبدی، لاله اسکندری و... و چاپ عکس‌هایی متفاوت با گریم‌های کنجکاوی‌برانگیز این حس را بیش از پیش تقویت می‌کرد. البته در این میان باید به نکات دیگری هم اشاره کرد از جمله تب ساخت مجموعه‌های «الف ویژه» در صدا و سیما که در حال حاضر نزدیک به هفت سال است آغاز شده و در این یکی، دو سال اخیر به باروری خوبی رسیده است. هرچند برخی از این پروژه‌ها در زمان پخش با شکست مواجه شدند و به برخی دیگر انتقادهایی روانه شد و بعضی‌ها هم با اقبال مخاطب مواجه شدند، اما در کل تاکنون آن‌طور که باید و شاید انتظارها از این بودجه‌های میلیاردی برآورده نشده و جواب لازم گرفته نشده است. «در چشم باد» از آن دست آثاری است که در سه قسمت ابتدایی میخ خود را محکم بر زمین کوبید و نشان داد که مخاطب با مجموعه‌ای خوش‌ساخت و بدیع سر و کار دارد و خلاقیت و نوآوری در آن حرف اول را می‌زند و یخ قصه 50 قسمتی جوزانی در همان قسمت دوم شکسته شد. میزانسن‌های جدید، دوربین روان، تصاویر دلنواز، بازی‌های باورپذیر و فضای صمیمی، همگی نشان از آن دارد که وسواس جوزانی در این شش سال بی‌مورد نبوده و او کار خود را بخوبی بلد است و یقین دارم با تصاویری که تاکنون دیده‌ام این مجموعه نه‌تنها در میان دیگر پروژه‌های «الف ویژه» بلکه در میان تولیدات تاریخ صدا و سیما یک استثنا به حساب خواهد آمد و این تازه زمانی است که هنوز وارد قسمت‌های جوانی و بازی‌های پارسا پیروزفر، کامبیز دیرباز و... نشده‌ایم. شاید این مجموعه جزو معدود آثار تصویری باشد که مخاطبان شهری و روستایی با فضای آن براحتی همذات‌پنداری می‌کنند. در همان قسمت اول یکی از نکته‌هایی که جوزانی بدرستی از آن استفاده کرد عدم استفاده از لهجه رشتی برای بازیگر نقش میرزا کوچک‌خان بود. شاید در نگاه اول این یک نقش به حساب آید، اما جوزانی با درکی درست متوجه بود که دادن یک لهجه خاص به یک شخصیت و اسطوره ملی، آن شخصیت را از حالت ملی بودن خارج می‌کند و این یکی از ظرایف مجموعه به حساب می‌آید. در قسمت دوم هم سکانس‌های عروسی چنان تماشاگر را جذب کرد که هر بیننده‌ای خود را در آن فضا احساس کرد. ضمن اینکه تصاویر، تدوین و موسیقی بخوبی پیام مورد نظر را به تماشاگر القا می‌کرد. به هر روی ساخت این مجموعه را باید به فال نیک بگیریم و آن را یک اتفاق فرخنده قلمداد کنیم، هرچند در طول تاریخ تلویزیون بارها شاهد آن بوده‌ایم که مجموعه‌ای با یک شروع بی‌نظیر در ابتدای کار، در اواسط تبدیل به اثری معمولی و حتی در بعضی موارد ضعیف می‌شود یا حتی مجموعه‌هایی بوده‌اند که شروعی سرد و کسل‌کننده داشته‌اند و از اواسط کار چنان مخاطب را درگیر خود کرده‌اند که حتی سازندگان آن هم فکر این همه استقبال را نمی‌کردند. شنیده‌ام برخی از صحنه‌های جنگی این مجموعه که مربوط به جنگ جهانی است استانداردی در حد صحنه‌های هالیوودی دارد. امیدواریم این شنیده‌ها رنگ حقیقت بگیرند تا پس از سال‌ها بتوانیم به یک استاندارد قابل قبول دست یابیم. اما اکنون بد نیست که سری به پشت پرده ماجرای «در چشم باد» بزنیم و ببینیم ساخت این مجموعه که اتفاقا حواشی زیادی هم داشته چه روندی را طی کرده است. در سال 78 مسعود جعفری‌جوزانی پس از ساخت فیلم «بلوغ» تصمیم می‌گیرد تا یک پروژه سینمایی دیگر با نام «ایران‌برگر» یا «چگونه آموختیم پیتزا بخوریم» را بسازد همچنین درصدد ساخت فیلمی ملی و فرامرزی با نام «باسکروویل» برمی‌آید. ساخت پروژه سنگینی مثل «باسکروویل» نیازمند ایجاد شرایطی ویژه بود و ساخت آن در کوتاه‌مدت کمی دور از ذهن به نظر می‌رسید. جوزانی با علم بر این موضوع عزم خود را برای ساخت فیلم «ایران‌برگر» جزم کرده بود، اما آرزو داشت تا دین خود را با بازسازی وقایع مهمی از تاریخ معاصر ادا کند. جوزانی با این نیت در میان کارهای خود طرحی با نام «در چشم باد» را برای تلویزیون می‌نویسد که در آن به سه مقطع حساس تاریخی یعنی قیام میرزا کوچک‌خان، جنگ جهانی و جنگ ایران و عراق می‌پردازد. تلویزیون از این طرح بشدت استقبال و دعوت می‌کند. او هم تمام پروژه‌های سینمایی اثر را رها می‌کند و به اتفاق برادرش فتح‌الله جعفری‌جوزانی و چند نفر دیگر شروع به تحقیق می‌کنند و پس از مدتی قصه سر و شکل می‌گیرد و نخستین قسمت‌های سریال به‌صورت یک فیلمنامه کامل توسط جوزانی به مرحله نگارش می‌رسد. تلویزیون، فیلمنامه چند قسمت اول را می‌پسندد و همین موضوع باعث می‌شود تا کار پیش‌تولید سریال حین نگارش کار آغاز شود. با انتخاب رضا انصاریان از سوی تلویزیون به‌عنوان تهیه‌کننده، قراردادها بسته می‌شود. کارگردان و تهیه‌کننده برای انتخاب چند بازیگر عازم تاجیکستان می‌شوند و در آنجا نیز چند بازیگر را انتخاب می‌کنند. در ایران نیز بازیگرانی مثل سعید نیک‌پور، ماه‌چهره خلیلی و... با این پروژه قرارداد امضا می‌کنند و نام افرادی مثل محمدرضا فروتن، رضا کیانیان، محمدرضا شریفی‌نیا و ... نیز مطرح می‌شود. یک سال پس از پیش‌‌تولید، سرانجام در 27 مهر سال 82 در منطقه‌ای در حد فاصل ماسوله و فومن کار با مدیریت تصویربرداری علیرضا زرین‌دست کلید می‌خورد. آذر 82 کم‌کم زمزمه‌های بروز بعضی مشکلات در گروه آغاز می‌شود و اختلافات میان تهیه‌کننده و کارگردان شکل تازه‌ای به خود می‌گیرد. با بالا گرفتن این اختلافات در نهایت پس از 50 روز، کار در آذر ماه تعطیل می‌شود و گروه به تهران بازمی‌گردند. در این مقطع تلویزیون به‌عنوان میانجی وارد میدان می‌شود. بار دیگر تصویربرداری از 5 اسفند با تغییر عواملی مثل مدیر تصویربرداری و طراح صحنه و لباس از سر گرفته می‌شود. این بار با جدایی علیرضا زرین‌دست از گروه، حسن پویا مدیریت تصویربرداری را در دست می‌گیرد اما اختلاف سلیقه شدید کارگردان و تهیه‌کننده در نحوه ساخت این سریال عمیق‌تر از آن بود که جوزانی و انصاریان بتوانند با یکدیگر کار کنند. جوزانی با وسواس و دقتی زیاد کار می‌کرد و تهیه‌کننده عجله داشت. بالاخره در 29 اسفند همان سال عوامل تولید برای تعطیلات نوروزی به تهران می‌آیند. رضا انصاریان با فراخواندن عوامل با همه آنها تسویه‌حساب می‌کند و تنها بازیگرانی که در ادامه کار بازی دارند باقی می‌مانند. این رفتار تهیه‌کننده به مذاق جوزانی خوش نمی‌آید و او با دلخوری از ادامه ساخت این پروژه انصراف می‌دهد؛ حتی در یک مقطع زمزمه‌ای مبنی بر تغییر کارگردان به گوش رسید. در بهار سال 83 مسؤولان تلویزیون تصمیم تغییر تهیه‌کننده ندارند. در ابتدا صحبت از محمدرضا تخت‌کشیان به میان می‌آید تا سکان تهیه این سریال را به دست بگیرد، اما در نهایت نام حبیب‌الله کاسه‌ساز به عنوان تهیه‌کننده منتشر و بار دیگر پیش‌تولید آغاز می‌شود. در این مرحله پارسا پیروز‌فر و کامبیز دیرباز جایگزین محمدرضا فروتن و حسین یاری که پیش از این به عنوان کاندیداهای ایفای نقش اصلی در قسمت‌های جوانی بودند، می‌شوند و در نهایت پس از چند ماه بالاخره در 13 بهمن سال 83 تصویربرداری مجموعه «در چشم باد» در سرمای شدید تنگه‌واشی واقع در فیروزکوه با مدیریت تصویربرداری امیر کریمی از سر گرفته می‌شود. فاز اول به پایان می‌رسد و فاز دوم که همان جوانی است، آغاز می‌شود. فیلمبرداری فاز دوم ادامه داشت و 50درصد از کل مجموعه تصویربرداری شده بود که در انتهای سال 85 و ابتدای سال 86 عارضه قلبی حبیب‌الله کاسه‌ساز شدت می‌گیرد و وی به علت بیماری‌اش از ادامه کار انصراف می‌دهد. پس از کاسه‌ساز، تهیه‌کنندگی مجموعه به مسعود جعفری‌جوزانی و عباس اکبری، مدیر گروه حماسه و دفاع شبکه اول سیما سپرده می‌شود و مجموعه با تهیه‌کنندگان جدید کار خود را در روز جمعه 31 فروردین 86 از سر می‌گیرد. بالاخره در اوایل مرداد همان سال تصویربرداری فاز دوم به پایان می‌رسد. با به پایان رسیدن تصویربرداری فاز دوم و صرف زمانی حدود یک ماه پیش‌تولید، فاز سوم که همان دوران پیری است در تاریخ هفتم شهریور 86 در هتلی واقع در تهران کلید می‌خورد. پس از ضبط صحنه‌های تهران، گروه در آذر همان سال به شهرک دفاع‌‌مقدس می‌روند تا صحنه‌های جنگ ایران و عراق را به تصویر بکشند. با پایان یافتن صحنه‌های شهرک دفاع مقدس، سرانجام گروه در تابستان 87 راهی خرمشهر می‌شوند تا آخرین صحنه‌های سریال را به تصویر بکشند. در همین دوران هم مهدی حسینی‌وند به عنوان تدوینگر و حسین علیزاده به عنوان آهنگساز به جمع گروه می‌پیوندند. با پایان تصویربرداری بخش خرمشهر عملا تصویربرداری صحنه داخل ایران مجموعه به پایان می‌رسد و جوزانی به موازات نظارت بر مراحل پس از تولید شروع به رایزنی برای صدور ویزای آمریکا برای گروه خود می‌کند. در حالی که کمتر از یک ماه به آغاز پخش سریال باقی مانده بود، جوزانی در تاریخ 18 خردادماه به اتفاق گروهش شامل پارسا پیروزفر، کامبیز دیرباز، لاله اسکندری، سحر جعفری‌جوزانی، امیر کریمی، احمد کاووسی، عباس اکبری، حسین طاهری، سعید ملکان، ‌احمد رمضان‌زاده و مجید میرفخرایی، ایران را به مقصد آمریکا ترک می‌کنند تا صحنه‌های مربوط به خارج از کشور را که در قسمت‌های انتهایی سریال هم قرار دارد تصویربرداری کنند. جوزانی و گروهش که مجموعه‌شان از تاریخ 12 تیرماه روی آنتن رفته است اکنون در آمریکا مشغول تصویربرداری هستند. جوزانی پیش‌تر گفته بود این سریال به نوعی وصیتنامه من محسوب می‌شود و این البته بدان معنا نیست که او دیگر قصد فیلمسازی ندارد، بلکه او این سریال را از آن لحاظ وصیتنامه خود می‌داند که همیشه دوست داشته کاری بسازد تا برای نسل‌های بعدی ماندگار باشد و آنها با دیدن آن با تاریخ و سرگذشت سرزمین مادری خود بیشتر آشنا شوند.
ارسال نظر
captcha
پربیننده