مرتضی بهروزی‌فر *
ایران بهره‌برداری از نخستین سکوی حفاری فراساحلی خود را در دریای خزر برای افزایش سهم خود از ذخایر این دریا آغاز کرد تا در کنار دیگر همسایگان واقع در شمال این دریاچه، یعنی آذربایجان، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان به برداشت از ذخایر هیدروکربوری خزر اهتمام ورزد.
ماجرای تولید و برداشت نفت از دریاچه خزر از 110 سال پیش و از چاه‌های غنی باکو شکل گرفت اما برداشت جدی از منابع عمده نفت و گاز این دریاچه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق، رنگ و لعاب جدی‌تری به خود گرفت. به عبارت دیگر بلافاصله پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تجزیه آن به کشورهای مستقل، تغییرات ساختاری در ژئوپليتيک دریای خزر پیش آمد و از آن ایام به بعد همسایگان شمالی آن به واسطه تشکیل کنسرسیوم‌های مختلف تحت حمایت کشورهای غربی و با هدف مشارکت در میزان تولید، برداشت از ذخایر هیدروکربوری این دریاچه را کلید زده‌اند. میزان تولید نفت کشورهای آذربایجان،قزاقستان و ترکمنستان از دریای خزر معادل 3/2 میلیون بشکه در روز و تولید گاز طبیعی این سه کشور از دریاچه خزر به 8/104 میلیارد متر مکعب در سال رسیده است.
بر کسی پوشیده نیست که دریای خزر به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه جهان، یکی از استراتژیک‌ترین بستر‌های آبی‌اي است که علاوه بر دارا بودن ذخایر قابل‌توجه شیلات و امکان بالای ترانزیت کالا، وجود منابع غنی ذخایر هیدروژن، این دریاچه را مورد توجه بسیاری از کشور‌ها قرار داده است؛ طبق پیش‌بینی‌های انجام شده، 5/3 درصد عرضه جهانی نفت و 7 درصد عرضه جهانی گاز در سال 2020 به برداشت از ذخایر انرژی این دریاچه اختصاص خواهد یافت.
به نظر می‌رسد، میزان نفت قابل برداشت از بستر دریاچه خزر دست‌کم 80 میلیارد بشکه باشد، بنابراین پیش‌بینی می‌شود که تا سال 2010 کشورهای حوزه دریای خزر روزانه 4/2 تا 9/5 میلیون بشکه نفت تولید کنند. اکنون به خوبی هویداست که دریای خزر پس از خاورمیانه و روسیه، سومین ذخایر بزرگ نفت و گاز را در خود جای داده، هرچند عواملی چون توسعه نیافتن مطلوب میادین نفت و گاز این حوزه و اختلاف‌نظر بر سر مسیر‌های صادرات نفت خزر همچنان مانع از آن شده که این منطقه نقش اساسی خود را در بازار بین‌الملل انرژی ایفا کند.
در حال حاضر، جز روسیه و جمهوری اسلامی ایران که از حیث انرژی دارای منابع قابل‌توجهی هستند،از میان کشورهای تازه استقلال یافته آسیای مرکزی، آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان دارای ذخایر ثبت شده 7/14 میلیارد بشکه نفت و 373 تریلیون فوت مکعب گاز هستند. صرف‌نظر از اینکه دلیل حضور نیافتن ایران در برداشت از ذخایر عظیم قسمت جنوبی و عمیق دریای خزر در مجاورت کشور، فقدان امکانات تخصصی از جمله سکوهای حفاری برای برداشت از این ذخایر بوده اما اکنون ایران با تکیه بر توان مهندسان داخلی، سکوی نیمه شناور خود را در فاصله 155 مایلی ساحل ایران مستقر کرد تا برداشت رسمی خود را از این دریاچه آغاز کند.
با وجود آنکه کشورهای همسایه شمالی خزر از چند سال پیش برداشت از ذخایر نفت و گاز این دریاچه را در نقاط
کم عمق آغاز کرده‌اند اما به نظر می‌رسد، بخش اعظم ذخایر
نفت و گاز این دریاچه در قسمت جنوبی خزر انباشته شده و این نظریه را قوت بخشیده که با وجود تاخیر چند ساله ایران در برداشت، اما نفت و گاز بیشتری نصیب کشور خواهد شد.
بواقع با وجود آنکه ایران یکصد سال است برداشت ذخایر جنوبی خود را کلید زده، اما حضور کنونی آن در دریای خزر و برداشت از نفت و گاز آن بدون اتکا به کشورهای دیگر،
حال و هوای صنعت نفت در آستانه خودکفایی کشور را دگرگون خواهد کرد.
* کارشناس ارشد انرژی
و عضو هیأت علمی مؤسسه مطالعات انرژی سکوی نفتی ایران در قلب خزر
مرتضی بهروزی‌فر *
ایران بهره‌برداری از نخستین سکوی حفاری فراساحلی خود را در دریای خزر برای افزایش سهم خود از ذخایر این دریا آغاز کرد تا در کنار دیگر همسایگان واقع در شمال این دریاچه، یعنی آذربایجان، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان به برداشت از ذخایر هیدروکربوری خزر اهتمام ورزد.
ماجرای تولید و برداشت نفت از دریاچه خزر از 110 سال پیش و از چاه‌های غنی باکو شکل گرفت اما برداشت جدی از منابع عمده نفت و گاز این دریاچه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق، رنگ و لعاب جدی‌تری به خود گرفت. به عبارت دیگر بلافاصله پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تجزیه آن به کشورهای مستقل، تغییرات ساختاری در ژئوپليتيک دریای خزر پیش آمد و از آن ایام به بعد همسایگان شمالی آن به واسطه تشکیل کنسرسیوم‌های مختلف تحت حمایت کشورهای غربی و با هدف مشارکت در میزان تولید، برداشت از ذخایر هیدروکربوری این دریاچه را کلید زده‌اند. میزان تولید نفت کشورهای آذربایجان،قزاقستان و ترکمنستان از دریای خزر معادل 3/2 میلیون بشکه در روز و تولید گاز طبیعی این سه کشور از دریاچه خزر به 8/104 میلیارد متر مکعب در سال رسیده است.
بر کسی پوشیده نیست که دریای خزر به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه جهان، یکی از استراتژیک‌ترین بستر‌های آبی‌اي است که علاوه بر دارا بودن ذخایر قابل‌توجه شیلات و امکان بالای ترانزیت کالا، وجود منابع غنی ذخایر هیدروژن، این دریاچه را مورد توجه بسیاری از کشور‌ها قرار داده است؛ طبق پیش‌بینی‌های انجام شده، 5/3 درصد عرضه جهانی نفت و 7 درصد عرضه جهانی گاز در سال 2020 به برداشت از ذخایر انرژی این دریاچه اختصاص خواهد یافت.
به نظر می‌رسد، میزان نفت قابل برداشت از بستر دریاچه خزر دست‌کم 80 میلیارد بشکه باشد، بنابراین پیش‌بینی می‌شود که تا سال 2010 کشورهای حوزه دریای خزر روزانه 4/2 تا 9/5 میلیون بشکه نفت تولید کنند. اکنون به خوبی هویداست که دریای خزر پس از خاورمیانه و روسیه، سومین ذخایر بزرگ نفت و گاز را در خود جای داده، هرچند عواملی چون توسعه نیافتن مطلوب میادین نفت و گاز این حوزه و اختلاف‌نظر بر سر مسیر‌های صادرات نفت خزر همچنان مانع از آن شده که این منطقه نقش اساسی خود را در بازار بین‌الملل انرژی ایفا کند.
در حال حاضر، جز روسیه و جمهوری اسلامی ایران که از حیث انرژی دارای منابع قابل‌توجهی هستند،از میان کشورهای تازه استقلال یافته آسیای مرکزی، آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان دارای ذخایر ثبت شده 7/14 میلیارد بشکه نفت و 373 تریلیون فوت مکعب گاز هستند. صرف‌نظر از اینکه دلیل حضور نیافتن ایران در برداشت از ذخایر عظیم قسمت جنوبی و عمیق دریای خزر در مجاورت کشور، فقدان امکانات تخصصی از جمله سکوهای حفاری برای برداشت از این ذخایر بوده اما اکنون ایران با تکیه بر توان مهندسان داخلی، سکوی نیمه شناور خود را در فاصله 155 مایلی ساحل ایران مستقر کرد تا برداشت رسمی خود را از این دریاچه آغاز کند.
با وجود آنکه کشورهای همسایه شمالی خزر از چند سال پیش برداشت از ذخایر نفت و گاز این دریاچه را در نقاط
کم عمق آغاز کرده‌اند اما به نظر می‌رسد، بخش اعظم ذخایر
نفت و گاز این دریاچه در قسمت جنوبی خزر انباشته شده و این نظریه را قوت بخشیده که با وجود تاخیر چند ساله ایران در برداشت، اما نفت و گاز بیشتری نصیب کشور خواهد شد.
بواقع با وجود آنکه ایران یکصد سال است برداشت ذخایر جنوبی خود را کلید زده، اما حضور کنونی آن در دریای خزر و برداشت از نفت و گاز آن بدون اتکا به کشورهای دیگر،
حال و هوای صنعت نفت در آستانه خودکفایی کشور را دگرگون خواهد کرد.
* کارشناس ارشد انرژی
و عضو هیأت علمی مؤسسه مطالعات انرژی ارسال نظر
پربیننده