داوود ملكي: «بالاخره ملودرام را از تبعیدگاه یخ‌زده‌ای که کیمیاگران در آنجا سعی می‌کنند آن را با مخدرهای قوی زنده نگه دارند به سمت شاهراه‌های فراموش شده واقعیت فراخواند».
قطعه‌ای که روایت شد قسمتی از داستانی‌است به نام «وحشت در اسکالا» از مجموعه کتاب شصت داستان، نوشته دینو بوتزاتی تراورسوی ایتالیایی. از بد روزگار مقال کوتاه است و فرصت اندک تا تک تک داستان‌های این مجموعه را به بحث بنشینیم، اما در همین اندک‌زمان نگاهی کوتاه به دیدگاه مخلوق این اثر می‌اندازیم! شصت داستان همانطور که از اسم آن پیداست مجموعه‌ای است متشکل از شصت داستان کوتاه که توسط خود نویسنده در دهه 1970 گردآوری و مبدل به یک مجموعه شد؛ مجموعه‌ای شامل داستان‌های هفت فرستاده، حمله به کاروان بزرگ، هفت طبقه، سایه جنوب و... .
آنچه درباره ویژگی‌های این مجموعه می‌توان به اختصار گفت سبک نگارش یا صحیح‌تر آن سبک ادبی است که نویسنده در طبع آن به کار برده است. با بررسی داستان‌های این اثر بخوبی می‌توان دریافت که نویسنده سبک سوررئال را در پیش گرفته با این تفاوت که سعی دارد در همان حالت نیز صحنه‌ها را وام گرفته از واقعیت و مترتب به زمان و مکان واقعی به تصویر بکشد. گاهی دیده می‌شود که بر اثر نوع خاص نگاه نویسنده این دیدگاه به یک نگاه اگزیستانسیالیستی مبدل شده و داستان با رسیدن به یک فضای پوچ و حس ناپایداری و بی‌حاصلی پایان می‌یابد (داستان‌های هفت فرستاده، هفت طبقه، شنل و...). برخی معدود داستان‌ها با رسیدن لحظه جدایی یا مرگ حس شادکامی و سعادت را به خواننده تقدیم می‌کند (حمله به کاروان بزرگ، دوستان و...). اما آنچه در تمام داستان‌ها به‌عنوان یک نگاه کلی و ایده اصلی توسط نویسنده ارائه می‌شود، فلسفه «مرگ» است که در بیشتر داستان‌های این مجموعه و بویژه در قسمت‌های پایانی می‌توان آن را حس کرد. حال باید به دلایل نگاه دینو بوتزاتی و اهمیت «مرگ» در دیدگاه این نویسنده پرداخت تا بتوان داستان‌های وی را از لحاظ ایدئولوژیکی تحلیل کرد که قطعا این قسمت دوم در این مبحث نمی‌گنجد.
برای این کار بهتر است نگاهی به بیوگرافی این نویسنده مشهور ایتالیایی بیندازیم.
دینو بوتزاتی تراورسو در سال 1906 در بولونوی ایتالیا به دنیا آمد. وقتی که 8 سالش بود جنگ جهانی اول (1918-1914) در منطقه اروپا درگرفت؛ جنگی که در ادامه آن ایتالیا از اتریش شکست خورد و میزان تلفات این کشور حدود 5 میلیون و 970 هزار نفر تخمین زده شد، شکستی بزرگ برای کشوری کوچک. در همان سال‌ها بوی فاشیسم در سرتاسر ایتالیا به مشام رسید؛ فلسفه‌ای برگرفته از نژادپرستی و از نظر اجتماعی حاصل از بحران‌های اقتصادی و دیکتاتوری سرمایه داری. وی کارهای داستایفسکی را دوست داشت و بسیار می‌خواند. در سال 1928 به‌عنوان روزنامه‌نگار در روزنامه «کریه را دلاسرا» مشغول به کار شد و کار نوشتن را با جدیت بیشتر دنبال کرد. از دیگر وقایع بسیار مهم و تاثیرگذار وقوع جنگ جهانی دوم در سال 1939 را می‌توان نام برد. جنگ خونبار شش ساله دوم که ایتالیا همپیمان با آلمان نازی درگیر آن شد و در آن سال‌ها نیز حدود 454 هزار و 500 نفر تلفات بر جای گذاشت، در حالی که این رقم برای کل کشورهای درگیر به 50 تا 70 میلیون نفر می‌رسد. به هر روی وقوع جنگ‌های جهانی را می‌توان از نظر روانشناسی از مهم‌ترین وقایع دوره زندگی این نویسنده و حتی دیگر انسان‌های آن دوره زمانی دانست. اثرات آن تا آن حد قابل بررسی و حائز اهمیت است که حتی در کنگره روانشناسی سال 2000 در اتریش اینگونه اعلان می‌شود: «اگر جنگ‌های اول و دوم جهانی وجود نداشت، مباحث روانشناسی به سمت پاتولوژی (آسیب‌شناسی) گام برنمی‌داشت».
بررسی رویکرد روانشناسی شناخت مرگ نیز اینگونه بیان می‌دارد که «آن جامعه‌ای که بسیار افسرده است غریزه مرگ در آن جامعه مسلط می‌شود». حال با بررسی احوالات جامعه آن زمان ایتالیا و رسوخ ایده فاشیسم توسط موسولینی و گسترش سایه بیکاری، فقر و استبداد، بی‌شک افسردگی بزرگ‌ترین دستاوردی می‌شود که به مردم هدیه داده شده و انسان‌ها بلااراده آن را پذیرا می‌شوند. حال با این تفاسیر دینو بوتزاتی تراورسو نیز از این پیامد دور نمانده و با قوت می‌توان دیدگاه وی را بسیار متاثر از روحیات مسلط بر جامعه آن زمان ایتالیا دانست اما نکته حائز اهمیت اینجاست که خود او نیز دچار دوگانگی در برداشت از فلسفه مرگ است. همانطور که گفته شد گاهی مرگ را سعادتمندی و شادکامی بیان می‌دارد و انسان را یاد گفته آشیل (نمایشنامه‌نویس یونانی) می‌اندازد؛ «هیچ انسانی را شادکام نخوانید مگر در هنگامی که مرگ او فرارسیده است.» که این نگاه ناشی از نگاه تعالی یافته به مرگ است یا در بیشتر مواقع مرگ را انتظاری بی‌معنی و حرکتی پوچ می‌خواند که این حرف اپیکور است که می‌گوید: مرگ هیچ است. اما جالب‌تر اینجاست که او هم مرگ را به مانند باور الیاس کانتی «یک میهمان ناخوانده یا غریبه پشت در نمی‌داند، بلکه او را به‌عنوان یک آشنای خودمانی می‌شناسد». به هر روی دینو بوتزاتی با این دیدگاه که بی‌شباهت به دیدگاه فرانتس کافکا و نمونه معاصر آن در ایران صادق هدایت نیست، از معدود نویسندگان ایتالیایی است که آوازه‌اش به قرن بیستم هم کشیده شده است. وی در سال 1972 با بر جای گذاشتن آثاری چون بارنابئوی کوهستان‌ها، صحرای تاتارها، انتشار سقوط بالی و ... در میلان دار فانی را وداع گفت؛ بی‌آنکه مشخص شود که مرگ را سعادت دانسته یا پوچ و بیهوده روزگار گذرانده است.
نگاهی به مجموعه کتاب «شصت داستان» نوشته دینو بوتزاتی
مرگ به شصت روایت
داوود ملكي: «بالاخره ملودرام را از تبعیدگاه یخ‌زده‌ای که کیمیاگران در آنجا سعی می‌کنند آن را با مخدرهای قوی زنده نگه دارند به سمت شاهراه‌های فراموش شده واقعیت فراخواند».
قطعه‌ای که روایت شد قسمتی از داستانی‌است به نام «وحشت در اسکالا» از مجموعه کتاب شصت داستان، نوشته دینو بوتزاتی تراورسوی ایتالیایی. از بد روزگار مقال کوتاه است و فرصت اندک تا تک تک داستان‌های این مجموعه را به بحث بنشینیم، اما در همین اندک‌زمان نگاهی کوتاه به دیدگاه مخلوق این اثر می‌اندازیم! شصت داستان همانطور که از اسم آن پیداست مجموعه‌ای است متشکل از شصت داستان کوتاه که توسط خود نویسنده در دهه 1970 گردآوری و مبدل به یک مجموعه شد؛ مجموعه‌ای شامل داستان‌های هفت فرستاده، حمله به کاروان بزرگ، هفت طبقه، سایه جنوب و... .
آنچه درباره ویژگی‌های این مجموعه می‌توان به اختصار گفت سبک نگارش یا صحیح‌تر آن سبک ادبی است که نویسنده در طبع آن به کار برده است. با بررسی داستان‌های این اثر بخوبی می‌توان دریافت که نویسنده سبک سوررئال را در پیش گرفته با این تفاوت که سعی دارد در همان حالت نیز صحنه‌ها را وام گرفته از واقعیت و مترتب به زمان و مکان واقعی به تصویر بکشد. گاهی دیده می‌شود که بر اثر نوع خاص نگاه نویسنده این دیدگاه به یک نگاه اگزیستانسیالیستی مبدل شده و داستان با رسیدن به یک فضای پوچ و حس ناپایداری و بی‌حاصلی پایان می‌یابد (داستان‌های هفت فرستاده، هفت طبقه، شنل و...). برخی معدود داستان‌ها با رسیدن لحظه جدایی یا مرگ حس شادکامی و سعادت را به خواننده تقدیم می‌کند (حمله به کاروان بزرگ، دوستان و...). اما آنچه در تمام داستان‌ها به‌عنوان یک نگاه کلی و ایده اصلی توسط نویسنده ارائه می‌شود، فلسفه «مرگ» است که در بیشتر داستان‌های این مجموعه و بویژه در قسمت‌های پایانی می‌توان آن را حس کرد. حال باید به دلایل نگاه دینو بوتزاتی و اهمیت «مرگ» در دیدگاه این نویسنده پرداخت تا بتوان داستان‌های وی را از لحاظ ایدئولوژیکی تحلیل کرد که قطعا این قسمت دوم در این مبحث نمی‌گنجد.
برای این کار بهتر است نگاهی به بیوگرافی این نویسنده مشهور ایتالیایی بیندازیم.
دینو بوتزاتی تراورسو در سال 1906 در بولونوی ایتالیا به دنیا آمد. وقتی که 8 سالش بود جنگ جهانی اول (1918-1914) در منطقه اروپا درگرفت؛ جنگی که در ادامه آن ایتالیا از اتریش شکست خورد و میزان تلفات این کشور حدود 5 میلیون و 970 هزار نفر تخمین زده شد، شکستی بزرگ برای کشوری کوچک. در همان سال‌ها بوی فاشیسم در سرتاسر ایتالیا به مشام رسید؛ فلسفه‌ای برگرفته از نژادپرستی و از نظر اجتماعی حاصل از بحران‌های اقتصادی و دیکتاتوری سرمایه داری. وی کارهای داستایفسکی را دوست داشت و بسیار می‌خواند. در سال 1928 به‌عنوان روزنامه‌نگار در روزنامه «کریه را دلاسرا» مشغول به کار شد و کار نوشتن را با جدیت بیشتر دنبال کرد. از دیگر وقایع بسیار مهم و تاثیرگذار وقوع جنگ جهانی دوم در سال 1939 را می‌توان نام برد. جنگ خونبار شش ساله دوم که ایتالیا همپیمان با آلمان نازی درگیر آن شد و در آن سال‌ها نیز حدود 454 هزار و 500 نفر تلفات بر جای گذاشت، در حالی که این رقم برای کل کشورهای درگیر به 50 تا 70 میلیون نفر می‌رسد. به هر روی وقوع جنگ‌های جهانی را می‌توان از نظر روانشناسی از مهم‌ترین وقایع دوره زندگی این نویسنده و حتی دیگر انسان‌های آن دوره زمانی دانست. اثرات آن تا آن حد قابل بررسی و حائز اهمیت است که حتی در کنگره روانشناسی سال 2000 در اتریش اینگونه اعلان می‌شود: «اگر جنگ‌های اول و دوم جهانی وجود نداشت، مباحث روانشناسی به سمت پاتولوژی (آسیب‌شناسی) گام برنمی‌داشت».
بررسی رویکرد روانشناسی شناخت مرگ نیز اینگونه بیان می‌دارد که «آن جامعه‌ای که بسیار افسرده است غریزه مرگ در آن جامعه مسلط می‌شود». حال با بررسی احوالات جامعه آن زمان ایتالیا و رسوخ ایده فاشیسم توسط موسولینی و گسترش سایه بیکاری، فقر و استبداد، بی‌شک افسردگی بزرگ‌ترین دستاوردی می‌شود که به مردم هدیه داده شده و انسان‌ها بلااراده آن را پذیرا می‌شوند. حال با این تفاسیر دینو بوتزاتی تراورسو نیز از این پیامد دور نمانده و با قوت می‌توان دیدگاه وی را بسیار متاثر از روحیات مسلط بر جامعه آن زمان ایتالیا دانست اما نکته حائز اهمیت اینجاست که خود او نیز دچار دوگانگی در برداشت از فلسفه مرگ است. همانطور که گفته شد گاهی مرگ را سعادتمندی و شادکامی بیان می‌دارد و انسان را یاد گفته آشیل (نمایشنامه‌نویس یونانی) می‌اندازد؛ «هیچ انسانی را شادکام نخوانید مگر در هنگامی که مرگ او فرارسیده است.» که این نگاه ناشی از نگاه تعالی یافته به مرگ است یا در بیشتر مواقع مرگ را انتظاری بی‌معنی و حرکتی پوچ می‌خواند که این حرف اپیکور است که می‌گوید: مرگ هیچ است. اما جالب‌تر اینجاست که او هم مرگ را به مانند باور الیاس کانتی «یک میهمان ناخوانده یا غریبه پشت در نمی‌داند، بلکه او را به‌عنوان یک آشنای خودمانی می‌شناسد». به هر روی دینو بوتزاتی با این دیدگاه که بی‌شباهت به دیدگاه فرانتس کافکا و نمونه معاصر آن در ایران صادق هدایت نیست، از معدود نویسندگان ایتالیایی است که آوازه‌اش به قرن بیستم هم کشیده شده است. وی در سال 1972 با بر جای گذاشتن آثاری چون بارنابئوی کوهستان‌ها، صحرای تاتارها، انتشار سقوط بالی و ... در میلان دار فانی را وداع گفت؛ بی‌آنکه مشخص شود که مرگ را سعادت دانسته یا پوچ و بیهوده روزگار گذرانده است.
ارسال نظر
پربیننده