حسین ساعی‌منش: «بدون تاریخ بدون امضا» را حتی اگر با «چهارشنبه 19 اردیبهشت» هم مقایسه نکنیم، فیلم قابل دفاعی است. برگ برنده‌اش هم در طراحی موقعیت حساب‌شده و درگیرکننده‌ای است که شخصیت‌هایش را درگیر آن کرده است. چیزی که از ابتدا موقعیت خیلی خاصی به نظر نمی‌رسد (صرفا یک تصادف ساده که با پرداخت خسارت ظاهرا ختم به خیر می‌شود) ولی در ادامه هر چه ماجرا بیشتر جلو می‌رود، بغرنج‌تر می‌شود. دقیقا همین مسیری که این موقعیت خاص طی می‌کند، مهم‌ترین عامل موفقیت فیلم است چون باعث می‌شود مخاطب بتدریج درگیر بحران شود و مسائلی مثل «تا حالا نشده دهنت بسته بشه» را که کاوه به عنوان دلیل سکوت و تعللش مطرح می‌کند و بیرون از فضای فیلم کاملا غیرقابل قبول و مضحک است، در دل این شیب نسبتا ملایم بپذیرد و کم‌کم کار به جایی برسد که خودش را در دل بحران ببیند و برای رفع آن به هیجان بیفتد. با این اوصاف می‌شود بعضی از ایرادهای جزئی «بدون تاریخ بدون امضا» را نادیده گرفت. چون آن چیزی که اساس فیلم بوده شکل گرفته و توانسته مخاطب آن را درگیر کند. در نتیجه حتی اگر این ایرادها مانند دیالوگ‌ها و واکنش‌های غیرمعقول و شاید تا حدودی احمقانه سایه هم (که مثلا از رفتارهای کاوه و عذاب وجدان واضحش برداشت می‌کند که او را مقصر می‌داند!) در نهایت از یاد نروند و به ارتباط مخاطب با شخصیت‌ها لطمه بزنند، باز هم زیر سایه بحران اصلی قرار می‌گیرند و به حاشیه می‌روند و نمی‌توانند اثرگذاری فیلم را نابود کنند چون به هر حال مهم‌تر از هر چیز این بوده که مخاطب موقعیت اصلی فیلم را درک کند.
پیچیده بودن شرایط را با همه وجودش لمس کند و آن موقع است که می‌تواند خودش را جای کاوه قرار بدهد، به او حق بدهد که در گفتن حقیقت تعلل کند، بعدتر عذاب وجدانش را باور کند و دوباره به او حق بدهد که برود و بدون هیچ دلیل متقن و محکمه‌پسندی به خانواده پسر 8 ساله فوت‌شده همه چیز را بگوید تا بلکه ذره‌ای از عذابش کم شود، جلوتر حکم نبش قبر را بگیرد و دوباره جنازه را تشریح کند و در نهایت هم آن پایانبندی را برای ماجرا رقم بزند. خب! فیلم توانسته رفتارهای ظاهرا متضادی را که از شخصیت اصلی‌اش سر می‌زند، کاملا باورپذیر و همدلانه دربیاورد و این یعنی فیلم با تمام ضعف‌های احتمالی‌اش اثر موفقی بوده و به هدفش رسیده. اما با تمام این محاسن «بدون تاریخ بدون امضا» فیلم ماندگاری نمی‌شود. تاثیر‌گذاری‌اش به همان سالن سینما و زمان تماشای فیلم (و شاید کمی بیشتر) محدود می‌ماند. از آن فیلم‌هایی نیست که یقه مخاطبش را بگیرد و تا مدتی طولانی رها نکند. چرا؟ شاید دلیلش خوشایند نباشد اما مشکل از این است که فیلم، بی‌رحم نیست (اگر به خاطر سیل آثار پسافرهادی ضعیف دل‌مان نمی‌آمد این یکی را هم با «جدایی نادر از سیمین» مقایسه کنیم، از این منظر می‌توانیم بالاخره تن به این قیاس بدهیم). نمی‌تواند این حجم از تلخی را که خودش به وجود آورده و سر و شکل داده، تحمل کند. دلش نمی‌آید شخصیت‌ها را بیش از این در این وضعیت آزاردهنده نگه دارد. در نتیجه، نهایتا شخصیت اصلی‌اش را (هرچند منطقی و با زمینه‌چینی) به قهرمانی تبدیل می‌کند که اگرچه اقدامی فداکارانه از او سر می‌زند اما در اصل، کارش چیزی جز پاک کردن صورت مساله نیست و همین، مهم‌ترین مانع فیلم می‌شود. نمی‌گذارد فیلم به مخاطبش سیلی بزند. نمی‌گذارد دل مخاطبش را بلرزاند بنابراین همه چیز به یک «فیلم قابل دفاع» تقلیل داده می‌شود؛ به یک ماجرای تکان‌دهنده اجتماعی که آسیب‌ها و مشکلات و اختلافات طبقاتی را بخوبی دستمایه کارش قرار داده و دغدغه قابل احترامی هم داشته و... همین (نه، هنوز سر همان حرف اول هستیم که «بدون تاریخ بدون امضا» از «چهارشنبه 19 اردیبهشت» موفق‌تر است). اما این کافی نیست. برای اینکه فیلم جای مخصوص خودش را در سینما و ذهن و دل مخاطبش پیدا کند، کافی نیست. برای شاهکار بودن کم است حتی اگر برای رفتن به قسمت بالای فهرست اکران امسال و جلب تقدیر و تحسین جشنواره‌ها کفایت کند.