پس از ماه‌ها گمانه‌زنی رسانه‌ها درباره عاقبت کار رکس تیلرسون در وزارت خارجه آمریکا، دونالد ترامپ روز سه‌شنبه وی را از مقام خود برکنار و مایک پمپئو، رئیس سازمان سی‌آی‌ای را به عنوان جانشین او انتخاب کرد. آنچه در گزارش رسانه‌های آمریکایی بسیار مورد توجه قرار گرفته این است که رکس تیلرسون از طریق حساب توئیتری دونالد ترامپ از برکناری خود باخبر شده است؛ خبری که تکذیب کاخ سفید و اخراج یکی از معاونان تیلرسون را نیز در پی داشت. به باور بسیاری از ناظران سیاسی، در عزل و نصب روز سه‌شنبه ترامپ، یک «باز» جانشین یک «کبوتر» می‌شود و فراکسیون شخصیت‌های میانه‌رو در دولت آمریکا بیش از پیش تضعیف می‌شود. ترامپ دلیل چنین تصمیمی را وجود «اختلاف‌نظر» با تیلرسون اعلام کرده و گفته «شیوه تفکرش» با تیلرسون یکی نبوده است. رئیس‌جمهوری آمریکا همچنین تصریح کرده که خواهان کسی در راس وزارت خارجه است که «طول موجش» با او یکی باشد. ترامپ افزوده که به پمپئو «اعتماد تام» دارد، چرا که او مثل خودش فکر می‌کند. استیو گولدستین، مقام بلندپایه وزارت خارجه آمریکا گفته است برکناری تیلرسون برخلاف میل او صورت گرفته و وزیر خارجه آمریکا قصد داشته به دلیل «پیشرفت‌های ملموسی که در مسائل مربوط به امنیت ملی به دست آمده» همچنان در مقام خود بماند. او افزوده که رئیس‌جمهوری صبح روز برکناری، با وزیر خارجه خود صحبت نکرده و تیلرسون از علل برکناری خود آگاه نیست. در محافل کاخ سفید گفته می‌شود برکناری تیلرسون دلایل دیگری داشته است. یکی از این دلایل، نقشه ترامپ برای ملاقات با کیم جونگ اون، رهبر کره‌شمالی است. در محافل دولتی آمریکا گفته می‌شود ترامپ می‌خواسته در آستانه چنین دیداری، تیم خود را تازه کند. افزون بر آن، درباره برکناری تیلرسون از ماه‌ها پیش گمانه‌زنی می‌شد. رفتار ترامپ هم این ظن را تقویت می‌کرد که میان این دو اختلاف‌نظر شدیدی وجود دارد. ترامپ بارها با سخنان خود مایه رنجش تیلرسون شده بود و این استنباط را پدید آورده بود که قصد دارد او را آشکارا تحقیر کند. برای نمونه ترامپ در ماه اکتبر سال گذشته تلاش‌های تیلرسون برای ارائه راه‌حلی دیپلماتیک در مناقشه با کره‌شمالی را «اتلاف وقت» خوانده بود. همچنین به نظر می‌رسد چرخش ناگهانی ترامپ در سیاست نسبت به کره‌شمالی و اعلام آمادگی او برای دیدار با رهبر این کشور، بدون مشاوره با تیلرسون صورت گرفته است. پنجشنبه هفته گذشته تیلرسون اعلام کرد تا انجام گفت‌وگوهای مستقیم با رهبر کره‌شمالی هنوز «راهی طولانی» در پیش است. اما چند ساعت پس از این موضع‌گیری، ترامپ اعلام کرد دعوت کیم را برای دیدار میان سران 2 کشور پذیرفته است. پس از این رویداد بود که تیلرسون قرارهای بعدی خود را به دلیل «بیماری» لغو کرد.
استقبال شیخ‌نشین‌ها از برکناری تیلرسون
گزارش‌ها حاکی از آن است که خبر برکناری رکس تیلرسون در روسیه نیز واکنش‌هایی را در پی داشته و جانشین او را نیز زیر نظر دارند. نماینده روسیه در اتحادیه اروپا در این‌باره گفته است روسیه «دلیلی برای این تصور ندارد که مایک پمپئو رویکردی نرم‌تر از سلفش [در قبال مسکو] اختیار کند». واکنش مثبت به برکناری رکس تیلرسون در کشورهای عرب خلیج‌فارس اما آشکارتر بود. واکنش اعراب خلیج‌فارس به رخداد روز سه‌شنبه را بویژه باید بر بستر گزارشی متعلق به شبکه جهانی بی‌بی‌سی دید. بنا بر این گزارش که حدود یک هفته قبل منتشر شد، یک تاجر متنفذ وابسته به هیات حاکمه امارات پیش‌تر سعی کرده بود دونالد ترامپ را قانع کند تیلرسون را به دلیل عدم حمایت کاملش از محاصره قطر به دست 4 کشور عربی برکنار کند. عربستان، امارات متحده عربی، بحرین و مصر از نیمه خردادماه سال جاری روابط خود را با قطر قطع کرده‌اند و این کشور را در محاصره اقتصادی قرار داده‌اند. این کشورها حکومت قطر را به پشتیبانی از افراطی‌گرایی اسلامی و روابط نزدیک با ایران متهم می‌کنند. قطر این اتهام‌ها را رد می‌کند. به این ترتیب، کشورهای عربی خلیج‌فارس امید داشتند آمریکا موضعی سخت‌تر و قاطعانه‌تر برابر ایران و قطر اختیار کند. با توجه به گزارش روزنامه‌های عربی در روز چهارشنبه می‌توان چنین نظر داد که این کشورها اکنون بر این باورند که به آرزوی خود در این زمینه رسیده‌اند. از جمله روزنامه انگلیسی‌زبان خلیج‌تایمز در امارات خبر برکناری تیلرسون را با تیتر بسیار بزرگ «تو اخراجی!» کار کرده و روزنامه‌ای دیگر چاپ ابوظبی در سرمقاله‌ای از این خبر استقبال کرده است. در این سرمقاله آمده است: «در حالی که تیلرسون بدون دوراندیشی از عربستان سعودی و متحدانش می‌خواست به محاصره قطر پایان دهند، ترامپ دوحه را سرمایه‌گذار تروریسم در سطحی بالا توصیف کرد».
توافق پنهانی در کاخ سفید
سی‌ان‌ان در گزارشی از وجود یک توافق پنهانی میان 3 تن از مقامات ارشد دولت ترامپ خبر داد. «جان کلی» رئیس کارکنان کاخ سفید، «رکس تیلرسون» وزیر خارجه برکنارشده و «جیمز ماتیس» وزیر دفاع آمریکا با امضای پیمانی موسوم به «خودکشی دسته‌جمعی» متعهد شده‌اند اگر ترامپ یکی از آنها را اخراج کند، 2 نفر دیگر نیز استعفا کنند. با توجه به اینکه ترامپ روز سه‌شنبه در یک اقدام غیرمنتظره، تیلرسون را از وزارت خارجه آمریکا برکنار کرد، حال باید منتظر ماند و دید آیا جان کلی و جیمز ماتیس نیز از مقام خود کناره‌گیری خواهند کرد یا خیر. در حال حاضر، گزارش‌های زیادی درباره اختلاف جان کلی با ترامپ در رسانه‌ها به چشم می‌خورد و برخی منابع نیز از احتمال برکناری جیمز ماتیس خبر داده‌اند اما در صورتی که چنین پیمانی وجود داشته باشد، شاید آنها پیش از آنکه از سوی ترامپ اخراج شوند، از سمت خود کناره‌گیری کنند.
تیلرسون از ترامپ تشکر نکرد
رکس تیلرسون، وزیر خارجه برکنار شده آمریکا روز سه‌شنبه در محل دیدارهای مطبوعاتی ساختمان این وزارتخانه حاضر شد و آخرین بیانیه رسمی خود را ایراد کرد. تیلرسون به قدردانی و ستایش مقام‌های وزارت خارجه و دفاع در جریان فعالیتش در وزارت خارجه آمریکا پرداخت و از اعضای ارتش و مردم آمریکا نیز قدردانی کرد. تیلرسون در این کنفرانس خبری بدون اشاره به نام ترامپ، تنها یک‌بار از واژه رئیس‌جمهوری آمریکا استفاده کرد. وزیر خارجه اخراجی دولت ترامپ همچنین گفت: من امروز از رئیس‌جمهوری آمریکا کمی پس از بازگشت از سفر آفریقا تماسی دریافت کردم و با جان کلی، رئیس دفتر کاخ سفید درباره روزهایی که در پیش داریم، صحبت کردم. آنچه بسیار مهم است، اطمینان از اجرای دستورات و انتقال سمت در این بازه زمانی است که کشور با سیاستی مهم و چالش‌های امنیت ملی روبه‌روست. وی با این جمله صحبت خود را پایان داد که «من به زندگی خصوصی و فعالیت خصوصی باز می‌گردم.»