خاورمیانه و انتظار جنگی جدید

دکتر حسین افتخاری اوباما از ابتدای به قدرت رسیدن، موضوع تغییر را در سیاست‌های خود حداقل در سطح خاورمیانه مورد تاکید قرارداد ولی آنچه در عمل در افغانستان و عراق دنبال شده در واقع ادامه سیاست‌های گذشته است. در افغانستان افزایش نیروهای نظامی مورد تاکید قرار گرفته و حتی مساله دولت‌سازی، فرهنگ‌سازی و مردم‌سازی به شکل جدی‌تری در دستور کار اوباما قرار دارد. اگر در دوره بوش برای جنگ افغانستان صرفا تاکید بر سیاست‌های جنگی و جنگ‌طلبانه بود اوباما در کنار سیاست‌های جنگی، نظامیگری و عملیات‌های نظامی، عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی را نیز در زیرساخت‌های فرهنگی افغانستان مورد توجه قرار داده و به شکل فعال‌تری سعی می‌کند در این زمینه وارد شود. می‌توان گفت اولین گام دولت اوباما درباره دولت‌سازی، انتخاباتی است که در پایان مردادماه در افغانستان برگزار می‌شود. تلاش‌ها و سیاست‌هایی که توسط اوباما دنبال می‌شود این امر را مورد تاکید قرار می‌دهد. در عراق به‌رغم اینکه کمیته مشترک بیکر ـ همیلتون بر خروج از عراق تاکید داشت ، امروز مقامات آمریکایی صراحتا از حضور استراتژیک و موثر و همپیمانی‌های استراتژیک در عرصه‌های مختلف با عراق سخن می‌گویند و با اهرم‌هایی مثل فعال کردن بعثی‌ها در بخش سنی عراق یا پیمان‌های بلندمدت در عرصه‌های امنیتی به دنبال حضور طولانی‌تری در اين كشورهستند. در لبنان و فلسطین نیز این سیاست به شکل فعال‌تری از سوی اوباما دنبال شد اما درباره ایران و پرونده هسته‌ای که موضوع جدی فی‌مابین ما و غرب است، اگرچه سیاست‌های دوره بوش بر یک نوع گفتمان با ایران تاکید داشت اما مجموعه جمع‌بندی‌های دوران بوش این بود که با ایران به نحوی وارد گفتمان سازنده شوند ولی از یک طرف لابی‌های پرقدرت صهیونیستی در داخل آمریکا و از طرف دیگر حکومت افراطی ‌اي که در فلسطين اشغالي با تشكيل کابینه نتانیاهو به قدرت رسیده و در ضلع سوم جمهوریخواهان حاضر در کنگره و سنا و یا در مراکز قدرت و تصمیم‌گیری آمریکا دنبال این هستند که سیاست‌های شدیدتری را نسبت به ایران توصیه کنند. مقامات اسرائیلی نیز صراحتا از ضرورت یک سقف زمانی برای پایان دادن به موضوع گفتمان با ایران صحبت می‌کنند، همچنین جناح‌های افراطی صهیونیستی داخل آمریکا و جمهوریخواهان همین سیاست را دنبال می‌کنند. نشست8 G ، سفر اوباما به مسکو که در حاشیه آن درباره ایران اظهار‌نظراتی شد و مواضعی که هیلاری کلینتون اخیراً اعلام کرده است، نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها بشدت بر موضوع سیاست‌های خشن‌تر در قبال ایران در کنار بقیه گزینه‌های گفتمانی تاکید دارند. این بدان معنا نیست که آمریکایی‌ها امروز دستور کار نظامی را هم برای بخش‌های نظامی و ارتش آمریکا مدنظر قرار داده‌اند ولی این مساله از طرف جناح‌های صهیونیست و رژیم صهیونیستی به شکل جدی‌تری... در دستور کار قرار دارد. رژیم صهیونیستی نیز طی 2 سال گذشته با تهدیدات نظامی و در قالب جابه‌جایی‌هايی نظیر زیردریایی‌ها، ناوشکن‌ها و برگزاری مانورها، سعی در بهم زدن فضای امنیتی منطقه داشته که تا حدی نیز موفق شده است. یکی از این گزینه‌ها این است که رژیم صهیونیستی برای جبران جنگ‌های 33 و 22 روزه در لبنان وارد یک ماجراجویی جدید شود که این مساله از خلال موضعی که سیدحسن نصرالله گرفته، قابل درک و فهم است. اقدامات ایذایی که صهیونیست‌ها در خلال پروازهای روزانه تجاوز هوایی به فضای لبنان انجام می‌دهند یا جابه‌جایی‌های نظامی که در مزارع شبعا و مناطق شمالی به اجرا می‌گذارند یا نوع تمرین‌های نظامی که در این مدت 2 ساله انجام داده‌اند این احتمال را قوت می‌دهد. بویژه اینکه مقامات اسرائیلی سقف ژانویه را برای گفت‌وگوي غرب با ایران مدنظر قرار دادند. از خلال مولفه‌های دیگر هم این اخطار درک می‌شود که آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها فراهم آوردن زمینه یک درگیری نظامی را برای خود یک ضرورت امنیتی می‌دانند تا بتوانند شکست جنگ 33 روزه را از طریق یک جنگ نظامی جبران کنند. جلوگیری از تشکیل کابینه دولت سعد حریری با فشارهای مستقیم و غیرمستقیم از طریق مصر، آمریکا و کشورهای به اصطلاح معتدل عربی نیز این فضا را تشدید می‌کند. از طرف دیگر اسرائیلی‌ها از فشاری که غرب برای ایجاد یک فرآیند جدید گفت‌وگوی سیاسی در بخش فلسطینی‌ها به اجرا گذاشته، ناراضی هستند و به شکل‌های مختلف برای توقف این فرآیند تلاش می‌کنند و کمترین بخش این تمرد در شهرک‌سازی‌ها نمود می‌یابد. صهیونیست‌ها امیدوارند که بحران اقتصادی و چالش‌های فزاینده آمریکا در سطح منطقه و شکست زمینه‌های فعال‌سازی مذاکرات میان فلسطین و رژیم صهیونیستی یا مذاکرات میان سوریه و اسرائیل این زمینه و فضا را تقویت کند که آنها بتوانند در زمینه‌ها و برخورد نظامی با ایران و حزب‌الله به نتیجه برسند. لذا به نظر می‌رسد که مجموعه فرآیندهای سیاسی در داخل منطقه سقف زمانی ژانویه را به عنوان یک ضرب‌الاجل قابل توجه برای درگیری در سطح منطقه قوت می‌بخشد و باید مجموعه فعل و انفعالات امنیتی و سیاسی و جابه‌جایی‌های نیروی نظامی را طی ماه‌های آینده مدنظر قرار داد. البته نمی‌توان از اکنون بر وقوع این جنگ تاکید قطعی داشت. در واقع وقوع یک جنگ در گروی مولفه‌های زیادی است. در ماه‌های آینده و تحولات و تحرکاتی که در خلال این زمان انجام می‌گیرد می‌تواند این زمینه را قوت بخشیده و یا حتی کاهش دهد ولی پارامترهایی که تاکنون دیده شده و نوع رویکردی که طرف اسرائیلی‌ یا بخش افراطی تصمیم‌گیر در آمریکا از خود نشان داده‌اند این زمینه و احتمال را پیش روی کارشناسان قرار می‌دهد. حال این مساله مطرح می‌شود که آیا حزب‌الله توان رویارویی با چنین جنگی را دارد؟ در این رابطه باید گفت همه گزارش‌هایی که در این زمینه وجود دارد و آنچه که رژیم صهیونیستی مورد تاکید قرار داده نشان می‌دهد که وضعیت حزب‌الله و قدرت نظامی آن بشدت نسبت به جنگ 33 روزه چه از لحاظ برد موشکی و پدافندی و چه از لحاظ شیوه‌ها و تاکتیک‌های رزمی ارتقا پیدا کرده و یکی از نگرانی‌هایی که ممکن است گزینه جنگ را برای اسرائیل در لبنان با تردید روبه‌رو ‌کند، همین امر است. چرا که ریسک در جنگی که ممکن است شکست جدید و بدی را برای اسرائیلی‌ها رقم بزند موضوع بسیار کشنده‌ای است و حتی می‌تواند تصمیم آنها را به سوی گزینه‌های دیگر سوق دهد. لذا وضعیت نظامی حزب‌الله در بخش ابزارهای پدافندی مانند موشک و دیگر ابزارهای نظامی ارتقای جدی پیدا کرده است. از طرف دیگر تاکتیک و روش‌های نظامی آنها عرصه‌های گسترده‌تری را به خود اختصاص داده و می‌توان در یک برآورد طبیعی این‌طور عنوان کرد که شرایط اسرائیل برای جنگ در لبنان بسیار ضعیف‌تر از‌ آن چیزی خواهد بود که در جنگ 33 روزه به نمایش گذاشت.