سیمای شهری و جلوگاه بصری شهرهای ما نماهای ساختمان‌ها هستند که چون لایه‌ای اجسام و مصالح سرسخت ساختمانی را پوشش می‌دهند. در واقع این لایه حد واسط میان داخل و خارج خانه‌ها، ساختمان‌ها، از ابتدایی‌ترین مراحل پیدایش معماری در زندگی بشر دارای سیر تحولی قابل تامل بوده که بسیاری آن را منوط به شرایط ویژه‌ای می‌دانند. این لایه، علاوه بر وظایف نخستین خود مانند نقش حفاظتی، تعیین محدوده‌های مالکیت و ایجاد فضای خصوصی،
رفته رفته وظیفه ابراز هویت، زیباسازی محیط شهری و همین طور کارکردهای فرهنگی بسیاری را نیز برعهده گرفته است. پوشش ساختمان که در ابتدا موظف بود حائلی میان انسان و تهدیدهای محیط خارج باشد، اکنون نقشی بس پررنگ‌تر از سابق به خود گرفته و از ایجاد رابطه میان فضاهای خصوصی و عمومی، خلوتی و شلوغی، مصنوعی و طبیعی می‌گوید. نمای یک ساختمان امروز وسیله‌ای است برای دیالوگ؛ دیالوگی که میان صاحبخانه پرده‌نشین غایب و رهگذر غریبه
برقرار می‌شود.
اگر به ساختمان به‌مثابه یک اثر هنری نگریسته شود (و نه صرفا سرپناه) آنگاه می‌توان گفت آن ساختمان، پیش از آنکه از سازنده خود سخن بگوید یا از جهان اطرافش، باید از خود حرف بزند؛ از فرم و تصویرگری ذاتی‌اش، چرا که به اعتقاد نگارنده این سطور ذات یک بنای معمارانه جز در هم‌پوشانی فرم و محتوا بروز نمی‌کند و اگر ساختمان‌های ما چنین سرد و بی‌سخن در گوشه و کنار خیابان‌ها افتاده‌اند باید پی‌جوی این سوال باشیم که چرا شعر در آنها نیست و چرا ساختمان‌های ما گنگ‌های خواب‌دیده‌ای بیش نیستند که روزی از ذهنیت و عقده‌های معمارانشان تراوش کرده‌اند تا به ساده‌ترین فرض موجود که همان ساختن سرپناه برای نسل آدم است، اینچنین مهجور و توسری‌خور بمانند و در جدال با عادت‌های ما تباهی خود را منتظر باشند. در این میان نما که نقش پررنگ آن در جلوه‌های شهری نه به عنوان پوسته‌ای خاکسترنشین و پوشاننده معضلات معماری معاصر که به عنوان یک زبان بصری قابل اعتنا مشخص شد، در ساختمان‌سازی و ساخت بدنه شهری به یک بحث هویتی، فرهنگی و ارزشی بدل شده است.
اما بدبینانه نخواهد بود اگر عنوان کنیم این زبان فرهنگی و ارزشی در این روزگار بدل به بهترین ابزار صحه گذاشتن بر این واقعیت محتوم معماری معاصر ما شده است؛ معماری‌ای که در آن تمام ضعف‌های طراحی، اجرا و ساخت با پوششی آراسته از جنس‌های خارجی پوشانده می‌شود تا ما همچنان به‌عنوان قومی که عقلشان به چشم‌شان است در جهان شناخته شده باقی بمانیم.
آشفتگی از نوع تهرانی
آنچه به شهر هویت می‌بخشد وابسته به برداشت‌هایی است که ساکنان شهر از محیط اطراف خود دارند؛ بدین معنی که مفهوم «هویت» با «کیفیت زندگی» در شهر ارتباط دارد. شهر از دو بخش کلی تشکیل می‌شود؛ حوزه خصوصی و حوزه عمومی زندگی دو بخش کلان هر شهر هستند. کیفیت زندگی در هر شهری به هر دو بخش وابسته است. در شهر تهران به علت اینکه اهمیت کمی- به نسبت جمعیت ساکن در آن- به حوزه عمومی داده شده است، گاهی به نظر می‌رسد حوزه عمومی تکه‌های باقیمانده از حوزه خصوصی است که هیچ معنا و مفهومی را به ذهن متبادر نمی‌کند. چنین به نظر می‌رسد فضاهای شهری زندگی مانند میدان‌ها، خیابان‌ها، پارک‌ها و... در میان متولیان خصوصی زندگی شهری به فراموشی سپرده شده است! اینگونه به ذهن می‌رسد که در فضاهای شهری ما، اول ساختمان‌ها ساخته‌می‌شوند و بعد آنچه باقی می‌ماند، فضاهای شهری است! در این صورت چطور می‌توان به زیباسازی فضایی که بدون تعریف خاصی ایجاد شده، پرداخت؟ با در نظر داشتن اینکه فضاهای شهری از دو بعد حائز اهمیت هستند که یکی از این دو بعد، منظر شهری یعنی آنچه نمود فیزیکی ساختمان‌هاست و دیگری سیمای شهری به معنی آنچه نمود غیرفیزیکی و روانشناسانه ساکنان از شهر است، به این نتیجه می‌رسیم که در صورت عدم‌توجه به ابعاد حاکم بر این فضاها، بعدی از ابعاد زندگی اجتماعی دچار اختلال خواهد شد. به عبارت دیگر، آنچنان‌که زیبایی فضاهای خصوصی برای ساکنان آنها حائز اهمیت است، زیبایی فضاهای جمعی هم از اهمیت و اعتبار خاصی برخوردار است. وجود معماری تک‌بنا در ساختار شهری ما و عدم‌توجه به محیط و بناهای اطراف، سبب بی‌تناسبی و ناهماهنگی در سیمای شهری شده و به تبع آن اثرگذار بر روح و روان مردم شهر خواهد شد. وجود ناملایمات و
در هم‌ریختگی سیمای بصری شهر در ایجاد اختلالات در روان و رفتار‌های آن جامعه بی‌تاثیر نبوده و حتی می‌تواند آرامش نسبی موجود را نیز مختل کند.
تاریخ چه می‌گوید
از نکات مهمی که در معماری گذشته ما بیشتر به چشم می‌خورد، ایجاد روح آرامش و امنیت در فضای زندگی شهری و بناهای ساخته شده است. معماران آن زمان با عوامل هارمونی چون ریتم، تکرار، خطوط افقی و تناسب اجزا این مساله را میسر ساخته‌اند؛ نوعی از معماری که بیش از همه جوانب به الگوهای معنایی که بتوانند در ایجاد حس مکانی موثر باشند پرداخته است، معمارانی که به دنبال آفرینش اثری هنری و پرمحتوا از مفاهیم و اندیشه‌های معنوی بوده‌اند که بتوانند در دوره‌های مختلف زمانی نیز جوابگو باشند؛ درک خاصی از زیباشناسی که در عین کاربردی بودن آن شاخصه‌های مهمی از هنر را بر دوش می‌کشد که مقرنس‌ها و کاربندی‌ها موجود در فضای هشتی یک خانه مسکونی تا ورودی مساجد گواهی بر این موضوعند. ظرافت و دقت در کاشیکاری بدنه یک مسجد به اندازه روابط حرکتی و نحوه تقسیم‌بندی فضا مهم بوده و بیانی شاعرانه و رمزگون از معماری ارائه می‌کند.
معماران ما نباید با مشاهده‌ای محدود تنها به معماری تک‌بنایی روی آورده و از کلان‌نگری به جامعه و ذوق و آرای عمومی دوری جویند. اینچنین معماری زمانی مطرح است که از روزنه دید عموم دارای ابعاد هنری بوده و در مقایسه با فضای اطراف خود دچار تضاد نشود. توجه به خواسته‌ها و علایق مردم از یک طرف و مطرح ساختن الگوهای معماری و فضایی در طرف دیگر باید به صورتی هماهنگ عمل کرده و بتوانند نیازهای انسانی- شهری یک جامعه را برآورده سازند.
یک هنرمند در ارائه اثر خود به دنبال ایجاد یک ارتباط روحی و روانی با مخاطب اثر بوده و چنین ارتباطی مستلزم شناختی دقیق از روحیات مردم است. در معماری نیز هرگاه مردم تنها به عنوان اشل انسانی نگریسته شوند، نمی‌توانیم از این نوع معماری انتظار خلق اثری هنری و ماندگار داشته باشیم. مفاهیمی که یک اثر هنری در درونمایه ساختاری خویش یا در گذشته تاریخی قبل از خود به همراه داشته، در حقیقت تضمین و تعریف‌کننده ماهیت اوست و همین امر بیشترین تاثیرگذاری را در ابعاد مختلف شهری و انسانی دارد.
معماری در گونه‌ای از نگرش‌های عمومی به عنوان یک اثر هنری ارزیابی می‌شود و مردم انتظاراتی مشابه یک اثر هنری را بویژه از لحاظ بار معنایی، از معماری خواهانند؛ انتظاراتی که می‌توانند از بعد روحانی تاثیرات مثبتی را در روح و روان مردم جامعه ایجاد کنند. یک طراحی اصولی و کاملا کارآمد که بتواند نیازهای فیزیکی افراد را تامین کرده و به الگوهای شهرسازی نیز پاسخگو باشد را نیز نمی‌توان اثری کاملاً ایده‌آل معرفی کرد؛ چه بسا نتواند در کنار نیازهای روحی جامعه، به مفاهیم معرفتی و معنایی که ذهن و اندیشه انسانی را ارضا می‌کند، بپردازد. انسان تکنولوژیک جهان امروز در کنار فضاهایی جهت کشف و اختراعات جدید نیازمند مکانی است که درخور رشد فکری انسان قرن حاضر بوده و بستری مناسب برای شکوفایی ذهنی مهیا کند.
رابطه نماهای شهری و مفهوم
با وجود توجه روزافزون به مساله پوشش بنا و نقش مهمی که می‌تواند در بهبود شرایط معماری روزگار ما داشته باشد، در معماری معاصر کشور ما هنوز توجهی درخور و مناسب به آن نشده. اغلب دست‌اندرکاران صنعت ساختمان، پوشش ساختمان را لایه‌ای جدا در نظر می‌گیرند که فقط وظیفه زیبا ساختن بناها و نشان دادن منزلت اجتماعی صاحبانشان را برعهده دارد. در اثبات این امر، همین بس که قوانین ما در این رابطه محدود می‌شود به کنترل پیش‌آمدگی بنا، خط آسمان و کنترل همسطح بودن بناهای مجاور! در حالی که به عنوان مثال در روسیه، هر ساختمانی که قرار است ساخته شود قبلا ماکت آن تهیه می‌شود و در صورت همخوانی با بدنه شهری مجوز ساخت می‌گیرد، بنابراین همخوانی و زیبایی بدنه شهری نیاز به برنامه‌ریزی و تفکر دارد. در پایان نگارنده تاکید می‌کند معماری هر عصر، بیانگر تفکر و اندیشه حاکم بر آن دوره است؛ تفکراتی که می‌توانند برای وضعیت بغرنج ما در حوزه هویتی ثمربخش باشد، اما آیا چنین تفکراتی در پشت نماهای شهری ما هستند و پرسش مهم‌تر اینکه آیا ارتباطی میان آشفتگی نماهای شهری با آشفتگی اندیشه صاحبانشان وجود ندارد؟ «نماي شهري» واژه‌ای که مسؤولیت‌ساز نیست
صورت زخمي!
سیمای شهری و جلوگاه بصری شهرهای ما نماهای ساختمان‌ها هستند که چون لایه‌ای اجسام و مصالح سرسخت ساختمانی را پوشش می‌دهند. در واقع این لایه حد واسط میان داخل و خارج خانه‌ها، ساختمان‌ها، از ابتدایی‌ترین مراحل پیدایش معماری در زندگی بشر دارای سیر تحولی قابل تامل بوده که بسیاری آن را منوط به شرایط ویژه‌ای می‌دانند. این لایه، علاوه بر وظایف نخستین خود مانند نقش حفاظتی، تعیین محدوده‌های مالکیت و ایجاد فضای خصوصی،
رفته رفته وظیفه ابراز هویت، زیباسازی محیط شهری و همین طور کارکردهای فرهنگی بسیاری را نیز برعهده گرفته است. پوشش ساختمان که در ابتدا موظف بود حائلی میان انسان و تهدیدهای محیط خارج باشد، اکنون نقشی بس پررنگ‌تر از سابق به خود گرفته و از ایجاد رابطه میان فضاهای خصوصی و عمومی، خلوتی و شلوغی، مصنوعی و طبیعی می‌گوید. نمای یک ساختمان امروز وسیله‌ای است برای دیالوگ؛ دیالوگی که میان صاحبخانه پرده‌نشین غایب و رهگذر غریبه
برقرار می‌شود.
اگر به ساختمان به‌مثابه یک اثر هنری نگریسته شود (و نه صرفا سرپناه) آنگاه می‌توان گفت آن ساختمان، پیش از آنکه از سازنده خود سخن بگوید یا از جهان اطرافش، باید از خود حرف بزند؛ از فرم و تصویرگری ذاتی‌اش، چرا که به اعتقاد نگارنده این سطور ذات یک بنای معمارانه جز در هم‌پوشانی فرم و محتوا بروز نمی‌کند و اگر ساختمان‌های ما چنین سرد و بی‌سخن در گوشه و کنار خیابان‌ها افتاده‌اند باید پی‌جوی این سوال باشیم که چرا شعر در آنها نیست و چرا ساختمان‌های ما گنگ‌های خواب‌دیده‌ای بیش نیستند که روزی از ذهنیت و عقده‌های معمارانشان تراوش کرده‌اند تا به ساده‌ترین فرض موجود که همان ساختن سرپناه برای نسل آدم است، اینچنین مهجور و توسری‌خور بمانند و در جدال با عادت‌های ما تباهی خود را منتظر باشند. در این میان نما که نقش پررنگ آن در جلوه‌های شهری نه به عنوان پوسته‌ای خاکسترنشین و پوشاننده معضلات معماری معاصر که به عنوان یک زبان بصری قابل اعتنا مشخص شد، در ساختمان‌سازی و ساخت بدنه شهری به یک بحث هویتی، فرهنگی و ارزشی بدل شده است.
اما بدبینانه نخواهد بود اگر عنوان کنیم این زبان فرهنگی و ارزشی در این روزگار بدل به بهترین ابزار صحه گذاشتن بر این واقعیت محتوم معماری معاصر ما شده است؛ معماری‌ای که در آن تمام ضعف‌های طراحی، اجرا و ساخت با پوششی آراسته از جنس‌های خارجی پوشانده می‌شود تا ما همچنان به‌عنوان قومی که عقلشان به چشم‌شان است در جهان شناخته شده باقی بمانیم.
آشفتگی از نوع تهرانی
آنچه به شهر هویت می‌بخشد وابسته به برداشت‌هایی است که ساکنان شهر از محیط اطراف خود دارند؛ بدین معنی که مفهوم «هویت» با «کیفیت زندگی» در شهر ارتباط دارد. شهر از دو بخش کلی تشکیل می‌شود؛ حوزه خصوصی و حوزه عمومی زندگی دو بخش کلان هر شهر هستند. کیفیت زندگی در هر شهری به هر دو بخش وابسته است. در شهر تهران به علت اینکه اهمیت کمی- به نسبت جمعیت ساکن در آن- به حوزه عمومی داده شده است، گاهی به نظر می‌رسد حوزه عمومی تکه‌های باقیمانده از حوزه خصوصی است که هیچ معنا و مفهومی را به ذهن متبادر نمی‌کند. چنین به نظر می‌رسد فضاهای شهری زندگی مانند میدان‌ها، خیابان‌ها، پارک‌ها و... در میان متولیان خصوصی زندگی شهری به فراموشی سپرده شده است! اینگونه به ذهن می‌رسد که در فضاهای شهری ما، اول ساختمان‌ها ساخته‌می‌شوند و بعد آنچه باقی می‌ماند، فضاهای شهری است! در این صورت چطور می‌توان به زیباسازی فضایی که بدون تعریف خاصی ایجاد شده، پرداخت؟ با در نظر داشتن اینکه فضاهای شهری از دو بعد حائز اهمیت هستند که یکی از این دو بعد، منظر شهری یعنی آنچه نمود فیزیکی ساختمان‌هاست و دیگری سیمای شهری به معنی آنچه نمود غیرفیزیکی و روانشناسانه ساکنان از شهر است، به این نتیجه می‌رسیم که در صورت عدم‌توجه به ابعاد حاکم بر این فضاها، بعدی از ابعاد زندگی اجتماعی دچار اختلال خواهد شد. به عبارت دیگر، آنچنان‌که زیبایی فضاهای خصوصی برای ساکنان آنها حائز اهمیت است، زیبایی فضاهای جمعی هم از اهمیت و اعتبار خاصی برخوردار است. وجود معماری تک‌بنا در ساختار شهری ما و عدم‌توجه به محیط و بناهای اطراف، سبب بی‌تناسبی و ناهماهنگی در سیمای شهری شده و به تبع آن اثرگذار بر روح و روان مردم شهر خواهد شد. وجود ناملایمات و
در هم‌ریختگی سیمای بصری شهر در ایجاد اختلالات در روان و رفتار‌های آن جامعه بی‌تاثیر نبوده و حتی می‌تواند آرامش نسبی موجود را نیز مختل کند.
تاریخ چه می‌گوید
از نکات مهمی که در معماری گذشته ما بیشتر به چشم می‌خورد، ایجاد روح آرامش و امنیت در فضای زندگی شهری و بناهای ساخته شده است. معماران آن زمان با عوامل هارمونی چون ریتم، تکرار، خطوط افقی و تناسب اجزا این مساله را میسر ساخته‌اند؛ نوعی از معماری که بیش از همه جوانب به الگوهای معنایی که بتوانند در ایجاد حس مکانی موثر باشند پرداخته است، معمارانی که به دنبال آفرینش اثری هنری و پرمحتوا از مفاهیم و اندیشه‌های معنوی بوده‌اند که بتوانند در دوره‌های مختلف زمانی نیز جوابگو باشند؛ درک خاصی از زیباشناسی که در عین کاربردی بودن آن شاخصه‌های مهمی از هنر را بر دوش می‌کشد که مقرنس‌ها و کاربندی‌ها موجود در فضای هشتی یک خانه مسکونی تا ورودی مساجد گواهی بر این موضوعند. ظرافت و دقت در کاشیکاری بدنه یک مسجد به اندازه روابط حرکتی و نحوه تقسیم‌بندی فضا مهم بوده و بیانی شاعرانه و رمزگون از معماری ارائه می‌کند.
معماران ما نباید با مشاهده‌ای محدود تنها به معماری تک‌بنایی روی آورده و از کلان‌نگری به جامعه و ذوق و آرای عمومی دوری جویند. اینچنین معماری زمانی مطرح است که از روزنه دید عموم دارای ابعاد هنری بوده و در مقایسه با فضای اطراف خود دچار تضاد نشود. توجه به خواسته‌ها و علایق مردم از یک طرف و مطرح ساختن الگوهای معماری و فضایی در طرف دیگر باید به صورتی هماهنگ عمل کرده و بتوانند نیازهای انسانی- شهری یک جامعه را برآورده سازند.
یک هنرمند در ارائه اثر خود به دنبال ایجاد یک ارتباط روحی و روانی با مخاطب اثر بوده و چنین ارتباطی مستلزم شناختی دقیق از روحیات مردم است. در معماری نیز هرگاه مردم تنها به عنوان اشل انسانی نگریسته شوند، نمی‌توانیم از این نوع معماری انتظار خلق اثری هنری و ماندگار داشته باشیم. مفاهیمی که یک اثر هنری در درونمایه ساختاری خویش یا در گذشته تاریخی قبل از خود به همراه داشته، در حقیقت تضمین و تعریف‌کننده ماهیت اوست و همین امر بیشترین تاثیرگذاری را در ابعاد مختلف شهری و انسانی دارد.
معماری در گونه‌ای از نگرش‌های عمومی به عنوان یک اثر هنری ارزیابی می‌شود و مردم انتظاراتی مشابه یک اثر هنری را بویژه از لحاظ بار معنایی، از معماری خواهانند؛ انتظاراتی که می‌توانند از بعد روحانی تاثیرات مثبتی را در روح و روان مردم جامعه ایجاد کنند. یک طراحی اصولی و کاملا کارآمد که بتواند نیازهای فیزیکی افراد را تامین کرده و به الگوهای شهرسازی نیز پاسخگو باشد را نیز نمی‌توان اثری کاملاً ایده‌آل معرفی کرد؛ چه بسا نتواند در کنار نیازهای روحی جامعه، به مفاهیم معرفتی و معنایی که ذهن و اندیشه انسانی را ارضا می‌کند، بپردازد. انسان تکنولوژیک جهان امروز در کنار فضاهایی جهت کشف و اختراعات جدید نیازمند مکانی است که درخور رشد فکری انسان قرن حاضر بوده و بستری مناسب برای شکوفایی ذهنی مهیا کند.
رابطه نماهای شهری و مفهوم
با وجود توجه روزافزون به مساله پوشش بنا و نقش مهمی که می‌تواند در بهبود شرایط معماری روزگار ما داشته باشد، در معماری معاصر کشور ما هنوز توجهی درخور و مناسب به آن نشده. اغلب دست‌اندرکاران صنعت ساختمان، پوشش ساختمان را لایه‌ای جدا در نظر می‌گیرند که فقط وظیفه زیبا ساختن بناها و نشان دادن منزلت اجتماعی صاحبانشان را برعهده دارد. در اثبات این امر، همین بس که قوانین ما در این رابطه محدود می‌شود به کنترل پیش‌آمدگی بنا، خط آسمان و کنترل همسطح بودن بناهای مجاور! در حالی که به عنوان مثال در روسیه، هر ساختمانی که قرار است ساخته شود قبلا ماکت آن تهیه می‌شود و در صورت همخوانی با بدنه شهری مجوز ساخت می‌گیرد، بنابراین همخوانی و زیبایی بدنه شهری نیاز به برنامه‌ریزی و تفکر دارد. در پایان نگارنده تاکید می‌کند معماری هر عصر، بیانگر تفکر و اندیشه حاکم بر آن دوره است؛ تفکراتی که می‌توانند برای وضعیت بغرنج ما در حوزه هویتی ثمربخش باشد، اما آیا چنین تفکراتی در پشت نماهای شهری ما هستند و پرسش مهم‌تر اینکه آیا ارتباطی میان آشفتگی نماهای شهری با آشفتگی اندیشه صاحبانشان وجود ندارد؟ ارسال نظر
پربیننده