نماهای شهری و وقایع اجتماعی
نمای ظاهری شهرها را می‌توان به نوعی کالبد فرهنگی هر شهر محسوب کرد. با دقت در شکل، رنگ، متریال و چینش در نمای ساختمان‌ها می‌توانیم اوضاع فرهنگی یک شهر را مورد سنجش قرار دهیم، بنابراین شهری که از وجوه فرهنگی مخصوص و برخاسته از ذات وجودیش در ظاهرآرایی خود بهره‌ای نگرفته باشد، «شهر بی‌فرهنگ» محسوب می‌شود. در بحث کالبد شهرها چیزی که مهم و رعایتش بسیار حیاتی است توجه به جنبه‌های بومی و وطنی است چرا که از منظر هر انسان صاحبنظری، فرهنگ اگر یک صبغه پراتیک نیابد، فرهنگی ابتر و ناکارا محسوب می‌شود. در حال حاضر معماری ما مسیر قهقرایی را در پیش گرفته که در این مسیر علاوه بر تولد سازه‌هایی که مدرن نامیده می‌شوند ولی به نظر من اصلا اینگونه نیستند، مرگ و میر میراث تاریخ معماری ما در کلانشهرها نیز آغاز شده است؛ شهرهای ما از سنت تهی می‌شوند و تهی‌شدن شهر از سنت، تهی‌شدن حافظه اجتماعی
(Social memory) از هویت است. تغییر در گرافیک خیابان‌ها، تغییر در فکر خوابیده در پشت مجسمه‌های تزئینی میادین، رویکرد دوباره به اجرای کاشیکاری اسلامی در نمای ساختمان‌های دولتی و... شاهد ما هستند. متاسفانه از بعد از قاجاریه تا به امروز در کلیت معماری کشور با دو دست انداز مواجه بوده‌ایم؛ کپی‌کردن ناقص از شیوه‌های مدرن شهرسازی و تاکید بر سنت‌هایی که دیگر کارآیی جامعی ندارند. با توجه به اینکه مبحث سیمای شهری زیرمجموعه‌ای از بحث معماری و شهرسازی است، به نظر من تا زمانی که رویکردمان را چه در سطوح شخصی و چه در سطح کلان تصمیم‌گیری نسبت به معماری و شهرسازی تغییر ندهیم، نماهای ساختمانی و شهری ما همچنان توی ذوق می‌زنند! باید اصول مدرن شهرسازی و توجه به سنت‌های پویای جامعه به نگاه مسلط ما در معماری و شهرسازی بدل شود تا از نتایج آن ما امیدوار به داشتن شهری زیبا، فرهنگی، بومی و اصیل باشیم.
دکتر سید رضا عبدی، استاد دانشگاه
نمای شهری و مقوله فرهنگ
هنگامی که صحبت از سیمای شهر به میان می‌آید آنچه از شهرهای امروزی در ذهن تداعی می‌شود ملغمه‌ای است از طرح‌ها، رنگ‌ها و فرم‌هایی که بی‌هیچ محتوایی عمیق، زشتی و نابهنجاری را با چشم و ذهن شهروندان عجین ساخته است. بی‌شک این نابهنجاری نتیجه افول ارزش‌های زیبایی شناسی در بستر فرهنگی جامعه ایرانی معاصر است. بجاست تا پس از بررسی معیارهای
زیبایی شناسانه خلق هنر و معماری به بررسی این مقوله درباره معماری امروز ایران بپردازیم. حال این سوال پیش می‌آید که معیارهای زیبایی‌شناسی معماری معاصر ایران از کجا نشأت می‌گیرند که نابهنجاری را در بطن کوچه‌ها، خیابان‌ها و شهرها به معرض دید عموم گذارده‌اند؟ سیمای شهرهای امروز ایران به واسطه معیارهایی سامان می‌یابند که نه برگرفته از آبشخورهای فرهنگی است و نه بر مبنای جهان‌بینی و اندیشه عمیق. می‌توان زیبایی‌شناسی معماری امروز ایران را همانند زیبایی شناسی معماری دوره ناصرالدین شاه البته در بناهای دولتی مثل
شمس العماره کارت پستالی نامید. اگر در دوره ناصرالدین شاه سران حکومتی با دیدن تصویری از یک بنا در غرب معماران را به ساخت بناهایی به همان فرم دیده شده در کارت پستال واداشتند و سنتوری‌ها و سرستون‌های کورنتین نمای ساختمان‌های ایران را شکل داد، در معماری امروز نیز معماری با کپی برداری از فرم‌هایی خلق می‌شود که از طریق کتاب‌ها، مجلات، اینترنت یا دیگر رسانه‌ها با آنها آشنا شده‌ایم. بنابراین زیبایی شناسی با معیارهایی بسیار سطحی و به دور از سرچشمه‌های فکری و فرهنگی در بستر کالبدی شهرهای ما غالب شده است. همین است که نمای رومی نئوکلاسیک غرب در طراحی تعداد بسیار زیادی از منازل مسکونی تهران دیده می‌شود. البته معماران ما این نکته را نباید فراموش کنند که به قول واگنر، هنرمند باید آنچه را که عامه باید دوست بدارند بیافریند و نه آنچه را که عامه دوست دارند.
دکتر مهناز محمودی، استاد دانشگاه
هنر اسلامی و نمای شهری
همانطور که می‌دانید هدف غایی یک شهر ایجاد محیطی خلاق و پرورنده برای مردمی است که در آن زندگی می‌کنند، از این منظر چنین محیطی با گوناگونی بسیار، به افراد آزادی انتخاب می‌دهد و زمینه خلاقیت را فراهم می‌آورد. فضای یک شهر حداکثر ارتباط را با مردم و زیستگاه پیرامونشان برقرار می‌سازد و تنها یک شرط برای در اختیار گذاردن تمام این فضاها قائل است؛ امکانات و طراحی مناسب شهری. به اعتقاد من این قابلیت گسترده در شهرسازی ما پس از دوران صفویه نادیده گرفته شده و ما به سمت چیزی حرکت کرده‌ایم که خودمان هم نمی‌دانیم چیست. امروز با مشکلاتی مواجه شده‌ایم که احساس می‌کنیم بی‌دلیلند ولی جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و متولوژی‌هایی از این دست به ما نشان می‌دهند که مشکل از شهرهای ما است و چه در این شهرها بیش از همه در تقابل با انسان است؟ سیمای شهر! در بحث نماهای شهری برخی چنان شیفته مدرنیسم و تجددگرایی شده‌اند که حاصل کار آنها، تبدیل شهر به صحنه نمایش است؛ با مبلمان فانتزی و غیرکاربردی که به سختی با مخاطبانش ارتباط برقرار می‌کند. چون همه در همان فضای بصری زندگی می‌کنند و بخشی از آن مربوط به خودشان می‌شود. سیمای شهری حاصل از هنر اسلامی علاوه بر تاکید روی جامعه شناسی یک ملت به نقش
پر رنگ هویتی نیز توجه کرده که آن هویت «امت اسلامی» است. فضاهای عمومی مثل بازار، حمام، مسجد و...که در شهرسازی اسلامی تعریف می‌شوند در حقیقت سمبل‌های مکانی هستند که مردم یک جامعه را به پیوندی خونی و برادرگونه فرامی‌خوانند و به همین خاطر است که توجه شهرساز در آن دوره به محوريت کشاندن این اماکن در شهر بوده است. سیمای بخش عظیمی از شهرهای ما از جمله یزد، اصفهان و تا حدودی تبریز به همین شکل طراحی شده‌اند و این مساله در حال حاضر بشدت در سایه بی‌توجهی فرو خزیده است.
دکتر احسان پور اسمعیل، استاد دانشگاه
مدرنیته و آغاز زشتی شهری
اگر به گذشته و ترکیب بناها در قدیم توجه کنیم
درمی‌یابیم که ارتفاع کم، یک یا دو طبقه بودن بنا و معماری منعطف به درونگرا بودن از خصايص ساختمان‌های ایران به حساب می‌آمده. البته داشتن حیاط مرکزی و پنجره‌های رو به داخل ساختمان ویژگی «نماهای درونی» را به بناها می‌بخشید و در کل، در قسمت خارجی و ظاهر بنا نمای خاصی به چشم نمی‌خورد و کل نما معطوف به حیاط مرکزی یا داخل می‌شد. کافی است که نگاهی هم به معماری مساجد و بناهای عمارت‌گون بیندازیم تا بفهمیم این ویژگی بین نماهای شاخص جزو ویژگی‌های لاینفک مساجد و عمارات سلطنتی و اماکن کاملا خاص بوده است و خالی از لطف نیست که همینجا بگویم این شاخصه‌ها به این اماکن ارزش ذاتی افزونی می‌بخشید. مدرنیته در معماری ایران خیلی زود و به اعتقاد من خیلی ناپخته مطرح شد، اگرچه پیشگامان معماری مدرن آثاری درخور تحسین خلق کردند اما ادامه دهنده‌های راه آنها در واقع تنها و تنها کپی کار بودند؛ آنها برداشت غلط خود را از مدرنیته – اگر برداشتی داشته باشند- به اسم معماری نوین وارد بازار تشنه و شهرهای در حال توسعه کردند و نتیجه آن شد که اکنون می‌بینید. امروزه دیگر از آن ایده لکوربوزیه‌ای برایمان چه مانده؟ جز اینکه همه اول می‌سازند و بعد نمای ساختمانشان را با این ترفند خوشگل می‌کنند. آیا از قداست معماری اسلامی چیزی در شهرهایمان مانده است؟ آیا از تفکر معنوی ایرانی‌های مسلمان اثری در سیمای شهری می‌بینید؟ من می‌گویم خیر! به نظر من ما باید دوباره به خودمان و ریشه‌های تاریخی‌مان نگاه کنیم. باید دوباره به سوی آنچه داریم و جزو ذخایر معنوی ما محسوب می‌شوند، برویم و از آن بهره ببریم. از اواخر دوره صفوی که تقلید و پیروی از غرب در روح معماری ما رسوخ کرد راه را اشتباه رفتیم و حاصل این خطا در چهره شهرهایمان نقش بسته، وقت آن است که به سنت‌های معماری قبل از صفوی توجه کرده و در به روز کردن آنها بکوشیم.
دکتر محمد علی رستگار، استاد دانشگاه اخبار کوتاه
نماهای شهری و وقایع اجتماعی
نمای ظاهری شهرها را می‌توان به نوعی کالبد فرهنگی هر شهر محسوب کرد. با دقت در شکل، رنگ، متریال و چینش در نمای ساختمان‌ها می‌توانیم اوضاع فرهنگی یک شهر را مورد سنجش قرار دهیم، بنابراین شهری که از وجوه فرهنگی مخصوص و برخاسته از ذات وجودیش در ظاهرآرایی خود بهره‌ای نگرفته باشد، «شهر بی‌فرهنگ» محسوب می‌شود. در بحث کالبد شهرها چیزی که مهم و رعایتش بسیار حیاتی است توجه به جنبه‌های بومی و وطنی است چرا که از منظر هر انسان صاحبنظری، فرهنگ اگر یک صبغه پراتیک نیابد، فرهنگی ابتر و ناکارا محسوب می‌شود. در حال حاضر معماری ما مسیر قهقرایی را در پیش گرفته که در این مسیر علاوه بر تولد سازه‌هایی که مدرن نامیده می‌شوند ولی به نظر من اصلا اینگونه نیستند، مرگ و میر میراث تاریخ معماری ما در کلانشهرها نیز آغاز شده است؛ شهرهای ما از سنت تهی می‌شوند و تهی‌شدن شهر از سنت، تهی‌شدن حافظه اجتماعی
(Social memory) از هویت است. تغییر در گرافیک خیابان‌ها، تغییر در فکر خوابیده در پشت مجسمه‌های تزئینی میادین، رویکرد دوباره به اجرای کاشیکاری اسلامی در نمای ساختمان‌های دولتی و... شاهد ما هستند. متاسفانه از بعد از قاجاریه تا به امروز در کلیت معماری کشور با دو دست انداز مواجه بوده‌ایم؛ کپی‌کردن ناقص از شیوه‌های مدرن شهرسازی و تاکید بر سنت‌هایی که دیگر کارآیی جامعی ندارند. با توجه به اینکه مبحث سیمای شهری زیرمجموعه‌ای از بحث معماری و شهرسازی است، به نظر من تا زمانی که رویکردمان را چه در سطوح شخصی و چه در سطح کلان تصمیم‌گیری نسبت به معماری و شهرسازی تغییر ندهیم، نماهای ساختمانی و شهری ما همچنان توی ذوق می‌زنند! باید اصول مدرن شهرسازی و توجه به سنت‌های پویای جامعه به نگاه مسلط ما در معماری و شهرسازی بدل شود تا از نتایج آن ما امیدوار به داشتن شهری زیبا، فرهنگی، بومی و اصیل باشیم.
دکتر سید رضا عبدی، استاد دانشگاه
نمای شهری و مقوله فرهنگ
هنگامی که صحبت از سیمای شهر به میان می‌آید آنچه از شهرهای امروزی در ذهن تداعی می‌شود ملغمه‌ای است از طرح‌ها، رنگ‌ها و فرم‌هایی که بی‌هیچ محتوایی عمیق، زشتی و نابهنجاری را با چشم و ذهن شهروندان عجین ساخته است. بی‌شک این نابهنجاری نتیجه افول ارزش‌های زیبایی شناسی در بستر فرهنگی جامعه ایرانی معاصر است. بجاست تا پس از بررسی معیارهای
زیبایی شناسانه خلق هنر و معماری به بررسی این مقوله درباره معماری امروز ایران بپردازیم. حال این سوال پیش می‌آید که معیارهای زیبایی‌شناسی معماری معاصر ایران از کجا نشأت می‌گیرند که نابهنجاری را در بطن کوچه‌ها، خیابان‌ها و شهرها به معرض دید عموم گذارده‌اند؟ سیمای شهرهای امروز ایران به واسطه معیارهایی سامان می‌یابند که نه برگرفته از آبشخورهای فرهنگی است و نه بر مبنای جهان‌بینی و اندیشه عمیق. می‌توان زیبایی‌شناسی معماری امروز ایران را همانند زیبایی شناسی معماری دوره ناصرالدین شاه البته در بناهای دولتی مثل
شمس العماره کارت پستالی نامید. اگر در دوره ناصرالدین شاه سران حکومتی با دیدن تصویری از یک بنا در غرب معماران را به ساخت بناهایی به همان فرم دیده شده در کارت پستال واداشتند و سنتوری‌ها و سرستون‌های کورنتین نمای ساختمان‌های ایران را شکل داد، در معماری امروز نیز معماری با کپی برداری از فرم‌هایی خلق می‌شود که از طریق کتاب‌ها، مجلات، اینترنت یا دیگر رسانه‌ها با آنها آشنا شده‌ایم. بنابراین زیبایی شناسی با معیارهایی بسیار سطحی و به دور از سرچشمه‌های فکری و فرهنگی در بستر کالبدی شهرهای ما غالب شده است. همین است که نمای رومی نئوکلاسیک غرب در طراحی تعداد بسیار زیادی از منازل مسکونی تهران دیده می‌شود. البته معماران ما این نکته را نباید فراموش کنند که به قول واگنر، هنرمند باید آنچه را که عامه باید دوست بدارند بیافریند و نه آنچه را که عامه دوست دارند.
دکتر مهناز محمودی، استاد دانشگاه
هنر اسلامی و نمای شهری
همانطور که می‌دانید هدف غایی یک شهر ایجاد محیطی خلاق و پرورنده برای مردمی است که در آن زندگی می‌کنند، از این منظر چنین محیطی با گوناگونی بسیار، به افراد آزادی انتخاب می‌دهد و زمینه خلاقیت را فراهم می‌آورد. فضای یک شهر حداکثر ارتباط را با مردم و زیستگاه پیرامونشان برقرار می‌سازد و تنها یک شرط برای در اختیار گذاردن تمام این فضاها قائل است؛ امکانات و طراحی مناسب شهری. به اعتقاد من این قابلیت گسترده در شهرسازی ما پس از دوران صفویه نادیده گرفته شده و ما به سمت چیزی حرکت کرده‌ایم که خودمان هم نمی‌دانیم چیست. امروز با مشکلاتی مواجه شده‌ایم که احساس می‌کنیم بی‌دلیلند ولی جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و متولوژی‌هایی از این دست به ما نشان می‌دهند که مشکل از شهرهای ما است و چه در این شهرها بیش از همه در تقابل با انسان است؟ سیمای شهر! در بحث نماهای شهری برخی چنان شیفته مدرنیسم و تجددگرایی شده‌اند که حاصل کار آنها، تبدیل شهر به صحنه نمایش است؛ با مبلمان فانتزی و غیرکاربردی که به سختی با مخاطبانش ارتباط برقرار می‌کند. چون همه در همان فضای بصری زندگی می‌کنند و بخشی از آن مربوط به خودشان می‌شود. سیمای شهری حاصل از هنر اسلامی علاوه بر تاکید روی جامعه شناسی یک ملت به نقش
پر رنگ هویتی نیز توجه کرده که آن هویت «امت اسلامی» است. فضاهای عمومی مثل بازار، حمام، مسجد و...که در شهرسازی اسلامی تعریف می‌شوند در حقیقت سمبل‌های مکانی هستند که مردم یک جامعه را به پیوندی خونی و برادرگونه فرامی‌خوانند و به همین خاطر است که توجه شهرساز در آن دوره به محوريت کشاندن این اماکن در شهر بوده است. سیمای بخش عظیمی از شهرهای ما از جمله یزد، اصفهان و تا حدودی تبریز به همین شکل طراحی شده‌اند و این مساله در حال حاضر بشدت در سایه بی‌توجهی فرو خزیده است.
دکتر احسان پور اسمعیل، استاد دانشگاه
مدرنیته و آغاز زشتی شهری
اگر به گذشته و ترکیب بناها در قدیم توجه کنیم
درمی‌یابیم که ارتفاع کم، یک یا دو طبقه بودن بنا و معماری منعطف به درونگرا بودن از خصايص ساختمان‌های ایران به حساب می‌آمده. البته داشتن حیاط مرکزی و پنجره‌های رو به داخل ساختمان ویژگی «نماهای درونی» را به بناها می‌بخشید و در کل، در قسمت خارجی و ظاهر بنا نمای خاصی به چشم نمی‌خورد و کل نما معطوف به حیاط مرکزی یا داخل می‌شد. کافی است که نگاهی هم به معماری مساجد و بناهای عمارت‌گون بیندازیم تا بفهمیم این ویژگی بین نماهای شاخص جزو ویژگی‌های لاینفک مساجد و عمارات سلطنتی و اماکن کاملا خاص بوده است و خالی از لطف نیست که همینجا بگویم این شاخصه‌ها به این اماکن ارزش ذاتی افزونی می‌بخشید. مدرنیته در معماری ایران خیلی زود و به اعتقاد من خیلی ناپخته مطرح شد، اگرچه پیشگامان معماری مدرن آثاری درخور تحسین خلق کردند اما ادامه دهنده‌های راه آنها در واقع تنها و تنها کپی کار بودند؛ آنها برداشت غلط خود را از مدرنیته – اگر برداشتی داشته باشند- به اسم معماری نوین وارد بازار تشنه و شهرهای در حال توسعه کردند و نتیجه آن شد که اکنون می‌بینید. امروزه دیگر از آن ایده لکوربوزیه‌ای برایمان چه مانده؟ جز اینکه همه اول می‌سازند و بعد نمای ساختمانشان را با این ترفند خوشگل می‌کنند. آیا از قداست معماری اسلامی چیزی در شهرهایمان مانده است؟ آیا از تفکر معنوی ایرانی‌های مسلمان اثری در سیمای شهری می‌بینید؟ من می‌گویم خیر! به نظر من ما باید دوباره به خودمان و ریشه‌های تاریخی‌مان نگاه کنیم. باید دوباره به سوی آنچه داریم و جزو ذخایر معنوی ما محسوب می‌شوند، برویم و از آن بهره ببریم. از اواخر دوره صفوی که تقلید و پیروی از غرب در روح معماری ما رسوخ کرد راه را اشتباه رفتیم و حاصل این خطا در چهره شهرهایمان نقش بسته، وقت آن است که به سنت‌های معماری قبل از صفوی توجه کرده و در به روز کردن آنها بکوشیم.
دکتر محمد علی رستگار، استاد دانشگاه ارسال نظر
پربیننده