در 23 جولای 1952 و در روزی که انقلاب مصر به رهبری جمال عبدالناصر پیروز شد، همه چیز در خیابان‌های قاهره و دیگر شهرهای این کشور روندی تقریبا عادی و بی‌دردسر را دنبال می‌کرد و به‌رغم اینکه نیروهای نظامی در هر گوشه و کناری برای مقابله با هرگونه شورش آماده بودند، انقلاب مصر تقریبا بدون خونریزی به سرانجام رسید. سلطنت استبدادی مصر در این روز کنار رفت و زمینه برای شکل‌گیری یک حکومت ملی‌گرا فراهم شد. انقلاب به دست مردم عادی انجام شد و برخلاف دیگر انقلاب‌های مهم جهان در آن دوران هیچ مقاومت قابل ذکری صورت نگرفت. مصری‌ها در یک کلام خواهان تغییر نظام حاکم بر کشور خود بودند.
اکثریت غالب انقلابیون مشتاقانه از سقوط بی‌عدالتی محض به جا مانده از استعمار انگلستان سخن می‌گفتند و همه می‌خواستند سرزمین نیل باستان را به نماد و پرچمدار استعمارستیزی و رهایی از استبداد در آفریقا و آسیا تبدیل کنند.
انقلاب مصر به سرعت توانست خود را در منطقه گسترش دهد و چندی بعد مردم الجزایر نیز توانستند با تبعیت از همان آرمان‌های انقلاب مصر و به کمک گروه‌های چریکی و سلاح‌های مصری استعمارگران فرانسوی را به زانو دربیاورند. عراق در 1958 استعمار انگلستان را از کشور خود بیرون راند و سوریه نیز در همان سال تحت رهبری جمال عبدالناصر جمهوری مشترک خود را با مصر تشکیل داد و خلاصه تب انقلاب مصر خیلی زود بسیاری از اعراب را فرا گرفت و دامنه این خیزش حتی به کشورهایی چون یمن و لیبی نیز کشیده شد و معمر قذافی مرید و شاگرد 27 ساله جمال عبدالناصر توانست به حکومت سلاطین غربگرای خود پایان دهد. در اردن و لبنان نیز اگرچه انقلابی اتفاق نیفتاد، اما دولت‌های وقت برای هم‌آوا شدن با این تب مصری، ارتش و پلیس خود را متحول کردند تا سیمایی جدید از یک دولت عربی پیدا کنند.
اگرچه در آن زمان در هیچ بیانیه یا نوشته‌ای آرمان‌های انقلاب مصر به صراحت و تفکیک بیان نشده بود، اما رئوس این انقلاب تاثیرگذار عبارت بودند از عدالت اجتماعی، برابری فرصت‌های مختلف برای شهروندان و مبارزه با استعمار در هر لباس و شکلی. جمال عبدالناصر اما علاوه بر تمام اینها، خواهان تحقق یک آرمان مهم دیگر نیز بود، و این آرمان چیزی نبود مگر همان شعار پان عربیسم و غلیظ او یعنی وحدت عربی.
روح انقلاب مصر هنوز نیز در بسیاری از فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی اعراب موجود است و می‌توان آن را به عینه دید. در آن زمان هم مصری‌ها و هم دیگر اعراب به روشنی از آرمان‌های این انقلاب تبعیت می‌کردند و مصر رفته‌رفته به کرسی رهبریت جهان عرب نزدیک می‌شد. سه رنگ موجود در پرچم انقلابیون یعنی قرمز، سفید و سیاه بعد‌ها به رنگ‌های اصلی در پرچم بسیاری از کشورهای عربی چون خود مصر، سوریه، عراق، سودان، یمن، کویت، امارات و فلسطین تبدیل شد و این رنگ‌ها هنوز نیز زمینه پرچم این کشورها را به خود اختصاص داده است.
آوازهای ام‌کلثوم، خواننده شهیر مصری و غزل‌های عبدالحلیم شاعر برجسته اعراب نیز هنوز در ذهن بسیاری به عنوان سمبل اتحاد و همگرایی اعراب شناخته می‌شود و فراتر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی موجود بسیاری از اعراب را به هم پیوند زده است، اما افسوس که سال‌ها پس از این انقلاب پرخاطره هنوز هم در بسیاری از این کشورها مردم برای تحقق عدالت و رفاه اجتماعی با سران خودکامه خود می‌جنگند و در کانون و قلب این انقلاب یعنی مصر این نزاع مردمی با دولت در اوج خود قرا گرفته است و هرچه فساد دولتمردان عربی و مصری بیشتر نمایان می‌شود سرودهای‌ام کلثوم بیشتر در میان مردم شنیده می‌شود و روحیه ملت‌ها برای خیزشی دیگر بیشتر خود را نمایان می‌کند. در مصر مطبوعات و رسانه‌های مخالف حاکمیت و حتی نشریاتی چون الاهرام که برای مبارک کار می‌کنند از فرط ناچاری گاهی مجبورند به ناصریون و مخالفان مجال سخن بدهند، اما خاندان مبارک می‌دانند که احیای دوباره این آرمان‌های انقلابی می‌تواند به برباد رفتن دودمان عریض و طویل آنها منجر شود و به همین دلیل اعتراض‌های گسترده را در هر شکل و لباسی برنمی‌تابند. حسنی مبارک، رئیس‌جمهور فعلی مصر نیز بارها اذعان کرده انقلاب جمال عبدالناصر در روح و جان مردم این کشور ریشه دوانده است، اما با همه اینها اصلا راضی نیست از ثمرات انقلاب ناصر سخن بگوید و آنها را شفاف با مردم مطرح کند. سلطنت مبارک در آینده‌ای نزدیک به دلیل وضع وخیم جسمانی او به پایان می‌رسد و بسیاری از دولتمردان غربی و شرقی مرگ او را سرآغاز بحرانی بزرگ در مصر می‌دانند. حسنی مبارک در تمام این سال‌ها برخلاف توصیه‌های مکرر سران پرنفوذ عرب و غیرعرب مجال فعالیت‌های سیاسی را از قشر عظیمی از جمعیت مصر گرفته و تمام هم و غم خود را صرف سرکوب تشکل‌های مدنی سازمان یافته کرده است. او بارها در سخنرانی‌ها و نطق‌های خود از جنبه‌های اجتماعی و مردم‌گرایانه انقلاب جمال عبدالناصر تمجید کرده و خود را حامی اقشار ضعیف جامعه خوانده است، اما سرمایه‌داری و نفوذ بی‌رویه آن در اقتصاد مصر بویژه در دهه گذشته باعث تنگدستی هرچه بیشتر توده‌های مردم در مصر شده و فقر در روزهای بارانی اقتصاد جهانی اوضاع نگران‌کننده‌ای را برای این کشور به وجود آورده است.
مصری‌ها بر سر لجاجت‌های مبارک فقط اقتصاد را نباخته‌اند. مصری که جمال عبدالناصر در رؤیاهایش به دنبال آن می‌گشت و توانسته بود بخش مهمی از حرکت تجددطلبانه اعراب را رهبری کند، حال قسم اعظمی از وزن سیاسی خود را از دست داده و از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و پایان جنگ سرد، می‌توان گفت مصری‌ها دیگر هیچ نقش مهم و خاصی را نتوانسته‌اند برعهده بگیرند و در روزهایی که قدرت‌هایی نظیر چین، هند و ایران ذهن بسیاری را در غرب به خود مشغول کرده‌اند، مصر دیگر حتی با گردهم جمع کردن سران دولت‌های مهم در شرم‌الشیخ نیز نمی‌تواند جایی میان دولت تاثیرگذار در معادلات سیاسی داشته باشد.
خلاصه نفوذ خیره‌کننده مصری‌ها در دهه 60 دیگر به تاریخ پیوسته است و گذشت زمانی که رادیو قاهره پس از بی‌بی‌سی مهم‌ترین فرستنده خبری در جهان سیاست محسوب می‌شد.
جمال عبدالناصر خود را یک عرب تشنه به خون اسرائیل می‌دانست، اما جنگ 1967 به شکست رقت‌بار مصری‌ها و به تبع آن سوری‌ها و اردنی‌ها انجامید. اسرائیلی‌ها تمام خاک صحرای سینا را به تصرف خود درآوردند و در ساحل شرقی کانال سوئز مستقر شدند و بلندی‌های جولان، کرانه باختری و شرق عرب‌نشین بیت‌المقدس به تصرف آنها درآمد. شکوه و عظمت عبدالناصر به یک آن فروریخت و انقلاب بزرگ مصری‌ها نیز به نکبت اسرائیلی دچار شد. مرگ عبدالناصر در 1970 به جانشینی انور سادات و آغاز فساد، دورویی و تثبیت سرمایه‌داری منجر شد و اگرچه بازپس‌گیری دوباره کانال سوئز در 1973 کمی به ظاهر روحیه غرور را به مصری‌ها بازگرداند، اما پیمان صلح شش سال بعد از آن با اسرائیل عملا به فروریختن همه آرمان‌های عبدالناصر منجر شد و از همان زمان مصر طعم دودستگی و مخالفت ملی و مردمی را با سیاست‌های خود چشید و بنیان سستی که انور سادات در مصر بنا نهاد پس از او چنان به ضرب سرکوب از سوی میراث‌خوار او حسنی مبارک دنبال شد که ملت مصر هنوز نیز پس از سال‌ها در حسرت تحقق آرمان‌های انقلاب ناصر می‌سوزد و در برابر خوی استبدادی دستگاه مبارک چاره‌ای جز سکوت در خود نمی‌بیند.
شکاف اجتماعی عمیق و تنش‌های سیاسی مکرر عملا از مصر پیکری بی‌جان ساخته که نه‌تنها در خارج از مرزهای خود توان تاثیر بر معادلات منطقه‌ای را ندارد، بلکه در داخل نیز هر روز از درون بیشتر و بیشتر می‌پوسد و طبقه روشنفکران مصری هر روز بیش از پیش در حسرت روزهای ناصری آه خود را در گلو خفه می‌کنند.
منبع: اشپیگل
ترجمه: مجتبی صادقیان
سرزمین نیل در آتش مبارک می‌سوزد
مصر و حسرت روزهای جمال‌عبدالناصر
در 23 جولای 1952 و در روزی که انقلاب مصر به رهبری جمال عبدالناصر پیروز شد، همه چیز در خیابان‌های قاهره و دیگر شهرهای این کشور روندی تقریبا عادی و بی‌دردسر را دنبال می‌کرد و به‌رغم اینکه نیروهای نظامی در هر گوشه و کناری برای مقابله با هرگونه شورش آماده بودند، انقلاب مصر تقریبا بدون خونریزی به سرانجام رسید. سلطنت استبدادی مصر در این روز کنار رفت و زمینه برای شکل‌گیری یک حکومت ملی‌گرا فراهم شد. انقلاب به دست مردم عادی انجام شد و برخلاف دیگر انقلاب‌های مهم جهان در آن دوران هیچ مقاومت قابل ذکری صورت نگرفت. مصری‌ها در یک کلام خواهان تغییر نظام حاکم بر کشور خود بودند.
اکثریت غالب انقلابیون مشتاقانه از سقوط بی‌عدالتی محض به جا مانده از استعمار انگلستان سخن می‌گفتند و همه می‌خواستند سرزمین نیل باستان را به نماد و پرچمدار استعمارستیزی و رهایی از استبداد در آفریقا و آسیا تبدیل کنند.
انقلاب مصر به سرعت توانست خود را در منطقه گسترش دهد و چندی بعد مردم الجزایر نیز توانستند با تبعیت از همان آرمان‌های انقلاب مصر و به کمک گروه‌های چریکی و سلاح‌های مصری استعمارگران فرانسوی را به زانو دربیاورند. عراق در 1958 استعمار انگلستان را از کشور خود بیرون راند و سوریه نیز در همان سال تحت رهبری جمال عبدالناصر جمهوری مشترک خود را با مصر تشکیل داد و خلاصه تب انقلاب مصر خیلی زود بسیاری از اعراب را فرا گرفت و دامنه این خیزش حتی به کشورهایی چون یمن و لیبی نیز کشیده شد و معمر قذافی مرید و شاگرد 27 ساله جمال عبدالناصر توانست به حکومت سلاطین غربگرای خود پایان دهد. در اردن و لبنان نیز اگرچه انقلابی اتفاق نیفتاد، اما دولت‌های وقت برای هم‌آوا شدن با این تب مصری، ارتش و پلیس خود را متحول کردند تا سیمایی جدید از یک دولت عربی پیدا کنند.
اگرچه در آن زمان در هیچ بیانیه یا نوشته‌ای آرمان‌های انقلاب مصر به صراحت و تفکیک بیان نشده بود، اما رئوس این انقلاب تاثیرگذار عبارت بودند از عدالت اجتماعی، برابری فرصت‌های مختلف برای شهروندان و مبارزه با استعمار در هر لباس و شکلی. جمال عبدالناصر اما علاوه بر تمام اینها، خواهان تحقق یک آرمان مهم دیگر نیز بود، و این آرمان چیزی نبود مگر همان شعار پان عربیسم و غلیظ او یعنی وحدت عربی.
روح انقلاب مصر هنوز نیز در بسیاری از فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی اعراب موجود است و می‌توان آن را به عینه دید. در آن زمان هم مصری‌ها و هم دیگر اعراب به روشنی از آرمان‌های این انقلاب تبعیت می‌کردند و مصر رفته‌رفته به کرسی رهبریت جهان عرب نزدیک می‌شد. سه رنگ موجود در پرچم انقلابیون یعنی قرمز، سفید و سیاه بعد‌ها به رنگ‌های اصلی در پرچم بسیاری از کشورهای عربی چون خود مصر، سوریه، عراق، سودان، یمن، کویت، امارات و فلسطین تبدیل شد و این رنگ‌ها هنوز نیز زمینه پرچم این کشورها را به خود اختصاص داده است.
آوازهای ام‌کلثوم، خواننده شهیر مصری و غزل‌های عبدالحلیم شاعر برجسته اعراب نیز هنوز در ذهن بسیاری به عنوان سمبل اتحاد و همگرایی اعراب شناخته می‌شود و فراتر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی موجود بسیاری از اعراب را به هم پیوند زده است، اما افسوس که سال‌ها پس از این انقلاب پرخاطره هنوز هم در بسیاری از این کشورها مردم برای تحقق عدالت و رفاه اجتماعی با سران خودکامه خود می‌جنگند و در کانون و قلب این انقلاب یعنی مصر این نزاع مردمی با دولت در اوج خود قرا گرفته است و هرچه فساد دولتمردان عربی و مصری بیشتر نمایان می‌شود سرودهای‌ام کلثوم بیشتر در میان مردم شنیده می‌شود و روحیه ملت‌ها برای خیزشی دیگر بیشتر خود را نمایان می‌کند. در مصر مطبوعات و رسانه‌های مخالف حاکمیت و حتی نشریاتی چون الاهرام که برای مبارک کار می‌کنند از فرط ناچاری گاهی مجبورند به ناصریون و مخالفان مجال سخن بدهند، اما خاندان مبارک می‌دانند که احیای دوباره این آرمان‌های انقلابی می‌تواند به برباد رفتن دودمان عریض و طویل آنها منجر شود و به همین دلیل اعتراض‌های گسترده را در هر شکل و لباسی برنمی‌تابند. حسنی مبارک، رئیس‌جمهور فعلی مصر نیز بارها اذعان کرده انقلاب جمال عبدالناصر در روح و جان مردم این کشور ریشه دوانده است، اما با همه اینها اصلا راضی نیست از ثمرات انقلاب ناصر سخن بگوید و آنها را شفاف با مردم مطرح کند. سلطنت مبارک در آینده‌ای نزدیک به دلیل وضع وخیم جسمانی او به پایان می‌رسد و بسیاری از دولتمردان غربی و شرقی مرگ او را سرآغاز بحرانی بزرگ در مصر می‌دانند. حسنی مبارک در تمام این سال‌ها برخلاف توصیه‌های مکرر سران پرنفوذ عرب و غیرعرب مجال فعالیت‌های سیاسی را از قشر عظیمی از جمعیت مصر گرفته و تمام هم و غم خود را صرف سرکوب تشکل‌های مدنی سازمان یافته کرده است. او بارها در سخنرانی‌ها و نطق‌های خود از جنبه‌های اجتماعی و مردم‌گرایانه انقلاب جمال عبدالناصر تمجید کرده و خود را حامی اقشار ضعیف جامعه خوانده است، اما سرمایه‌داری و نفوذ بی‌رویه آن در اقتصاد مصر بویژه در دهه گذشته باعث تنگدستی هرچه بیشتر توده‌های مردم در مصر شده و فقر در روزهای بارانی اقتصاد جهانی اوضاع نگران‌کننده‌ای را برای این کشور به وجود آورده است.
مصری‌ها بر سر لجاجت‌های مبارک فقط اقتصاد را نباخته‌اند. مصری که جمال عبدالناصر در رؤیاهایش به دنبال آن می‌گشت و توانسته بود بخش مهمی از حرکت تجددطلبانه اعراب را رهبری کند، حال قسم اعظمی از وزن سیاسی خود را از دست داده و از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و پایان جنگ سرد، می‌توان گفت مصری‌ها دیگر هیچ نقش مهم و خاصی را نتوانسته‌اند برعهده بگیرند و در روزهایی که قدرت‌هایی نظیر چین، هند و ایران ذهن بسیاری را در غرب به خود مشغول کرده‌اند، مصر دیگر حتی با گردهم جمع کردن سران دولت‌های مهم در شرم‌الشیخ نیز نمی‌تواند جایی میان دولت تاثیرگذار در معادلات سیاسی داشته باشد.
خلاصه نفوذ خیره‌کننده مصری‌ها در دهه 60 دیگر به تاریخ پیوسته است و گذشت زمانی که رادیو قاهره پس از بی‌بی‌سی مهم‌ترین فرستنده خبری در جهان سیاست محسوب می‌شد.
جمال عبدالناصر خود را یک عرب تشنه به خون اسرائیل می‌دانست، اما جنگ 1967 به شکست رقت‌بار مصری‌ها و به تبع آن سوری‌ها و اردنی‌ها انجامید. اسرائیلی‌ها تمام خاک صحرای سینا را به تصرف خود درآوردند و در ساحل شرقی کانال سوئز مستقر شدند و بلندی‌های جولان، کرانه باختری و شرق عرب‌نشین بیت‌المقدس به تصرف آنها درآمد. شکوه و عظمت عبدالناصر به یک آن فروریخت و انقلاب بزرگ مصری‌ها نیز به نکبت اسرائیلی دچار شد. مرگ عبدالناصر در 1970 به جانشینی انور سادات و آغاز فساد، دورویی و تثبیت سرمایه‌داری منجر شد و اگرچه بازپس‌گیری دوباره کانال سوئز در 1973 کمی به ظاهر روحیه غرور را به مصری‌ها بازگرداند، اما پیمان صلح شش سال بعد از آن با اسرائیل عملا به فروریختن همه آرمان‌های عبدالناصر منجر شد و از همان زمان مصر طعم دودستگی و مخالفت ملی و مردمی را با سیاست‌های خود چشید و بنیان سستی که انور سادات در مصر بنا نهاد پس از او چنان به ضرب سرکوب از سوی میراث‌خوار او حسنی مبارک دنبال شد که ملت مصر هنوز نیز پس از سال‌ها در حسرت تحقق آرمان‌های انقلاب ناصر می‌سوزد و در برابر خوی استبدادی دستگاه مبارک چاره‌ای جز سکوت در خود نمی‌بیند.
شکاف اجتماعی عمیق و تنش‌های سیاسی مکرر عملا از مصر پیکری بی‌جان ساخته که نه‌تنها در خارج از مرزهای خود توان تاثیر بر معادلات منطقه‌ای را ندارد، بلکه در داخل نیز هر روز از درون بیشتر و بیشتر می‌پوسد و طبقه روشنفکران مصری هر روز بیش از پیش در حسرت روزهای ناصری آه خود را در گلو خفه می‌کنند.
منبع: اشپیگل
ترجمه: مجتبی صادقیان
ارسال نظر
پربیننده