شعار محله محوری یکی از اصلی‌ترین شعارهای مدیران شهری در عرصه مدیریت قالیباف در شهرداری تهران است که به نظر می رسد بعد از چند سال زمان به چالش کشیدن آن فرا رسیده باشد. در تمام مدتی که از اجرای این طرح می‌گذرد طرح های موازی و گاه متناقضی با هدف اصلی این طرح در مدیریت تهران مطرح شده كه ابعاد تاریکی به پرونده محله محوری افزوده است.
محمدباقر قالیباف که پس از انتخابات سال 84 به کرسی شهرداری پایتخت تکیه کرد به اعتقاد بسیاری از کارشناسان توانایی مدیریتش را در مسیر ایجاد طرح‌های جدید هزینه می‌کند. او که پیش از این در نیروی انتظامی طرح‌هایی چون 110 و 197 را به اجرا در آورده بود، هنوز عرقش خشک نشده طرح‌های 137 و پس از آن محله محوری را پی‌ریزی کرد. بعضی‌ها اعتقاد دارند این عادت شهردار بیش از آنکه رویکردی مدیریتی داشته باشد به تغییر دکوراسیونی شبیه است که پس از هر اسباب‌کشی و رفتن به خانه تازه مطرح می‌شود اما واقعیت هم چیزی دور از این نیست.
جدای از این مسائل حاشیه ای، آنچه چالش‌های عمده‌ای را برای طرح محله محوری ایجاد کرده بیش از آنکه مربوط به متن این طرح شود به اجرای آن بازمی‌گردد. روزهای پایانی سال گذشته شهرداران مناطق پهنه دو شهر تهران در یکی از واحدهای شهرداری منطقه 11 جمع شدند و با هم از مشکلات و چالش‌های خود گفتند. جالب اینجاست که این جلسه چون دور از چشم‌های نامحرم دیگر افراد برگزار شده بود، شهرداران مناطق و نواحی که تا به حال زیر فشار شهرداری مرکز برای انجام فعالیت‌هایشان براساس طرح محله محوری بودند، این‌بار رك و روراست از مشکلات و دغدغه‌های خود گفتند که تنها بازتاب این جلسه می‌تواند تمام آنچه را که کارشناسان به عنوان بخش منفی طرح محله محوری نام می‌برند برملا کند.
با این حال می‌توان رویکرد محله محوری در طرح ناحیه محوری را از زوایای مختلف مورد بررسی و نقد قرار داد که مهم‌ترین سرفصل آن ایجاد فضای رقابت منفی در میان محله‌ها برای بهره‌برداری از امکانات واحد است. واقعیت این است که اصل طرح ناحیه محوری شهرداری تهران بر پایه تمایز میان محله‌هاست. در این طرح هر محله با توجه به ویژگی‌هایش از محله‌های اطراف جدا شده و مدیریت آن مستقل می‌شود. این در حالی است که منابع اعتباری شهرداری نه بر اساس این طرح که بر اساس کلیت شهر تهران بوده و همین مساله محله‌های همسایه را وا می‌دارد با رقابت با یکدیگر زمینه را برای استفاده حداکثری از منابع فراهم کنند. در نهایت خط پایانی برای چنین رقابتی نمی‌توان متصور شد
چرا که امکانات کم و نیازهای گسترده محله‌های تهران، با چنین رویه‌ای تناقض حرکت محله‌ای در شهرداری پایتخت محسوب می‌شوند. مساله بعدی رویکرد رقابت در بحث مدیریت است. در این طرح ناحیه محوری، آنچه سرلوحه فعالیت‌های شهرداری قرار می‌گیرد، تقسیم وظایف به‌گونه‌ای است که شهرداران نواحی در حکم شهردار تهران محسوب می‌شوند و حتی معاونان شهرداری مرکز هم نمی‌توانند فرمانی بر خلاف نظر آنها درباره مسائل یک محله یا منطقه صادر کنند.
با این حال شهرداران نواحی معتقدند که این طرح از سوی معاونان زیاد جدی گرفته نمی‌شود. به عنوان مثال معاون شهردار منطقه 11 در آن جلسه گفته بود: «اگر معاونان و شهرداران منطقه اعتقاد قلبی به طرح
محله محوری داشته باشند کارها در محله‌ها با موفقیت انجام می‌شود. من به شهرداری های نواحی گفته‌ام که هر یک از شما در ناحیه خود یک قالیباف هستید».
این در حالی است که هنوز بسیاری از شهرداران ناحیه‌ها از نظر دستورالعمل‌ها زیر نظر معاون خدمات شهری منطقه هستند که نمونه آن را می‌توان در گفته کریمی از مسؤولان شهرداری منطقه 7 سراغ گرفت: متاسفانه معاونت‌ها هنوز به این باور نرسیده‌اند و بر این باورند که ناحیه باید زیر نظر معاونت باشد. به عنوان مثال اگر معاونان شهردار منطقه، برای بودجه‌ای مقاومت می‌کنند به‌خاطر حفظ ضریب نفوذشان است وگرنه چرا در صورت وجود تفکر محله محوری نباید شهرداران نواحی در جلسه بودجه سالانه حضور داشته باشند؟» و بابلی، از ناحیه 6 شهرداری منطقه 6 در تکمیل حرف وی می گوید: «برای ما جلسه تشکیل می‌شود تا درباره محله محوری به باور برسیم در حالی که چنین جلساتی باید برای معاونان تشکیل شود و آنها توجیه شوند».
ملاصالحی از ناحیه يك منطقه 10 هم مثالی می‌زند که نشان می‌دهد حتی شهرداری پایتخت نیز به این باور نرسیده است: «بعد از پیام بارندگی اعلام می‌شود که به معاونان مناطق بفرمایید که به شهرداران نواحی دستور بدهند به خیابان‌ها بروند». انتظار برای حضور در جلسه‌های شواری معاونان شهرداری‌های نواحی یکی دیگر از خواسته‌های بحقی است که هیچ وقت در طرح ناحیه محوری عملی نشده. به زبان راحت می‌توان گفت، اجرای طرح ناحیه محوری مسؤولیتی را به نواحی و محله‌ها داده است که هیچ‌گونه حق و توانی را برای پاسخگویی در آنها ایجاد نکرده است.
کریمی از این اصطلاح با عنوان جالبی یاد می‌کند و می‌گوید: «مسؤولیتی جا‌به‌جا نشده، فقط فحش خور آورده‌اند.» او در توضیح حرفش در جلسه گفت: «ما را به عنوان مسؤول و پاسخگو انتخاب کرده‌اند اما هیچ اختیاری برایمان نگذاشته‌اند، وقتی مشکلی پیش می آید از ما به عنوان سپر بلای شهرداری منطقه استفاده می‌شود در حالی که ما باید واقعا در محله محوری از قدرت اجرایی و تصمیم‌گیری برخوردار باشیم تا از ما پاسخ بخواهند».
نبودن نیروهای ماهر برای گرفتن پست‌ها و مسؤولیت‌ها هم یکی دیگر از دغدغه‌های طرح ناحیه محوری از زبان مدیران رده پایین شهرداری پایتخت است. هنوز برای نیروهایی که مجبور به استخدام‌شان بر مبنای این طرح بوده‌اند حکمی صادر نشده و هنوز نواحی مشکلشان را با شرکت انتظام و نیروهای آن حل نکرده‌اند.
در پایان بد نیست به نظر کارشناسان شهری هم ارجاع شود که معتقدند چون این طرح از طرف شهرداری مرکز بیش از هر چیز به عنوان یک طرح نمایشی مطرح شده و جزئیات آن به عنوان یک اصل درونی و سازمانی مقبول نیفتاده است، ادامه آن نه تنها معضلات کوچک محله‌ها را گسترده کرده بلکه روحیه و هویت محله‌ها را نیز دستخوش تغییراتی غیرقابل بازگشت می‌کند. باید به این نکته توجه داشت که اتخاذ رويکرد برنامه‌ريزی محله مبنا در مديريت شهری نيازمند يک ساختار نهادی مردم‌سالار، مشارکتی و از پايين به بالاست و در ساختارهاي آمرانه و دموکراتيک تحقق کامل آن عملی نخواهد بود. بنابراين پذيرش الگوی برنامه‌ريزی محله- مبنا نمی‌تواند بر مبنای اين ساختار و الزامات آن باشد و نيازمند تغيير و تحول در سازمان، ساختار و تشکيلات مجموعه شهرداري‌ها و ديگر متوليان مديريت شهری برای اتخاذ الگوی مديريت محلی است. نکته پایانی اینکه به‌رغم سیاست مبنای شهرداری درباره موضوع محله محوری حذف عناصر محله‌ای از سطح شهر و کمرنگ شدن این عناصر در ساختار محله‌ای یکی از آسیب‌های جدی است که در تناقضی جدی با سیاست محله محوری است. شرحي بر «محله محوری» طرح متناقض دیگری از شهرداری پایتخت
هنگام مشکلات نواحی را سپر بلای مناطق می‌کنند
شعار محله محوری یکی از اصلی‌ترین شعارهای مدیران شهری در عرصه مدیریت قالیباف در شهرداری تهران است که به نظر می رسد بعد از چند سال زمان به چالش کشیدن آن فرا رسیده باشد. در تمام مدتی که از اجرای این طرح می‌گذرد طرح های موازی و گاه متناقضی با هدف اصلی این طرح در مدیریت تهران مطرح شده كه ابعاد تاریکی به پرونده محله محوری افزوده است.
محمدباقر قالیباف که پس از انتخابات سال 84 به کرسی شهرداری پایتخت تکیه کرد به اعتقاد بسیاری از کارشناسان توانایی مدیریتش را در مسیر ایجاد طرح‌های جدید هزینه می‌کند. او که پیش از این در نیروی انتظامی طرح‌هایی چون 110 و 197 را به اجرا در آورده بود، هنوز عرقش خشک نشده طرح‌های 137 و پس از آن محله محوری را پی‌ریزی کرد. بعضی‌ها اعتقاد دارند این عادت شهردار بیش از آنکه رویکردی مدیریتی داشته باشد به تغییر دکوراسیونی شبیه است که پس از هر اسباب‌کشی و رفتن به خانه تازه مطرح می‌شود اما واقعیت هم چیزی دور از این نیست.
جدای از این مسائل حاشیه ای، آنچه چالش‌های عمده‌ای را برای طرح محله محوری ایجاد کرده بیش از آنکه مربوط به متن این طرح شود به اجرای آن بازمی‌گردد. روزهای پایانی سال گذشته شهرداران مناطق پهنه دو شهر تهران در یکی از واحدهای شهرداری منطقه 11 جمع شدند و با هم از مشکلات و چالش‌های خود گفتند. جالب اینجاست که این جلسه چون دور از چشم‌های نامحرم دیگر افراد برگزار شده بود، شهرداران مناطق و نواحی که تا به حال زیر فشار شهرداری مرکز برای انجام فعالیت‌هایشان براساس طرح محله محوری بودند، این‌بار رك و روراست از مشکلات و دغدغه‌های خود گفتند که تنها بازتاب این جلسه می‌تواند تمام آنچه را که کارشناسان به عنوان بخش منفی طرح محله محوری نام می‌برند برملا کند.
با این حال می‌توان رویکرد محله محوری در طرح ناحیه محوری را از زوایای مختلف مورد بررسی و نقد قرار داد که مهم‌ترین سرفصل آن ایجاد فضای رقابت منفی در میان محله‌ها برای بهره‌برداری از امکانات واحد است. واقعیت این است که اصل طرح ناحیه محوری شهرداری تهران بر پایه تمایز میان محله‌هاست. در این طرح هر محله با توجه به ویژگی‌هایش از محله‌های اطراف جدا شده و مدیریت آن مستقل می‌شود. این در حالی است که منابع اعتباری شهرداری نه بر اساس این طرح که بر اساس کلیت شهر تهران بوده و همین مساله محله‌های همسایه را وا می‌دارد با رقابت با یکدیگر زمینه را برای استفاده حداکثری از منابع فراهم کنند. در نهایت خط پایانی برای چنین رقابتی نمی‌توان متصور شد
چرا که امکانات کم و نیازهای گسترده محله‌های تهران، با چنین رویه‌ای تناقض حرکت محله‌ای در شهرداری پایتخت محسوب می‌شوند. مساله بعدی رویکرد رقابت در بحث مدیریت است. در این طرح ناحیه محوری، آنچه سرلوحه فعالیت‌های شهرداری قرار می‌گیرد، تقسیم وظایف به‌گونه‌ای است که شهرداران نواحی در حکم شهردار تهران محسوب می‌شوند و حتی معاونان شهرداری مرکز هم نمی‌توانند فرمانی بر خلاف نظر آنها درباره مسائل یک محله یا منطقه صادر کنند.
با این حال شهرداران نواحی معتقدند که این طرح از سوی معاونان زیاد جدی گرفته نمی‌شود. به عنوان مثال معاون شهردار منطقه 11 در آن جلسه گفته بود: «اگر معاونان و شهرداران منطقه اعتقاد قلبی به طرح
محله محوری داشته باشند کارها در محله‌ها با موفقیت انجام می‌شود. من به شهرداری های نواحی گفته‌ام که هر یک از شما در ناحیه خود یک قالیباف هستید».
این در حالی است که هنوز بسیاری از شهرداران ناحیه‌ها از نظر دستورالعمل‌ها زیر نظر معاون خدمات شهری منطقه هستند که نمونه آن را می‌توان در گفته کریمی از مسؤولان شهرداری منطقه 7 سراغ گرفت: متاسفانه معاونت‌ها هنوز به این باور نرسیده‌اند و بر این باورند که ناحیه باید زیر نظر معاونت باشد. به عنوان مثال اگر معاونان شهردار منطقه، برای بودجه‌ای مقاومت می‌کنند به‌خاطر حفظ ضریب نفوذشان است وگرنه چرا در صورت وجود تفکر محله محوری نباید شهرداران نواحی در جلسه بودجه سالانه حضور داشته باشند؟» و بابلی، از ناحیه 6 شهرداری منطقه 6 در تکمیل حرف وی می گوید: «برای ما جلسه تشکیل می‌شود تا درباره محله محوری به باور برسیم در حالی که چنین جلساتی باید برای معاونان تشکیل شود و آنها توجیه شوند».
ملاصالحی از ناحیه يك منطقه 10 هم مثالی می‌زند که نشان می‌دهد حتی شهرداری پایتخت نیز به این باور نرسیده است: «بعد از پیام بارندگی اعلام می‌شود که به معاونان مناطق بفرمایید که به شهرداران نواحی دستور بدهند به خیابان‌ها بروند». انتظار برای حضور در جلسه‌های شواری معاونان شهرداری‌های نواحی یکی دیگر از خواسته‌های بحقی است که هیچ وقت در طرح ناحیه محوری عملی نشده. به زبان راحت می‌توان گفت، اجرای طرح ناحیه محوری مسؤولیتی را به نواحی و محله‌ها داده است که هیچ‌گونه حق و توانی را برای پاسخگویی در آنها ایجاد نکرده است.
کریمی از این اصطلاح با عنوان جالبی یاد می‌کند و می‌گوید: «مسؤولیتی جا‌به‌جا نشده، فقط فحش خور آورده‌اند.» او در توضیح حرفش در جلسه گفت: «ما را به عنوان مسؤول و پاسخگو انتخاب کرده‌اند اما هیچ اختیاری برایمان نگذاشته‌اند، وقتی مشکلی پیش می آید از ما به عنوان سپر بلای شهرداری منطقه استفاده می‌شود در حالی که ما باید واقعا در محله محوری از قدرت اجرایی و تصمیم‌گیری برخوردار باشیم تا از ما پاسخ بخواهند».
نبودن نیروهای ماهر برای گرفتن پست‌ها و مسؤولیت‌ها هم یکی دیگر از دغدغه‌های طرح ناحیه محوری از زبان مدیران رده پایین شهرداری پایتخت است. هنوز برای نیروهایی که مجبور به استخدام‌شان بر مبنای این طرح بوده‌اند حکمی صادر نشده و هنوز نواحی مشکلشان را با شرکت انتظام و نیروهای آن حل نکرده‌اند.
در پایان بد نیست به نظر کارشناسان شهری هم ارجاع شود که معتقدند چون این طرح از طرف شهرداری مرکز بیش از هر چیز به عنوان یک طرح نمایشی مطرح شده و جزئیات آن به عنوان یک اصل درونی و سازمانی مقبول نیفتاده است، ادامه آن نه تنها معضلات کوچک محله‌ها را گسترده کرده بلکه روحیه و هویت محله‌ها را نیز دستخوش تغییراتی غیرقابل بازگشت می‌کند. باید به این نکته توجه داشت که اتخاذ رويکرد برنامه‌ريزی محله مبنا در مديريت شهری نيازمند يک ساختار نهادی مردم‌سالار، مشارکتی و از پايين به بالاست و در ساختارهاي آمرانه و دموکراتيک تحقق کامل آن عملی نخواهد بود. بنابراين پذيرش الگوی برنامه‌ريزی محله- مبنا نمی‌تواند بر مبنای اين ساختار و الزامات آن باشد و نيازمند تغيير و تحول در سازمان، ساختار و تشکيلات مجموعه شهرداري‌ها و ديگر متوليان مديريت شهری برای اتخاذ الگوی مديريت محلی است. نکته پایانی اینکه به‌رغم سیاست مبنای شهرداری درباره موضوع محله محوری حذف عناصر محله‌ای از سطح شهر و کمرنگ شدن این عناصر در ساختار محله‌ای یکی از آسیب‌های جدی است که در تناقضی جدی با سیاست محله محوری است. ارسال نظر
پربیننده