رشد بی وقفه شهرنشینی و شکل‌گیری مقیاس‌های جدیدی از رشد شهری در چند دهه باعث شده است که شهر و شهرسازی با دردسر‌های جدیدی روبه‌رو شود. به دلیل گستردگی ابعاد و تغییر در ماهیت مسائل شهری که باعث پیچیدگی بسیار آنها شده است، حل پایدار آنهاهم به جامع نگری و توجه به ابعاد و جنبه‌های مختلف مساله نیاز دارد. در این میان توجه و تاکید برنامه‌ریزی و مدیریت شهرها، بیش از هر زمان دیگری به سطوح پایین‌تر و ابعاد ملموس زندگی شهری متوجه شده است، چنانکه پژوهش‌ها و مطالعات زیادی در یکی، دو دهه اخیر صورت گرفته که به نوعی سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و مدیریت شهری را از خردترین واحد، یعنی محله در شهر هدف قرار داده است.
بر همین اساس، مجموعه مدیریت شهری تهران با طرح موضوعاتی چون محله محوری، شهروندمداری، قانون مداری، مشارکت شهروندی و رویکرد علمی- جهادی بیش از هر زمان دیگری در پی تجدید ساختار محله‌ای شهر تهران و استوار کردن برنامه‌های خود براساس محلات شهری است.اگر شهر را به‌عنوان یک موجود زنده فرض کنیم، در آن صورت محله به عنوان عنصر اصلی به مثابه سلول بنیادی این موجود زنده خواهد بود. در مقیاس کلان هم مبنا قرار دادن برنامه‌ریزی از این واحدهای خرد شهری نتایج ملموس‌تر و به مراتب قابل درک‌تری را در بهبود و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان خواهد داشت. مفهوم «برنامه‌ریزی محله مبنا» که بر همین اساس مطرح شده است مبتنی بر مهندسی اجتماعی بوده و به جای نگرش کلان و مقیاس‌های ذهنی به ابعاد مشخص فضا- زمان در مقیاس محلی و خرد می‌پردازد و به جای پرداختن به توده مکانیکی و غیرقابل مدیریت کلانشهری به اندازه‌های قابل مدیریت و واحدهای ارگانیکی مشخص (محلات شهری) می‌اندیشد.
در واقع این الگو در پی شناخت سرشت ویژه و خاص هر محله و ناحیه شهری است که توسط فرضیات قراردادی کلان و شهر مقیاس متوقف، پنهان یا براحتی فراموش شده است. در این رویکرد نگاه برنامه‌ریزی و مدیریت از «پایین به بالا»، مبتنی بر توانمندسازی، نگرش «دارایی مبنا»، تاکید بر منابع انسانی و سرمایه‌های اجتماعی و مشارکت جمعی ساکنان محلات است. این الگوی جدید برنامه‌ریزی بسیار مبتنی بر نقش مشارکتی مردم و اجتماعات ملی است و با توجه به مشخصه‌هایی چون مشارکتی بودن، رویکرد فرآیندی به برنامه‌ریزی، افزایش کنترل مردم بر معیشت و زندگی روزمره و ارائه طرح‌ها و برنامه‌هایی که ارتباط و وابستگی بیشتری با نیازها و شرایط محلی اجتماعات دارد به‌عنوان الگویی مطلوب در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری می‌تواند مدنظر قرار گیرد که در ادامه به مشخصات این الگوی جدید، اهداف و مبانی آن پرداخته شده است. به کارگیری برنامه‌ریزی «محله مبنا» بیش از هر چیز نیازمند انسجام و یکپارچگی ساکنان در یک اجتماع محله‌ای و تقویت بسترها و زمینه‌های هویت‌ساز محله‌ای است. نهادهای محلی، سازمان‌های غیردولتی و تشکل‌های داوطلب محلی عناصر کلیدی این نوع نگرش است.
بدون ایجاد این عناصر دستیابی به رویکرد فوق‌الذکر عملی نخواهد بود و در شرایط فقدان چنین عناصری، کاهش تصدی‌گری دولت و واگذاری امور به بخش خصوصی و غیردولتی
نه‌تنها منجر به بهبود وضعیت نخواهد شد بلکه به یک بحران اساسی و ریشه‌دار و غارت منابع ملی و نابودی محیط‌زیست خواهد انجامید. تقویت و گسترش حوزه عمومی دارای نقش متقدم بر تمرکززدایی و کاهش تصدی‌گری دولت است، بنابراین قبل از هر چیز ما نیازمند بسترسازی و زمینه‌هایی هستیم که بتوان با اتکای به آنها نظام مدیریت و برنامه‌ریزی شهری را براساس آنها استوار کرد. تمرکززدایی و واگذاری امور به سطوح محلی و خرد و حرکت به سمت یک نظام خودگردان برنامه‌ریزی و مدیریت محله از دیگر مشخصه‌های عمده در رویکرد برنامه‌ریزی محله مبناست. به عنوان مثال اگر در کشور ما شکل‌گیری شوراهای شهر و روستا گام اول حرکت از یک نظام متمرکز به نظام خودگران برنامه‌ریزی و مدیریت شهری باشد، توجه به شوراهای محله‌ای می‌تواند به عنوان حلقه واسط و مکمل شوراهای شهر به منظور تحقق کامل و حرکت در جهت تمرکززدایی نظام کلان برنامه‌ریزی و مدیریت مورد توجه قرار گیرد. گام بعدی می‌تواند تبدیل شهرداری‌ها از یک سازمان محلی به یک حکومت محلی و تجدیدنظر اساسی در حوزه وظایف و اختیارات آنها باشد، با وجود اینکه سیاست مبنای شهرداری درباره موضوع محله محوری، حذف عناصر محله‌ای از سطح شهر و کمرنگ شدن این عناصر در ساختار محله‌ای یکی از آسیب‌های خسارت‌بار است که در تناقضی جدی با سیاست محله محوری است. به عنوان مثال در بسیاری از محلات امروز تهران، عناصری چون گورستان، مسجد، بازارچه‌های محلی و ابنیه و آثار تاریخی از دست رفته و پیامد حذف این عناصر هویتی از هم گسیختگی ساختار محلات شهری، جابه‌جایی‌های جمعیتی و از بین رفتن حس تعلق خاطر به مکان و محل زندگی است.
محله محوری در تهران
رشد بی وقفه شهرنشینی و شکل‌گیری مقیاس‌های جدیدی از رشد شهری در چند دهه باعث شده است که شهر و شهرسازی با دردسر‌های جدیدی روبه‌رو شود. به دلیل گستردگی ابعاد و تغییر در ماهیت مسائل شهری که باعث پیچیدگی بسیار آنها شده است، حل پایدار آنهاهم به جامع نگری و توجه به ابعاد و جنبه‌های مختلف مساله نیاز دارد. در این میان توجه و تاکید برنامه‌ریزی و مدیریت شهرها، بیش از هر زمان دیگری به سطوح پایین‌تر و ابعاد ملموس زندگی شهری متوجه شده است، چنانکه پژوهش‌ها و مطالعات زیادی در یکی، دو دهه اخیر صورت گرفته که به نوعی سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و مدیریت شهری را از خردترین واحد، یعنی محله در شهر هدف قرار داده است.
بر همین اساس، مجموعه مدیریت شهری تهران با طرح موضوعاتی چون محله محوری، شهروندمداری، قانون مداری، مشارکت شهروندی و رویکرد علمی- جهادی بیش از هر زمان دیگری در پی تجدید ساختار محله‌ای شهر تهران و استوار کردن برنامه‌های خود براساس محلات شهری است.اگر شهر را به‌عنوان یک موجود زنده فرض کنیم، در آن صورت محله به عنوان عنصر اصلی به مثابه سلول بنیادی این موجود زنده خواهد بود. در مقیاس کلان هم مبنا قرار دادن برنامه‌ریزی از این واحدهای خرد شهری نتایج ملموس‌تر و به مراتب قابل درک‌تری را در بهبود و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان خواهد داشت. مفهوم «برنامه‌ریزی محله مبنا» که بر همین اساس مطرح شده است مبتنی بر مهندسی اجتماعی بوده و به جای نگرش کلان و مقیاس‌های ذهنی به ابعاد مشخص فضا- زمان در مقیاس محلی و خرد می‌پردازد و به جای پرداختن به توده مکانیکی و غیرقابل مدیریت کلانشهری به اندازه‌های قابل مدیریت و واحدهای ارگانیکی مشخص (محلات شهری) می‌اندیشد.
در واقع این الگو در پی شناخت سرشت ویژه و خاص هر محله و ناحیه شهری است که توسط فرضیات قراردادی کلان و شهر مقیاس متوقف، پنهان یا براحتی فراموش شده است. در این رویکرد نگاه برنامه‌ریزی و مدیریت از «پایین به بالا»، مبتنی بر توانمندسازی، نگرش «دارایی مبنا»، تاکید بر منابع انسانی و سرمایه‌های اجتماعی و مشارکت جمعی ساکنان محلات است. این الگوی جدید برنامه‌ریزی بسیار مبتنی بر نقش مشارکتی مردم و اجتماعات ملی است و با توجه به مشخصه‌هایی چون مشارکتی بودن، رویکرد فرآیندی به برنامه‌ریزی، افزایش کنترل مردم بر معیشت و زندگی روزمره و ارائه طرح‌ها و برنامه‌هایی که ارتباط و وابستگی بیشتری با نیازها و شرایط محلی اجتماعات دارد به‌عنوان الگویی مطلوب در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری می‌تواند مدنظر قرار گیرد که در ادامه به مشخصات این الگوی جدید، اهداف و مبانی آن پرداخته شده است. به کارگیری برنامه‌ریزی «محله مبنا» بیش از هر چیز نیازمند انسجام و یکپارچگی ساکنان در یک اجتماع محله‌ای و تقویت بسترها و زمینه‌های هویت‌ساز محله‌ای است. نهادهای محلی، سازمان‌های غیردولتی و تشکل‌های داوطلب محلی عناصر کلیدی این نوع نگرش است.
بدون ایجاد این عناصر دستیابی به رویکرد فوق‌الذکر عملی نخواهد بود و در شرایط فقدان چنین عناصری، کاهش تصدی‌گری دولت و واگذاری امور به بخش خصوصی و غیردولتی
نه‌تنها منجر به بهبود وضعیت نخواهد شد بلکه به یک بحران اساسی و ریشه‌دار و غارت منابع ملی و نابودی محیط‌زیست خواهد انجامید. تقویت و گسترش حوزه عمومی دارای نقش متقدم بر تمرکززدایی و کاهش تصدی‌گری دولت است، بنابراین قبل از هر چیز ما نیازمند بسترسازی و زمینه‌هایی هستیم که بتوان با اتکای به آنها نظام مدیریت و برنامه‌ریزی شهری را براساس آنها استوار کرد. تمرکززدایی و واگذاری امور به سطوح محلی و خرد و حرکت به سمت یک نظام خودگردان برنامه‌ریزی و مدیریت محله از دیگر مشخصه‌های عمده در رویکرد برنامه‌ریزی محله مبناست. به عنوان مثال اگر در کشور ما شکل‌گیری شوراهای شهر و روستا گام اول حرکت از یک نظام متمرکز به نظام خودگران برنامه‌ریزی و مدیریت شهری باشد، توجه به شوراهای محله‌ای می‌تواند به عنوان حلقه واسط و مکمل شوراهای شهر به منظور تحقق کامل و حرکت در جهت تمرکززدایی نظام کلان برنامه‌ریزی و مدیریت مورد توجه قرار گیرد. گام بعدی می‌تواند تبدیل شهرداری‌ها از یک سازمان محلی به یک حکومت محلی و تجدیدنظر اساسی در حوزه وظایف و اختیارات آنها باشد، با وجود اینکه سیاست مبنای شهرداری درباره موضوع محله محوری، حذف عناصر محله‌ای از سطح شهر و کمرنگ شدن این عناصر در ساختار محله‌ای یکی از آسیب‌های خسارت‌بار است که در تناقضی جدی با سیاست محله محوری است. به عنوان مثال در بسیاری از محلات امروز تهران، عناصری چون گورستان، مسجد، بازارچه‌های محلی و ابنیه و آثار تاریخی از دست رفته و پیامد حذف این عناصر هویتی از هم گسیختگی ساختار محلات شهری، جابه‌جایی‌های جمعیتی و از بین رفتن حس تعلق خاطر به مکان و محل زندگی است.
ارسال نظر
پربیننده