به لحاظ نظری همیشه گفته می‌شود مردم اسرائیل بیشترین آزادی بیان را دارند و می‌توانند آزادانه درباره همه چیز اظهار نظر کنند، اما در عمل چنین حرفی یک ادعا بیش نیست و قید و بند‌های عجیب موجود عملا مجال اظهار نظر درباره بدیهی‌ترین مسائل را هم نمی‌دهد.
همیشه یاد گرفته‌ایم که بگوییم نظام اسرائیل یک نظام دموکراتیک است و غالبا سیاسیون و دولتمردان اسرائیلی می‌گویند فارغ از مواردی محدود که در آن دولت مجبور به اعمال سانسور رسانه‌ای می‌شود، مردم و رسانه‌های این رژيم متزلزل می‌توانند در هر موردی اظهار نظر کنند و اظهار نظرهاي مخالف آنها نسبت به دولت با برخورد خاصی مواجه نمی‌شود.
اما باور کنید حتی در همین لحظاتی که این مقاله را می‌نویسم، صدای برخورد زنجیرها و باتوم‌ها را می‌شنوم و جرات بیان بسیاری از مسائل را در خودم نمی‌بینم، چراکه آنقدر به لحاظ ایدئولوژی و باورهای مذهبی و غیرمذهبی درباره بارمعنایی واژه‌های مختلف در محافل اسرائیلی بحث و جنجال به پا شده که انسان جرات به زبان آوردن بسیاری از این واژه‌ها را در خود نمی‌بیند.
من مانند بسیاری از جوانان اسرائیلی در سن 18 سالگی به خدمت سربازی رفتم و در آن زمان سربازی رفتن و خدمت نظامی را چیزی بدیهی می‌دانستم و هیچ اعتراضی به آن نداشتم. در اینجا خدمت در ارتش بخشی اجتناب‌ناپذیر از زندگی افراد است و جزئی از ساختار و نظام اجتماعی اسرائیلی‌ها محسوب می‌شود و هر فرد شش سال در دوره ابتدایی، شش سال در مقطع دبیرستان و سه سال در ارتش، عمر خود را سپری می‌کند و این روند به همین ترتیب در مقاطع دیگر نیز ادامه پیدا خواهد کرد. در ارتش، من با مجموعه بزرگی از اطلاعات محرمانه و سری درگیر بودم که افشای آنها جرم به حساب می‌آمد. البته افشا یا عدم افشای این اطلاعات خیلی برای من مسأله نبود چرا که اساسا ارزش خاصی نداشت، اما آنچه آزادی مرا بیش از هر چیز محدود می‌کرد، تبعات اجتماعی ناشی از سخن گفتن درباره برخی تابوهای موجود در جامعه اسرائیل بود که می‌توانست به بی‌اعتبار شدن جواز کاری من منجر شود و اگر جایی معلوم می‌شد که اطلاعاتی فوق‌سری از دهان کسی بیرون آمده، بدون هیچ اغراقی این کار به مرگ وی منجر می‌شد. شاید از همه اینها بدتر، اظهارنظر درباره اختلاف جایگاه یهودیان و فلسطینیان جامعه اسرائیل باشد یا اینکه کسی به خود جرأت بدهد از لفظ آپارتاید و تبعیض درباره ساکنان سرزمین‌های اشغالی فلسطینی استفاده کند یا اشاره‌ای به جنایات اسرائیل در لبنان و غزه داشته باشد.
در ظاهر هیچ قانونی برای محاکمه افرادی که چنین سخنانی را به زبان بیاورند وجود ندارد، اما گفتن آنها بهای سنگینی دارد که بسیاری تا به حال این بهای سنگین را پرداخته‌اند، بویژه اینکه این بهای سنگین فقط در تقابل با نهادهای دولتی و نظامی پرداخته نمی‌شود، بلکه به اصطکاک‌ها و برخورد‌های اجتماعی می‌انجامد، چه اینکه حاکمیت اسرائیلی آنقدر خط و مرزهای موجود میان ساکنان این منطقه را تشدید کرده که گوینده این عبارات می‌تواند از همه شبکه‌های ارتباطی و اجتماعی حتی در میان بستگان خود نیز محروم شده و به موجودی منزوی تبدیل شود. بسیاری با گفتن این عبارات و جملات از حلقه دوستان خود کنار گذاشته شده‌اند و برای نمونه، خود من از بسیاری از دوستان خود جدا افتاده‌ام و حتی گفتن این حرف‌ها به بهای از دست دادن نامزدم تمام شده است. شاید خیلی‌ها ادعا کنند که این قید و بست‌ها در همه‌جا وجود دارد، چرا که سیاست بخشی از هر جامعه است، اما من می‌گویم در اسرائیل، سیاست متاسفانه بخشی از هویت افراد است که چنین مساله‌ای شاید در هیچ کجای دیگر جهان وجود نداشته باشد. به عبارت دیگر در اسرائیل سیاست در بسیاری از موارد بر خانواده که مهم‌ترین نهاد اجتماعی است، اولویت و تقدم پیدا می‌کند. فرزند یک خانواده می‌تواند با پدر خود در هر موردی غیر از سیاست صحبت کند، چرا که در گرفتن یک بحث سیاسی در خانواده می‌تواند ظرف چند دقیقه به یک صحنه درگیری بزرگ منجر شود. در میان دوستان نیز اوضاع به همین نحو است و جز در حلقه‌های بسیار صمیمانه کسی جرات سخن گفتن و بحث درباره اقدامات سیاستمداران اسرائیل را ندارد بویژه آن دسته از مردم که اندیشه‌های چپ دارند در این میان بیشترین محدودیت را احساس می‌کنند و همواره سایه ترس و وحشت از تبعات این اظهارات را به دنبال خود می‌کشند. در جریان جنگ سه سال پیش با حزب‌الله لبنان، این واقعیت تلخ بیش از هر زمان دیگری خود را در میان اسرائیلیان نشان داد. در آن زمان هیچ‌کس اجازه سخن گفتن و اظهار نظر درباره این جنگ را نداشت و هر کسی که کلمه‌ای از این جنگ به زبان می‌راند، بلافاصله با لفظ خائن و وطن‌فروش مواجه می‌شد. من در آن زمان با علم به این مسأله سعی کردم در یکی از کلاس‌ها و در میان طبقه‌ای از دانشجویان و تحصیلکردگان نظراتم را درباره اقدامات نادرست ارتش و دولت اسرائیل بیان کنم که ظرف چند دقیقه خیلی‌ها به من تاختند و همه کلاس در برابر من قرار گرفت تا مرا قانع کنند که من اشتباه می‌کنم. آنجا بود که فهمیدم چقدر در میان این مردم منزوی شده‌ام و حتی در میان قشر تحصیلکرده هم جایی ندارم. در جنگ اخیر در غزه نیز شرایط بدتری حاکم شد. اگر در جریان جنگ 33 روزه با حزب‌الله لبنان برخی از شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی انتقاداتی را، آن هم به لحاظ فنی و تاکتیکی وارد می‌کردند، اما در جنگ غزه من گاهی احساس می‌کردم همه شبکه‌ها و روزنامه‌ها به بولتن تبلیغاتی دولت اسرائیل تبدیل شده‌اند و جز شعار‌های تهییج کننده و برنامه‌های تبلیغی چیز دیگری در این‌باره شنیده نمی‌شد. البته هیچ قانونی به روزنامه‌ها و رادیو تلویزیون اسرائیل چنین دستوری نداده بود و اصلا نیازی به این نبود که دستوری صادر شود، بلکه رسانه‌ها و محافل خبری اسرائیلی هم همان احساسی را داشتند که من داشتم، یعنی افکار عمومی اسرائیل دیگر در این شرایط هیچ حوصله‌ای برای شنیدن نقطه نظرات مخالف را نداشت و اصلا آنها را برنمی‌تافت.
متأسفانه باید گفت این رفتار رسانه‌های اسرائیلی در جنگ غزه پدیده بسیار خطرناکی است چرا که عملا دیگر نمی‌توان هیچ اعتمادی به انعکاس واقعیت موجود در تصمیم‌گیری‌های دولتی داشت و اصل ماجرا را درک کرد بویژه طیف چپگرای اسرائیلی که دیگر هیچ تکیه‌گاهی برای شکل‌دهی به نظریات خود ندارد و با فضای فعلی حاکم شده، دیگر بسیاری اصلا توان نظریه‌پردازی و اظهار نظر درباره رفتار حاکمیت اسرائیلی در مسائلی چون فلسطین و رابطه با اعراب را نخواهند داشت.
حال که حاکمیت اسرائیل در مجموع به طیف راست تندرو تمایل پیدا می‌کند، رفته‌رفته زمینه‌های قانونی لازم نیز برای تحت فشار قرار دادن نظریات چپ و مخالف فراهم خواهد شد و از این پس تلاش می‌شود با نظرات مخالف با ابزار قانونی برخورد شود. حزب اسرائیل خانه نو، به عنوان یکی از افراطی‌ترین جریان‌های سیاسی در درون اسرائیل که در دولت ائتلافی فعلی نیز حضور دارد، نخستین گام‌ها را برای تدوین و تصویب چنین قوانینی برداشته است که البته در مراحل اولیه، این طرح رای لازم را در پارلمان کسب نکرده، اما ظاهرا این اقدام متوقف نخواهد شد و در آینده‌ای نزدیک دموکراسی به سبک اسرائیل شاهد تحولات دیگری نیز خواهد بود. حتی اگر قانونی هم برای محدودیت بیان وجود نداشته باشد، راهکارهای غیرقانونی و عرف موجود با تمام توان با این آزادی بیان مخالفت می‌کند و اینجاست که باید گفت این آزادی نه‌تنها هیچ ارزشی ندارد، بلکه می‌تواند دردسرهای فراوانی را نیز به وجود بیاورد و به عذاب هر روزه برای دگراندیشان ساکن در این جامعه تندرو تبدیل شود، اما شک نداشته باشید که همین آزادی نیم‌بند نیز همانطور که از برنامه‌های تلویزیونی و صفحات روزنامه‌ها حذف شده، چندی نمی‌کشد که از کتاب‌های قانون اسرائیلی نیز رخت برمی‌بندد و دیگر هیچ مجالی برای ابراز مخالفت باقی نمی‌ماند.
منبع: گاردین
ترجمه: مجتبي صادقيان بهای گزاف آزادی بیان در اسرائیل
سایه سنگین سانسور بر جامعه صهیونیستی
به لحاظ نظری همیشه گفته می‌شود مردم اسرائیل بیشترین آزادی بیان را دارند و می‌توانند آزادانه درباره همه چیز اظهار نظر کنند، اما در عمل چنین حرفی یک ادعا بیش نیست و قید و بند‌های عجیب موجود عملا مجال اظهار نظر درباره بدیهی‌ترین مسائل را هم نمی‌دهد.
همیشه یاد گرفته‌ایم که بگوییم نظام اسرائیل یک نظام دموکراتیک است و غالبا سیاسیون و دولتمردان اسرائیلی می‌گویند فارغ از مواردی محدود که در آن دولت مجبور به اعمال سانسور رسانه‌ای می‌شود، مردم و رسانه‌های این رژيم متزلزل می‌توانند در هر موردی اظهار نظر کنند و اظهار نظرهاي مخالف آنها نسبت به دولت با برخورد خاصی مواجه نمی‌شود.
اما باور کنید حتی در همین لحظاتی که این مقاله را می‌نویسم، صدای برخورد زنجیرها و باتوم‌ها را می‌شنوم و جرات بیان بسیاری از مسائل را در خودم نمی‌بینم، چراکه آنقدر به لحاظ ایدئولوژی و باورهای مذهبی و غیرمذهبی درباره بارمعنایی واژه‌های مختلف در محافل اسرائیلی بحث و جنجال به پا شده که انسان جرات به زبان آوردن بسیاری از این واژه‌ها را در خود نمی‌بیند.
من مانند بسیاری از جوانان اسرائیلی در سن 18 سالگی به خدمت سربازی رفتم و در آن زمان سربازی رفتن و خدمت نظامی را چیزی بدیهی می‌دانستم و هیچ اعتراضی به آن نداشتم. در اینجا خدمت در ارتش بخشی اجتناب‌ناپذیر از زندگی افراد است و جزئی از ساختار و نظام اجتماعی اسرائیلی‌ها محسوب می‌شود و هر فرد شش سال در دوره ابتدایی، شش سال در مقطع دبیرستان و سه سال در ارتش، عمر خود را سپری می‌کند و این روند به همین ترتیب در مقاطع دیگر نیز ادامه پیدا خواهد کرد. در ارتش، من با مجموعه بزرگی از اطلاعات محرمانه و سری درگیر بودم که افشای آنها جرم به حساب می‌آمد. البته افشا یا عدم افشای این اطلاعات خیلی برای من مسأله نبود چرا که اساسا ارزش خاصی نداشت، اما آنچه آزادی مرا بیش از هر چیز محدود می‌کرد، تبعات اجتماعی ناشی از سخن گفتن درباره برخی تابوهای موجود در جامعه اسرائیل بود که می‌توانست به بی‌اعتبار شدن جواز کاری من منجر شود و اگر جایی معلوم می‌شد که اطلاعاتی فوق‌سری از دهان کسی بیرون آمده، بدون هیچ اغراقی این کار به مرگ وی منجر می‌شد. شاید از همه اینها بدتر، اظهارنظر درباره اختلاف جایگاه یهودیان و فلسطینیان جامعه اسرائیل باشد یا اینکه کسی به خود جرأت بدهد از لفظ آپارتاید و تبعیض درباره ساکنان سرزمین‌های اشغالی فلسطینی استفاده کند یا اشاره‌ای به جنایات اسرائیل در لبنان و غزه داشته باشد.
در ظاهر هیچ قانونی برای محاکمه افرادی که چنین سخنانی را به زبان بیاورند وجود ندارد، اما گفتن آنها بهای سنگینی دارد که بسیاری تا به حال این بهای سنگین را پرداخته‌اند، بویژه اینکه این بهای سنگین فقط در تقابل با نهادهای دولتی و نظامی پرداخته نمی‌شود، بلکه به اصطکاک‌ها و برخورد‌های اجتماعی می‌انجامد، چه اینکه حاکمیت اسرائیلی آنقدر خط و مرزهای موجود میان ساکنان این منطقه را تشدید کرده که گوینده این عبارات می‌تواند از همه شبکه‌های ارتباطی و اجتماعی حتی در میان بستگان خود نیز محروم شده و به موجودی منزوی تبدیل شود. بسیاری با گفتن این عبارات و جملات از حلقه دوستان خود کنار گذاشته شده‌اند و برای نمونه، خود من از بسیاری از دوستان خود جدا افتاده‌ام و حتی گفتن این حرف‌ها به بهای از دست دادن نامزدم تمام شده است. شاید خیلی‌ها ادعا کنند که این قید و بست‌ها در همه‌جا وجود دارد، چرا که سیاست بخشی از هر جامعه است، اما من می‌گویم در اسرائیل، سیاست متاسفانه بخشی از هویت افراد است که چنین مساله‌ای شاید در هیچ کجای دیگر جهان وجود نداشته باشد. به عبارت دیگر در اسرائیل سیاست در بسیاری از موارد بر خانواده که مهم‌ترین نهاد اجتماعی است، اولویت و تقدم پیدا می‌کند. فرزند یک خانواده می‌تواند با پدر خود در هر موردی غیر از سیاست صحبت کند، چرا که در گرفتن یک بحث سیاسی در خانواده می‌تواند ظرف چند دقیقه به یک صحنه درگیری بزرگ منجر شود. در میان دوستان نیز اوضاع به همین نحو است و جز در حلقه‌های بسیار صمیمانه کسی جرات سخن گفتن و بحث درباره اقدامات سیاستمداران اسرائیل را ندارد بویژه آن دسته از مردم که اندیشه‌های چپ دارند در این میان بیشترین محدودیت را احساس می‌کنند و همواره سایه ترس و وحشت از تبعات این اظهارات را به دنبال خود می‌کشند. در جریان جنگ سه سال پیش با حزب‌الله لبنان، این واقعیت تلخ بیش از هر زمان دیگری خود را در میان اسرائیلیان نشان داد. در آن زمان هیچ‌کس اجازه سخن گفتن و اظهار نظر درباره این جنگ را نداشت و هر کسی که کلمه‌ای از این جنگ به زبان می‌راند، بلافاصله با لفظ خائن و وطن‌فروش مواجه می‌شد. من در آن زمان با علم به این مسأله سعی کردم در یکی از کلاس‌ها و در میان طبقه‌ای از دانشجویان و تحصیلکردگان نظراتم را درباره اقدامات نادرست ارتش و دولت اسرائیل بیان کنم که ظرف چند دقیقه خیلی‌ها به من تاختند و همه کلاس در برابر من قرار گرفت تا مرا قانع کنند که من اشتباه می‌کنم. آنجا بود که فهمیدم چقدر در میان این مردم منزوی شده‌ام و حتی در میان قشر تحصیلکرده هم جایی ندارم. در جنگ اخیر در غزه نیز شرایط بدتری حاکم شد. اگر در جریان جنگ 33 روزه با حزب‌الله لبنان برخی از شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی انتقاداتی را، آن هم به لحاظ فنی و تاکتیکی وارد می‌کردند، اما در جنگ غزه من گاهی احساس می‌کردم همه شبکه‌ها و روزنامه‌ها به بولتن تبلیغاتی دولت اسرائیل تبدیل شده‌اند و جز شعار‌های تهییج کننده و برنامه‌های تبلیغی چیز دیگری در این‌باره شنیده نمی‌شد. البته هیچ قانونی به روزنامه‌ها و رادیو تلویزیون اسرائیل چنین دستوری نداده بود و اصلا نیازی به این نبود که دستوری صادر شود، بلکه رسانه‌ها و محافل خبری اسرائیلی هم همان احساسی را داشتند که من داشتم، یعنی افکار عمومی اسرائیل دیگر در این شرایط هیچ حوصله‌ای برای شنیدن نقطه نظرات مخالف را نداشت و اصلا آنها را برنمی‌تافت.
متأسفانه باید گفت این رفتار رسانه‌های اسرائیلی در جنگ غزه پدیده بسیار خطرناکی است چرا که عملا دیگر نمی‌توان هیچ اعتمادی به انعکاس واقعیت موجود در تصمیم‌گیری‌های دولتی داشت و اصل ماجرا را درک کرد بویژه طیف چپگرای اسرائیلی که دیگر هیچ تکیه‌گاهی برای شکل‌دهی به نظریات خود ندارد و با فضای فعلی حاکم شده، دیگر بسیاری اصلا توان نظریه‌پردازی و اظهار نظر درباره رفتار حاکمیت اسرائیلی در مسائلی چون فلسطین و رابطه با اعراب را نخواهند داشت.
حال که حاکمیت اسرائیل در مجموع به طیف راست تندرو تمایل پیدا می‌کند، رفته‌رفته زمینه‌های قانونی لازم نیز برای تحت فشار قرار دادن نظریات چپ و مخالف فراهم خواهد شد و از این پس تلاش می‌شود با نظرات مخالف با ابزار قانونی برخورد شود. حزب اسرائیل خانه نو، به عنوان یکی از افراطی‌ترین جریان‌های سیاسی در درون اسرائیل که در دولت ائتلافی فعلی نیز حضور دارد، نخستین گام‌ها را برای تدوین و تصویب چنین قوانینی برداشته است که البته در مراحل اولیه، این طرح رای لازم را در پارلمان کسب نکرده، اما ظاهرا این اقدام متوقف نخواهد شد و در آینده‌ای نزدیک دموکراسی به سبک اسرائیل شاهد تحولات دیگری نیز خواهد بود. حتی اگر قانونی هم برای محدودیت بیان وجود نداشته باشد، راهکارهای غیرقانونی و عرف موجود با تمام توان با این آزادی بیان مخالفت می‌کند و اینجاست که باید گفت این آزادی نه‌تنها هیچ ارزشی ندارد، بلکه می‌تواند دردسرهای فراوانی را نیز به وجود بیاورد و به عذاب هر روزه برای دگراندیشان ساکن در این جامعه تندرو تبدیل شود، اما شک نداشته باشید که همین آزادی نیم‌بند نیز همانطور که از برنامه‌های تلویزیونی و صفحات روزنامه‌ها حذف شده، چندی نمی‌کشد که از کتاب‌های قانون اسرائیلی نیز رخت برمی‌بندد و دیگر هیچ مجالی برای ابراز مخالفت باقی نمی‌ماند.
منبع: گاردین
ترجمه: مجتبي صادقيان ارسال نظر
پربیننده