نخستین کنجکاوی درباره شما پذیرش دبیری جشنواره فیلم کودک آن هم کمتر از 2 هفته مانده به برگزاری است؛ کمی درباره دلایل و البته دشواری‌های این انتخاب بگویید.
با توجه به شرایط مدیریت دفتر جشنواره‌ها و اینکه درگیر روند برگزاری جشنواره از قبل هم بودم، این دشواری‌ها آنچنان تأثیرگذار در تصمیم‌گیری نبود، چراکه نزدیک‌ترین فرد به دبیر هر جشنواره مدیر امور جشنواره‌های بنیاد است؛ چه از نظر مسائل اجرایی، چه از نظر زیرساخت‌ها و حتی اینکه چه کسانی حاضر خواهند بود و چه آثاری به دبیرخانه ارائه شده است. حتی این نکته در زمینه مسائل بین‌الملل هم صادق است و مدیر دفتر جشنواره‌ها در جریان مدعوین، فیلم‌های ارسالی و حتی فیلم‌هایی که صحبت‌های اولیه برای حضور آنها در جشنواره صورت گرفته است، به‌طور کامل قرار دارد. پس عمده درگیری ما در این دو هفته معطوف به موارد اجرایی از قبیل هماهنگی میان تهران و همدان، برگزاری افتتاحیه و اختتامیه و مواردی از این دست بود. این کارها هم مقدمات اولیه‌اش پیش‌تر صورت گرفته بود و دغدغه خاصی درباره آن هم نداشتیم. تنها ورود به حیطه‌ها‌یی که صرفا کار دبیر بود و ارتباط با دبیرخانه جشنواره نداشت موجب بروز برخی فشار‌ها شد در غیر این صورت عمده کارهای اجرایی جشنواره را خود جناب آقای نبوی انجام داده بودند.
عنوان «ریسک» را برای این انتخاب قبول دارید؟
این ریسک نیست چرا که من به لحاظ شخصی و در حیطه کاری همواره تسلیم هستم. در عین اینکه از جمله کسانی بودم که از همان ابتدا مصر بودم جشنواره باید برگزار شود چرا که چندین ماه پول و بودجه صرف مقدمات شده بود و هیچ توجیهی مبنی بر تاخیر یا لغو برگزاری جشنواره وجود نداشت. فضای فکری و اداری مسؤولان همدان هم کاملا آماده برگزاری جشنواره بود و این هم هیچ جایی برای لغو جشنواره از سوی ما باقی نمی‌گذاشت.
با توجه به فضای دوگانه‌ای که میان پذیرش دبیری جشنواره از سوی خود و عدم برگزاری آن ترسیم می‌کنید آیا قبول این پست از طرف شما با اجبار همراه بود یا اینکه گزینه‌های دیگری هم برای جانشینی آقای نبوی مطرح بودند؟
نه، اجباری در کار نبود، گزینه‌های دیگری هم برای این پست مطرح بود اما پیش از آنکه با آنها صحبت شود دوستان به من رسیدند، یعنی در جلسه‌ای که برای انتخاب دبیر برگزار شد گزینه‌های دیگری هم مطرح شدند اما جمع مصلحت را بر این دید که به لحاظ نزدیکی و آشنایی با مسائل کلی جشنواره، این مسؤولیت به من سپرده شود و من هم با توجه به این پیش‌زمینه‌ها قبول کردم. البته آن را باعث افتخار خود می‌دانم، با تمام سختی‌هایی که فشردگی این دو هفته به دنبال داشت.
با توجه به اشرافی که اشاره کردید نسبت به کلیت جشنواره که در حوزه تخصصی سینمای کودک و نوجوان برگزار می‌شود دارید، به عنوان دبیر این جشنواره برای آسیب‌شناسی سینمای کودک روی چه نکاتی انگشت می‌گذارید؟
قسمت عمده نقایص مربوط به سینمای کودک به حوزه تولید بازمی‌گردد و این مهم‌ترین بحث در سینمای کودک است. پروسه تولید یک فیلم سینمایی از زمانی که جرقه اولیه آن در ذهن یک نویسنده شکل می‌گیرد تا روزی که بلیت تماشای آن توسط متصدی سینما پاره می‌شود، در ایران و در یک پروسه خوش‌بینانه نزدیک به 2 سال طول می‌کشد. پس اگر ما واقعا دغدغه کودکان و نوجوانان را داریم، باید روز 16 مرداد (فردای برگزاری افتتاحیه جشنواره بیست و سوم) نخستین جلسه جشنواره بیست و چهارم را برگزار کنیم و جز این هم راهی نداریم. در چنین نشست‌هایی باید آسیب‌شناسی داشته باشیم؛ باید از همان روز تصمیم بگیریم که برای دوره بعد به چه تعداد فیلم و با چه کیفیتی نیاز داریم، برای تولید این آثار سازمان‌های حمایت‌کننده مانند آموزش و پرورش و کانون پرورش فکری آیا کمکی می‌توانند داشته باشند و آیا این سازمان‌ها نمی‌خواهند وارد عرصه تولید شوند؟ ما در هر جشنواره می‌بینیم مراکز و ارگان‌هایی پس از پخش آثار به برگزیده‌های خود جوایزی می‌دهند، ما می‌گوییم این کمک را می توان برای تولید ارائه کرد یا حتی در صورت نبود این امکان، برای پخش و اکران حامی این آثار بود.
با همین مقدمات برخی به این نتیجه می‌رسند که امروز ایران ، سینمایی به نام سینمای کودک ندارد، با این تحلیل تا چه حد موافقید؟
این به نظر من کم‌لطفی است. شما فکر می‌کنید اگر امروز فیلمسازان ما داستان و فیلمنامه‌ای مناسب داشته باشند و مسائل بودجه‌ای پروژه را هم قابل حل ارزیابی کنند وارد این عرصه نمی‌شوند؟ مثلا کارگردانی مثل خانم برومند با آن سابقه درخشان اگر امروز شرایط فراهم شود فیلم کودک نمی‌سازد یا آقای کرامتی و محمدعلی کاسبی و... قطعا می‌سازند.
نبود این شرایط می‌تواند یکی از دلایل کسانی باشد که می‌گویند امروز مثلا در قیاس سینمای کودک دهه 60، سینمای کودک نداریم.
درباره عبارت دوران طلایی سینما در دهه 60 نکته‌ای حائز اهمیت است و آن اینکه مگر ما در آن سال‌ها چند شبکه تلویزیونی داشتیم، مگر ما ویدئو داشتیم، مگر ماهواره بود تا هر کس هر شبکه‌ای را انتخاب و تماشا کند؟ ما در آن سال‌ها در مجموع 2شبکه تلویزیونی داشتیم و جالب اینکه فیلم‌های پرمخاطب آن سال‌ها از همین پتانسیل بهره برده‌اند. به عنوان مثال فیلمی مثل کلاه قرمزی اگر با پس‌زمینه تلویزیونی همراه نبود آیا این مقدار فروش می‌کرد و آیا مخاطب به این راحتی می‌توانست با آن ارتباط برقرار کند. بر همین اساس باید توجه داشته باشیم که در دهه 80 بسیاری از این حلقه‌های تأثیرگذار کمرنگ شده‌اند و سینما سعی دارد روی پای خود بایستد، آن هم در فضایی که براحتی هر فیلمی در دسترس خانواده‌ها قرار دارد. در مجموع باید توجه داشت که فضا تغییر کرده و ما با همان ایده‌ها و آرزوهای دهه 60 نمیتوانیم به نیازهای دهه 80 پاسخ دهیم. پس این ما هستیم که باید تغییر کنیم.
درباره تفکیک فیلم «برای کودک» یا «درباره کودک» اما کماکان می‌توان دهه 60 را بالاتر از دهه 80 ارزیابی کرد به این معنا که در این سال‌ها ما هیچ فیلم شاخصی را نمیتوانیم معرفی کنیم که برای سرگرمی کودکان تولید شده باشد.
درباره بحث فیلم «درباره» یا «برای» که من دیگر خسته شده‌ام و وقتی می‌شنوم کهیر می‌زنم! به نظرم انتخاب را باید به مخاطب واگذار کرد. الان کودکان ما سریال‌ها و تولیداتی را در تلویزیون تماشا می‌کنند که درصد زیادی از آنها را سرگرم می‌کند،اما آیا به واقع این آثار همگی «برای کودکان» هستند؟ خیر، این به ذات یک اثر هنری برمی‌گردد، یعنی باید ببینیم این اثر چه ویژگی‌هایی دارد که هر سنی را به خود جذب می‌کند. به نظر من بحث «درباره» یا«برای» دیگر رنگ باخته چرا که معتقدم در ایران کودک وقتی به دنیا می‌آید در حد سوم دبستان است! پس ما باید خیلی از او جلوتر باشیم تا بتوانیم برایش خوراک بصری تولید کنیم، اما آیا واقعا جلوتریم؟ کودکان ما امروز سوالات و دغدغه‌هایی دارند که ما اصلا به آنها فکر نکردیم چه برسد به اینکه به نیازهای فرهنگیشان بیندیشیم. ما در بسیاری موارد براحتی از کنار نیازهایشان می‌گذریم و از همین منظر است که معتقدم که باید در همه تعاریف از جمله همین تسلیم‌پذیری فیلم «برای» و«درباره» بازبینی صورت دهیم. باید سراغ خود کودک برویم و از او بپرسیم به واقع چه نیازی دارد.
فارغ از این مباحث تئوریک که واقعا جای طرح و بررسی بیشتر دارد، می‌خواهم بدانم در برنامه‌ریزی‌های این دوره از جشنواره به طور خاص، چه حرکتی در جهت رفع این مشکلات و اصلاح نگاه‌ها در نظر گرفته‌اید و آیا در این راستا تلاشی صورت گرفته است؟
در سال گذشته 4 ضلع یک مربع بسیار تلاش کردند تا جشنواره متفاوتی در عرصه تولید در سینمای کودک رقم بخورد. اول معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد، دوم استانداری همدان، سوم شخص آقای نبوی و نگاه مثبتی که به تولید داشت و چهارم مجموعه دوستان فعال در بنیاد فارابی. این 4 ضلع دست به دست هم دادند تا چه جشنواره برگزار شود و چه نه، سمت‌گیری ما به سوی تولید آثار باشد آن هم نه تولیدی که در آرشیوها بماند، بلکه تولیدی که به چرخه اکران برسد، اما باید در نظر داشت همان‌طور که بزرگان هم گفته‌اند، کار فرهنگی مانند کاشت درخت گردو است نه بار آوردن بوته گوجه‌فرنگی، باید صبر کرد.
کار این 4 ضلع از اسفندماه کلید خورده است و باید صبور بود تا به نتیجه رسید. نباید عجول باشیم مانند آنچه در فوتبال‌مان هم رخ می‌دهد،یعنی یک نفر را مربی تیم ملی می‌کنیم بعد اجرای برنامه 4 ساله را در 2 ماه از او انتظار داریم و این عملی نیست، این عادت بدی است که ما داریم، باید صبور باشیم.
البته می‌توان از منظر دیگری هم به این قضیه پرداخت و آن اینکه شاید رسانه‌ها و منتقدان چنین عجله‌اي را داشته باشند اما از سوی دیگر فعلا همین جشنواره فیلم کودک 22 دوره پیش از این هم برگزار شده و بی‌تردید در هر دوره سوالی با این مضمون از جشنواره پرسیده شده و او هم در پاسخ به نتایج بلندمدت ارجاع داده است، اما هنوز اتفاقی را شاهد نیستیم. آیا به عنوان دبیر جشنواره بیست و سوم تضمینی دادید که این جشنواره واقعا مبدأ تحول در عرصه سینمای کودک شود؟
خب از خدای من است که این جشنواره مبدأ تحول شود، حتی از منظر نفسانی هم نگاه کنیم اگر چنین اتفاقی رخ بدهد می‌توانم بگویم من هم یکی از دست‌اندرکاران بودم. اما باید واقع‌بینانه بحث کنیم. پروسه تولید یک زنجیره است که در این زنجیره خیلی حلقه‌ها باید مورد بازبینی و آسیب‌شناسی قرار بگیرد. به عقیده من این بازبینی و اصلاح هم نیاز به آدم‌های تام‌الاختیار چه از دولت و چه از بخش خصوصی دارد و همچنین بودجه‌ای نه هنگفت که معتدل، تا کمک کند این جریان دیده شود.
اصلا می‌توان در گام‌های اول چریکی عمل کرد، یعنی مثلا زمینه اکران همین فیلم‌های خوب خارجی یا ایرانی که در جشنواره حضور دارند را برای آینده فراهم کنیم، بعد برسیم به خاکریز بعدی که تولید است، برسیم به خاکریز اکران، بعد خاکریز حضور در جشنواره‌های جهانی بعد شبکه خانگی و... این راهکارها مرحله به مرحله و گام به گام باید طی شود تا به سرانجام برسد.
در میان نکاتی که اشاره کردید بر تام‌الاختیار بودن فردی که مجری طرح است تاکید داشتید، آیا در حال حاضر چنین فردی در حوزه سینمای کودک حضور دارد؟
ببینید متاسفانه این برای ما عادت شده است که روی یک فرد تاکید کنیم. من معتقدم باید به جای شخصیت محور بودن، برنامه محور حرکت کنیم تا اگر کسی از گردونه خارج شد برنامه زمین نماند. مثالش هم همین کارهای آقای نبوی است که واقعا درست اجرایی شده چراکه اگر تلاش ایشان در عرصه تولید درست نبود با رفتن ایشان کارها تعطیل می‌شد اما ما هنوز هم منتظر رسیدن آثار تولیدی هستیم.
باتوجه به این موضوع سوالی را طرح می‌کنم که اگر علاقه نداشتید می‌توانید پاسخ ندهید. اگر فعالیت آقای نبوی اینچنین صحیح و به تعبیر شما برنامه محور بوده چرا برای ادامه فعالیتش ناهموار می‌شود و نمی‌تواند برنامه‌هایش را به سرانجام برساند؟
درباره این موضوع نه ازآنجا که ابایی از پاسخگویی داشته باشم بلکه به لحاظ ارزش‌های اخلاقی‌ای که هم برای من، هم برای آقای نبوی و هم برای دیگر دوستان دست‌اندرکار مهم است، ترجیح می‌دهم در شرایطی صحبت کنم که خود آقای نبوی هم حضور داشته باشد چرا که از زمانی که ایشان مسؤولیت دبیری جشنواره را زمین گذاشتند تا امروز من اصلا ایشان را ندیده‌ام و هنوز فرصت نشده است صحبت کنم و ببینم چه شده که به این تصمیم رسیده‌اند. این موضوع فقط در قالب گفتوگو حل می‌شود یا حتی اگر حل هم نشود در قالب گفتوگو روشن می‌شود. پس ترجیح می‌دهم یک‌طرفه به این موضوع وارد نشوم. هرچند هنوز برای من هم این سوال است که چرا ایشان تصمیم به استعفا گرفتند.
برگردیم به بحث آسیب‌شناسی جشنواره بیست و سوم؛ در اختتامیه حضور سینماگران نسبت به مسؤولان سینمایی بسیار کمرنگ بود، دلیل این اتفاق چه بود؟
شما زمانی که میهمانی می‌گیرید دوست دارید تمام کسانی که برایشان کارت می‌فرستید حضور داشته باشند، ما هم طبق سنوات قبل از مجموعه عوامل آثار شرکت‌کننده در جشنواره و نیز چهره‌های شاخص سینما دعوت کردیم و برای همه اهالی سینما چه خانه سینما و چه عوامل آثار و چهره‌های شاخص، کارت دعوت ارسال کردیم، اما برخی به دلایل شخصی عذرخواهی و برخی هم اعلام کردند که در نیمه دوم جشنواره حاضر می‌شوند. بر همین اساس ما منتظریم تا روزی که داوران داخلی و خارجی به ما بپیوندند و میزبان میهمانان بیشتری باشیم.
به بحث داوران خارجی اشاره کردید، در این زمینه شایعاتی منتشر شد مبنی بر عدم استقبال سینماگران جهانی از این دوره که برخی از آن تعبیر به «تحریم» جشنواره هم کردند. در این زمینه کمی توضیح دهید.
من تنها به این نکته اشاره می‌کنم که چگونه امکان دارد جشنواره‌ای در سطح جهانی تحریم باشد و در عین حال 27 کشور مطرح در عرصه تولید آثار سینمای کودک به آن فیلم ارائه دهند. این نقض غرض بوده و بیشتر یک شیطنت رسانه‌ای است که البته آن‌را متوجه رسانه‌های داخلی هم نمی‌دانم. ما از اسفندماه بیش از یکهزارو200 درخواست فیلم به کمپانی‌های جهانی ارسال کردیم که همه آثار خود را برای بازبینی ارائه کردند، اما از این میان هستند آثاری که با شاخص‌های فرهنگی ما همخوانی نداشتند و بالطبع از برنامه حذف شدند.
با این تعابیر سوال من این است که چگونه می‌توان گفت جشنواره ما تحریم است اما از 27 کشور فعال، فیلم در آن داریم؟ حتی جالب است بدانید در این دوره و در زمینه انیمیشن ما با کثرت آثار خارجی مواجهیم که 32 انیمیشن کوتاه و بلند داریم و همین کدهاست که باعث می‌شود ما برای این حوزه جایزه مجزایی در نظر بگیریم. ما اگر تحریم بودیم که نمی‌توانستیم بخش تازه‌ای به جشنواره اضافه کنیم.
یعنی حتی یک کشور هم نبوده که ابتدا اعلام آمادگی حضور کرده باشد و بعد به نشانه اعتراض عقب نشسته باشد؟
ابدا، حتی یک کشور هم نبوده. شما توجه داشته باشید سینما شاید در کشور ما کمی سیاست‌زده باشد اما در عرصه بین‌الملل به آن به‌عنوان یک هنر- صنعت نگاه می‌شود و معتقد است که من به دنبال یک بازار می‌گردم تا محصولاتم را عرضه کنم. پس بحث تحریم اصلا مطرح نبوده، اما نکته‌ای هست و آن اینکه در شرایطی و به واسطه بزرگنمایی برخی مسائل سینماگران خارجی نخواهند در کشور حضور داشته باشند. مانند بازه دفاع مقدس که برخی سینماگران وقتی به ایران می‌آمدند، می‌گفتند این خیلی آرام‌تر از چیزی است که به ما نشان می‌دهند. همین بزرگنمایی در این مقطع هم بود و در عین حال ما دیدیم که در آرامش کامل جشنواره آغاز به کار کرد، افتتاحیه برگزار شد و مردم هم از آن
استقبال کردند.
پس صرفا نمایندگانی از سینمای جهان به واسطه تبلیغات رسانه‌ای از حضور در جشنواره «منصرف» شدند.
گمانم بر این است و مطمئنا می‌گویم که در این زمینه اصلا بحث «تحریم» مطرح نبوده و طرح آن کم لطفی دوستان است.
در صحبت‌های افتتاحیه در چند جمله کوتاهی که ایراد کردید بر قابلیت همدان برای پایتختی سینمای کودک تاکید داشتید. با توجه به سابقه مجادلات درباره برگزاری جشنواره در اصفهان یا همدان دلیل این تاکید چه بود؟
من برای طرح این موضوع دلایلی دارم. در این استان کارهای زیرساختی عظیمی صورت گرفته است، سال 85 که برای بازبینی همدان آمدیم اصلا تصور نمی‌کردیم بتوان در این استان به این صورت سالن‌سازی داشت. اما بعد از دو دوره برگزاری جشنواره، می‌بینیم که فقط در شهر همدان ما شاهد 9 سالن مجهز هستیم که شاید به این کیفیت در تهران هم این تعداد نداشته باشیم. خب با این تلاش کارهای زیربنایی چرا باید این امکانات را نادیده بگیریم.
استدلال طرفداران مرکزیت اصفهان هم بر این است که این اتفاقات پیش از این در اصفهان هم رخ داده است و حتی برخی این استان را خاستگاه جشنواره فیلم کودک می‌دانند.
خاستگاه جشنواره کودک آن جایی است که کودک از آن لذت می‌برد، در عین اینکه درباره این جشنواره بین‌المللی، برای ما که در ایرانیم اصفهان و همدان فی‌نفسه فرقی ندارد اما چیزی که من بر آن تاکید دارم، وضعیت فعلی استان همدان است. همدان یک مدیریت قوی اجرایی دارد که به تعبیر آن مثل معروف، فعل «خواستن» را صرف کرده‌اند. اینها تیم بزرگی مثل «پاس» را مال خود کرده‌اند، حال چرا نباید با برگزاری جشنواره زمینه فعالیت اجرایی جوانان خود را در عرصه سینمای کودک فراهم بیاورند. مسعود احمدیان در گفتوگو با «وطن‌امروز» از پذیرش جشنواره فیلم کودک می گوید
«ريسك» نبود؛ تسليم بودم
نخستین کنجکاوی درباره شما پذیرش دبیری جشنواره فیلم کودک آن هم کمتر از 2 هفته مانده به برگزاری است؛ کمی درباره دلایل و البته دشواری‌های این انتخاب بگویید.
با توجه به شرایط مدیریت دفتر جشنواره‌ها و اینکه درگیر روند برگزاری جشنواره از قبل هم بودم، این دشواری‌ها آنچنان تأثیرگذار در تصمیم‌گیری نبود، چراکه نزدیک‌ترین فرد به دبیر هر جشنواره مدیر امور جشنواره‌های بنیاد است؛ چه از نظر مسائل اجرایی، چه از نظر زیرساخت‌ها و حتی اینکه چه کسانی حاضر خواهند بود و چه آثاری به دبیرخانه ارائه شده است. حتی این نکته در زمینه مسائل بین‌الملل هم صادق است و مدیر دفتر جشنواره‌ها در جریان مدعوین، فیلم‌های ارسالی و حتی فیلم‌هایی که صحبت‌های اولیه برای حضور آنها در جشنواره صورت گرفته است، به‌طور کامل قرار دارد. پس عمده درگیری ما در این دو هفته معطوف به موارد اجرایی از قبیل هماهنگی میان تهران و همدان، برگزاری افتتاحیه و اختتامیه و مواردی از این دست بود. این کارها هم مقدمات اولیه‌اش پیش‌تر صورت گرفته بود و دغدغه خاصی درباره آن هم نداشتیم. تنها ورود به حیطه‌ها‌یی که صرفا کار دبیر بود و ارتباط با دبیرخانه جشنواره نداشت موجب بروز برخی فشار‌ها شد در غیر این صورت عمده کارهای اجرایی جشنواره را خود جناب آقای نبوی انجام داده بودند.
عنوان «ریسک» را برای این انتخاب قبول دارید؟
این ریسک نیست چرا که من به لحاظ شخصی و در حیطه کاری همواره تسلیم هستم. در عین اینکه از جمله کسانی بودم که از همان ابتدا مصر بودم جشنواره باید برگزار شود چرا که چندین ماه پول و بودجه صرف مقدمات شده بود و هیچ توجیهی مبنی بر تاخیر یا لغو برگزاری جشنواره وجود نداشت. فضای فکری و اداری مسؤولان همدان هم کاملا آماده برگزاری جشنواره بود و این هم هیچ جایی برای لغو جشنواره از سوی ما باقی نمی‌گذاشت.
با توجه به فضای دوگانه‌ای که میان پذیرش دبیری جشنواره از سوی خود و عدم برگزاری آن ترسیم می‌کنید آیا قبول این پست از طرف شما با اجبار همراه بود یا اینکه گزینه‌های دیگری هم برای جانشینی آقای نبوی مطرح بودند؟
نه، اجباری در کار نبود، گزینه‌های دیگری هم برای این پست مطرح بود اما پیش از آنکه با آنها صحبت شود دوستان به من رسیدند، یعنی در جلسه‌ای که برای انتخاب دبیر برگزار شد گزینه‌های دیگری هم مطرح شدند اما جمع مصلحت را بر این دید که به لحاظ نزدیکی و آشنایی با مسائل کلی جشنواره، این مسؤولیت به من سپرده شود و من هم با توجه به این پیش‌زمینه‌ها قبول کردم. البته آن را باعث افتخار خود می‌دانم، با تمام سختی‌هایی که فشردگی این دو هفته به دنبال داشت.
با توجه به اشرافی که اشاره کردید نسبت به کلیت جشنواره که در حوزه تخصصی سینمای کودک و نوجوان برگزار می‌شود دارید، به عنوان دبیر این جشنواره برای آسیب‌شناسی سینمای کودک روی چه نکاتی انگشت می‌گذارید؟
قسمت عمده نقایص مربوط به سینمای کودک به حوزه تولید بازمی‌گردد و این مهم‌ترین بحث در سینمای کودک است. پروسه تولید یک فیلم سینمایی از زمانی که جرقه اولیه آن در ذهن یک نویسنده شکل می‌گیرد تا روزی که بلیت تماشای آن توسط متصدی سینما پاره می‌شود، در ایران و در یک پروسه خوش‌بینانه نزدیک به 2 سال طول می‌کشد. پس اگر ما واقعا دغدغه کودکان و نوجوانان را داریم، باید روز 16 مرداد (فردای برگزاری افتتاحیه جشنواره بیست و سوم) نخستین جلسه جشنواره بیست و چهارم را برگزار کنیم و جز این هم راهی نداریم. در چنین نشست‌هایی باید آسیب‌شناسی داشته باشیم؛ باید از همان روز تصمیم بگیریم که برای دوره بعد به چه تعداد فیلم و با چه کیفیتی نیاز داریم، برای تولید این آثار سازمان‌های حمایت‌کننده مانند آموزش و پرورش و کانون پرورش فکری آیا کمکی می‌توانند داشته باشند و آیا این سازمان‌ها نمی‌خواهند وارد عرصه تولید شوند؟ ما در هر جشنواره می‌بینیم مراکز و ارگان‌هایی پس از پخش آثار به برگزیده‌های خود جوایزی می‌دهند، ما می‌گوییم این کمک را می توان برای تولید ارائه کرد یا حتی در صورت نبود این امکان، برای پخش و اکران حامی این آثار بود.
با همین مقدمات برخی به این نتیجه می‌رسند که امروز ایران ، سینمایی به نام سینمای کودک ندارد، با این تحلیل تا چه حد موافقید؟
این به نظر من کم‌لطفی است. شما فکر می‌کنید اگر امروز فیلمسازان ما داستان و فیلمنامه‌ای مناسب داشته باشند و مسائل بودجه‌ای پروژه را هم قابل حل ارزیابی کنند وارد این عرصه نمی‌شوند؟ مثلا کارگردانی مثل خانم برومند با آن سابقه درخشان اگر امروز شرایط فراهم شود فیلم کودک نمی‌سازد یا آقای کرامتی و محمدعلی کاسبی و... قطعا می‌سازند.
نبود این شرایط می‌تواند یکی از دلایل کسانی باشد که می‌گویند امروز مثلا در قیاس سینمای کودک دهه 60، سینمای کودک نداریم.
درباره عبارت دوران طلایی سینما در دهه 60 نکته‌ای حائز اهمیت است و آن اینکه مگر ما در آن سال‌ها چند شبکه تلویزیونی داشتیم، مگر ما ویدئو داشتیم، مگر ماهواره بود تا هر کس هر شبکه‌ای را انتخاب و تماشا کند؟ ما در آن سال‌ها در مجموع 2شبکه تلویزیونی داشتیم و جالب اینکه فیلم‌های پرمخاطب آن سال‌ها از همین پتانسیل بهره برده‌اند. به عنوان مثال فیلمی مثل کلاه قرمزی اگر با پس‌زمینه تلویزیونی همراه نبود آیا این مقدار فروش می‌کرد و آیا مخاطب به این راحتی می‌توانست با آن ارتباط برقرار کند. بر همین اساس باید توجه داشته باشیم که در دهه 80 بسیاری از این حلقه‌های تأثیرگذار کمرنگ شده‌اند و سینما سعی دارد روی پای خود بایستد، آن هم در فضایی که براحتی هر فیلمی در دسترس خانواده‌ها قرار دارد. در مجموع باید توجه داشت که فضا تغییر کرده و ما با همان ایده‌ها و آرزوهای دهه 60 نمیتوانیم به نیازهای دهه 80 پاسخ دهیم. پس این ما هستیم که باید تغییر کنیم.
درباره تفکیک فیلم «برای کودک» یا «درباره کودک» اما کماکان می‌توان دهه 60 را بالاتر از دهه 80 ارزیابی کرد به این معنا که در این سال‌ها ما هیچ فیلم شاخصی را نمیتوانیم معرفی کنیم که برای سرگرمی کودکان تولید شده باشد.
درباره بحث فیلم «درباره» یا «برای» که من دیگر خسته شده‌ام و وقتی می‌شنوم کهیر می‌زنم! به نظرم انتخاب را باید به مخاطب واگذار کرد. الان کودکان ما سریال‌ها و تولیداتی را در تلویزیون تماشا می‌کنند که درصد زیادی از آنها را سرگرم می‌کند،اما آیا به واقع این آثار همگی «برای کودکان» هستند؟ خیر، این به ذات یک اثر هنری برمی‌گردد، یعنی باید ببینیم این اثر چه ویژگی‌هایی دارد که هر سنی را به خود جذب می‌کند. به نظر من بحث «درباره» یا«برای» دیگر رنگ باخته چرا که معتقدم در ایران کودک وقتی به دنیا می‌آید در حد سوم دبستان است! پس ما باید خیلی از او جلوتر باشیم تا بتوانیم برایش خوراک بصری تولید کنیم، اما آیا واقعا جلوتریم؟ کودکان ما امروز سوالات و دغدغه‌هایی دارند که ما اصلا به آنها فکر نکردیم چه برسد به اینکه به نیازهای فرهنگیشان بیندیشیم. ما در بسیاری موارد براحتی از کنار نیازهایشان می‌گذریم و از همین منظر است که معتقدم که باید در همه تعاریف از جمله همین تسلیم‌پذیری فیلم «برای» و«درباره» بازبینی صورت دهیم. باید سراغ خود کودک برویم و از او بپرسیم به واقع چه نیازی دارد.
فارغ از این مباحث تئوریک که واقعا جای طرح و بررسی بیشتر دارد، می‌خواهم بدانم در برنامه‌ریزی‌های این دوره از جشنواره به طور خاص، چه حرکتی در جهت رفع این مشکلات و اصلاح نگاه‌ها در نظر گرفته‌اید و آیا در این راستا تلاشی صورت گرفته است؟
در سال گذشته 4 ضلع یک مربع بسیار تلاش کردند تا جشنواره متفاوتی در عرصه تولید در سینمای کودک رقم بخورد. اول معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد، دوم استانداری همدان، سوم شخص آقای نبوی و نگاه مثبتی که به تولید داشت و چهارم مجموعه دوستان فعال در بنیاد فارابی. این 4 ضلع دست به دست هم دادند تا چه جشنواره برگزار شود و چه نه، سمت‌گیری ما به سوی تولید آثار باشد آن هم نه تولیدی که در آرشیوها بماند، بلکه تولیدی که به چرخه اکران برسد، اما باید در نظر داشت همان‌طور که بزرگان هم گفته‌اند، کار فرهنگی مانند کاشت درخت گردو است نه بار آوردن بوته گوجه‌فرنگی، باید صبر کرد.
کار این 4 ضلع از اسفندماه کلید خورده است و باید صبور بود تا به نتیجه رسید. نباید عجول باشیم مانند آنچه در فوتبال‌مان هم رخ می‌دهد،یعنی یک نفر را مربی تیم ملی می‌کنیم بعد اجرای برنامه 4 ساله را در 2 ماه از او انتظار داریم و این عملی نیست، این عادت بدی است که ما داریم، باید صبور باشیم.
البته می‌توان از منظر دیگری هم به این قضیه پرداخت و آن اینکه شاید رسانه‌ها و منتقدان چنین عجله‌اي را داشته باشند اما از سوی دیگر فعلا همین جشنواره فیلم کودک 22 دوره پیش از این هم برگزار شده و بی‌تردید در هر دوره سوالی با این مضمون از جشنواره پرسیده شده و او هم در پاسخ به نتایج بلندمدت ارجاع داده است، اما هنوز اتفاقی را شاهد نیستیم. آیا به عنوان دبیر جشنواره بیست و سوم تضمینی دادید که این جشنواره واقعا مبدأ تحول در عرصه سینمای کودک شود؟
خب از خدای من است که این جشنواره مبدأ تحول شود، حتی از منظر نفسانی هم نگاه کنیم اگر چنین اتفاقی رخ بدهد می‌توانم بگویم من هم یکی از دست‌اندرکاران بودم. اما باید واقع‌بینانه بحث کنیم. پروسه تولید یک زنجیره است که در این زنجیره خیلی حلقه‌ها باید مورد بازبینی و آسیب‌شناسی قرار بگیرد. به عقیده من این بازبینی و اصلاح هم نیاز به آدم‌های تام‌الاختیار چه از دولت و چه از بخش خصوصی دارد و همچنین بودجه‌ای نه هنگفت که معتدل، تا کمک کند این جریان دیده شود.
اصلا می‌توان در گام‌های اول چریکی عمل کرد، یعنی مثلا زمینه اکران همین فیلم‌های خوب خارجی یا ایرانی که در جشنواره حضور دارند را برای آینده فراهم کنیم، بعد برسیم به خاکریز بعدی که تولید است، برسیم به خاکریز اکران، بعد خاکریز حضور در جشنواره‌های جهانی بعد شبکه خانگی و... این راهکارها مرحله به مرحله و گام به گام باید طی شود تا به سرانجام برسد.
در میان نکاتی که اشاره کردید بر تام‌الاختیار بودن فردی که مجری طرح است تاکید داشتید، آیا در حال حاضر چنین فردی در حوزه سینمای کودک حضور دارد؟
ببینید متاسفانه این برای ما عادت شده است که روی یک فرد تاکید کنیم. من معتقدم باید به جای شخصیت محور بودن، برنامه محور حرکت کنیم تا اگر کسی از گردونه خارج شد برنامه زمین نماند. مثالش هم همین کارهای آقای نبوی است که واقعا درست اجرایی شده چراکه اگر تلاش ایشان در عرصه تولید درست نبود با رفتن ایشان کارها تعطیل می‌شد اما ما هنوز هم منتظر رسیدن آثار تولیدی هستیم.
باتوجه به این موضوع سوالی را طرح می‌کنم که اگر علاقه نداشتید می‌توانید پاسخ ندهید. اگر فعالیت آقای نبوی اینچنین صحیح و به تعبیر شما برنامه محور بوده چرا برای ادامه فعالیتش ناهموار می‌شود و نمی‌تواند برنامه‌هایش را به سرانجام برساند؟
درباره این موضوع نه ازآنجا که ابایی از پاسخگویی داشته باشم بلکه به لحاظ ارزش‌های اخلاقی‌ای که هم برای من، هم برای آقای نبوی و هم برای دیگر دوستان دست‌اندرکار مهم است، ترجیح می‌دهم در شرایطی صحبت کنم که خود آقای نبوی هم حضور داشته باشد چرا که از زمانی که ایشان مسؤولیت دبیری جشنواره را زمین گذاشتند تا امروز من اصلا ایشان را ندیده‌ام و هنوز فرصت نشده است صحبت کنم و ببینم چه شده که به این تصمیم رسیده‌اند. این موضوع فقط در قالب گفتوگو حل می‌شود یا حتی اگر حل هم نشود در قالب گفتوگو روشن می‌شود. پس ترجیح می‌دهم یک‌طرفه به این موضوع وارد نشوم. هرچند هنوز برای من هم این سوال است که چرا ایشان تصمیم به استعفا گرفتند.
برگردیم به بحث آسیب‌شناسی جشنواره بیست و سوم؛ در اختتامیه حضور سینماگران نسبت به مسؤولان سینمایی بسیار کمرنگ بود، دلیل این اتفاق چه بود؟
شما زمانی که میهمانی می‌گیرید دوست دارید تمام کسانی که برایشان کارت می‌فرستید حضور داشته باشند، ما هم طبق سنوات قبل از مجموعه عوامل آثار شرکت‌کننده در جشنواره و نیز چهره‌های شاخص سینما دعوت کردیم و برای همه اهالی سینما چه خانه سینما و چه عوامل آثار و چهره‌های شاخص، کارت دعوت ارسال کردیم، اما برخی به دلایل شخصی عذرخواهی و برخی هم اعلام کردند که در نیمه دوم جشنواره حاضر می‌شوند. بر همین اساس ما منتظریم تا روزی که داوران داخلی و خارجی به ما بپیوندند و میزبان میهمانان بیشتری باشیم.
به بحث داوران خارجی اشاره کردید، در این زمینه شایعاتی منتشر شد مبنی بر عدم استقبال سینماگران جهانی از این دوره که برخی از آن تعبیر به «تحریم» جشنواره هم کردند. در این زمینه کمی توضیح دهید.
من تنها به این نکته اشاره می‌کنم که چگونه امکان دارد جشنواره‌ای در سطح جهانی تحریم باشد و در عین حال 27 کشور مطرح در عرصه تولید آثار سینمای کودک به آن فیلم ارائه دهند. این نقض غرض بوده و بیشتر یک شیطنت رسانه‌ای است که البته آن‌را متوجه رسانه‌های داخلی هم نمی‌دانم. ما از اسفندماه بیش از یکهزارو200 درخواست فیلم به کمپانی‌های جهانی ارسال کردیم که همه آثار خود را برای بازبینی ارائه کردند، اما از این میان هستند آثاری که با شاخص‌های فرهنگی ما همخوانی نداشتند و بالطبع از برنامه حذف شدند.
با این تعابیر سوال من این است که چگونه می‌توان گفت جشنواره ما تحریم است اما از 27 کشور فعال، فیلم در آن داریم؟ حتی جالب است بدانید در این دوره و در زمینه انیمیشن ما با کثرت آثار خارجی مواجهیم که 32 انیمیشن کوتاه و بلند داریم و همین کدهاست که باعث می‌شود ما برای این حوزه جایزه مجزایی در نظر بگیریم. ما اگر تحریم بودیم که نمی‌توانستیم بخش تازه‌ای به جشنواره اضافه کنیم.
یعنی حتی یک کشور هم نبوده که ابتدا اعلام آمادگی حضور کرده باشد و بعد به نشانه اعتراض عقب نشسته باشد؟
ابدا، حتی یک کشور هم نبوده. شما توجه داشته باشید سینما شاید در کشور ما کمی سیاست‌زده باشد اما در عرصه بین‌الملل به آن به‌عنوان یک هنر- صنعت نگاه می‌شود و معتقد است که من به دنبال یک بازار می‌گردم تا محصولاتم را عرضه کنم. پس بحث تحریم اصلا مطرح نبوده، اما نکته‌ای هست و آن اینکه در شرایطی و به واسطه بزرگنمایی برخی مسائل سینماگران خارجی نخواهند در کشور حضور داشته باشند. مانند بازه دفاع مقدس که برخی سینماگران وقتی به ایران می‌آمدند، می‌گفتند این خیلی آرام‌تر از چیزی است که به ما نشان می‌دهند. همین بزرگنمایی در این مقطع هم بود و در عین حال ما دیدیم که در آرامش کامل جشنواره آغاز به کار کرد، افتتاحیه برگزار شد و مردم هم از آن
استقبال کردند.
پس صرفا نمایندگانی از سینمای جهان به واسطه تبلیغات رسانه‌ای از حضور در جشنواره «منصرف» شدند.
گمانم بر این است و مطمئنا می‌گویم که در این زمینه اصلا بحث «تحریم» مطرح نبوده و طرح آن کم لطفی دوستان است.
در صحبت‌های افتتاحیه در چند جمله کوتاهی که ایراد کردید بر قابلیت همدان برای پایتختی سینمای کودک تاکید داشتید. با توجه به سابقه مجادلات درباره برگزاری جشنواره در اصفهان یا همدان دلیل این تاکید چه بود؟
من برای طرح این موضوع دلایلی دارم. در این استان کارهای زیرساختی عظیمی صورت گرفته است، سال 85 که برای بازبینی همدان آمدیم اصلا تصور نمی‌کردیم بتوان در این استان به این صورت سالن‌سازی داشت. اما بعد از دو دوره برگزاری جشنواره، می‌بینیم که فقط در شهر همدان ما شاهد 9 سالن مجهز هستیم که شاید به این کیفیت در تهران هم این تعداد نداشته باشیم. خب با این تلاش کارهای زیربنایی چرا باید این امکانات را نادیده بگیریم.
استدلال طرفداران مرکزیت اصفهان هم بر این است که این اتفاقات پیش از این در اصفهان هم رخ داده است و حتی برخی این استان را خاستگاه جشنواره فیلم کودک می‌دانند.
خاستگاه جشنواره کودک آن جایی است که کودک از آن لذت می‌برد، در عین اینکه درباره این جشنواره بین‌المللی، برای ما که در ایرانیم اصفهان و همدان فی‌نفسه فرقی ندارد اما چیزی که من بر آن تاکید دارم، وضعیت فعلی استان همدان است. همدان یک مدیریت قوی اجرایی دارد که به تعبیر آن مثل معروف، فعل «خواستن» را صرف کرده‌اند. اینها تیم بزرگی مثل «پاس» را مال خود کرده‌اند، حال چرا نباید با برگزاری جشنواره زمینه فعالیت اجرایی جوانان خود را در عرصه سینمای کودک فراهم بیاورند. ارسال نظر
پربیننده