جشنواره بیست و سوم فیلم کودکان و نوجوانان هم به پایان رسید و از تمام حواشی و برنامه‌ها آنچه باقی ماند تجربه دیگر در کارنامه مسؤولان این جشنواره است؛ جشنواره‌ای که در میان چند نکته «خوب» ناگاه یک انتخاب یا تدبیر «بد» فضای کلی آن را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. این امر در این دوره به‌طور خاص در انتخاب آثار خودنمایی می‌کرد؛ انتخابی که یکی از اصلی‌ترین موارد قابل بررسی در این دوره از جشنواره به حساب می‌آید. اگر چه از حضور فیلم‌های قابل تأمل و امیدوارکننده‌ای چون «نخودی» (جلال فاطمی)، «هم بازی» (غلامرضا رمضانی)، «مسیرعشق» (بیژن شکرریز) و «پرواز مرغابی‌ها» (علی‌شاه حاتمی) در این دوره از جشنواره به عنوان نکات «خوب» نمی‌توان تقدیر نکرد اما نباید از انتخاب‌های «بد» هم براحتی گذشت.
حضور فیلم‌هایی چون «هر شب تنهایی» و «موج سوم» از سینمای ایران و آثاری چون «چشم»، «مغول» «سلاح پران» و... از سینمای بین‌الملل در جداول اکران انتخاب‌های عجیبی است که بی‌تردید می‌توان به عنوان نقطه ضعف هیأت‌های انتخاب بر آنها انگشت گذاشت. در کنار این انتخاب‌های نادرست، اکران نسخه ناقص (در حد کپی اولیه و بدون صداگذاری) چند فیلم هم از اتفاقاتی بود که قطعاً مسؤولان برگزاری دلایل قانع‌کننده‌ای برای آن یافته‌اند!
تعاریفی که باید از نو نوشت
تهماسب صلح‌جو از منتقدان سینما درباره وجود برخی آثار سینمایی نامربوط به حوزه کودکان درجداول اکران جشنواره معتقد است: ما از سینمای کودک و نوجوان تعریفی کلیشه‌ای و قراردادی داریم که از سال‌های گذشته هم این تعریف وجود داشته و فکر می‌کنم وقت آن رسیده قبل از آنکه به ارتباط یک فیلم با کودکان بپردازیم، در همین تعاریف تجدید نظر کنیم. صلح‌جو در تبیین این تعاریف ادامه داد: ما باید ببینیم آیا واقعاً در یک فیلم مربوط به سینمای کودک و نوجوان باید واقعاً بازیگران و شخصیت‌های محوری کودک باشند؟ آیا نمی‌شود فیلمی در فضای اجتماعی و در دنیایی نزدیک به کودکان ساخته شود و عنوان سینمای کودک هم داشته باشد؟ این تعاریف است که واقعاً نیاز به بازنگری دارد. وقتی این تعریف وسیع‌تر شده و از کلیشه‌ها خارج شود، آن وقت شاید برای انتخاب آثار شرکت کننده در جشنواره فیلم کودک هم به الگو‌های جدیدتری برسیم.
وی درباره این دوره از جشنواره می‌گوید: در مجموع جشنواره‌ای که امسال برگزار شد، در قیاس با دوره‌های قبل بویژه 2 دوره‌ای که در همدان برگزار شد، رونق لازم را نداشت و کم‌انرژی‌تر بود، حتی خیلی از چهره‌های مطرح سینمای کودک که حضورشان می‌توانست فضای جشنواره را گرم‌تر کند، غایب بودند، به همین دلایل هم جشنواره امسال رونق کمتری داشت. اما وی درباره کیفیت استقبال مردمی از اکران آثار گفت: مردم همدان به جشنواره فیلم علاقه‌مندند و در هر صورت از آن استقبال می‌کنند که در همین زمینه هم ما استقبال‌های پرشورتری را در دوره‌های قبل در استان شاهد بوده‌ایم. ولی بازهم در این زمینه استقبال خوب بود و این نکته مثبتی برای جشنواره بیست و سوم است.
صلح‌جو تصریح کرد: جشنواره فیلم کودک در همین مدت کم برگزاری شهر را زنده‌تر و فعال‌تر می‌کند و حس و حالی متفاوت به فضای اجتماعی و شهری همدان تزریق می‌کند که این از دلایل توجه مردمی به جشنواره است.
نشست‌های کم‌رونق اما تأثيرگذار
این منتقد وکارشناس سینمایی درباره نشست‌های نقد و بررسی فیلم‌های جشنواره که امسال با استقبال چندانی مواجه نشد هم گفت: مخاطب این نشست‌ها مردم عادی نیستند که توقع استقبال متناسب با اکران‌ها را داشته باشیم، بلکه مخاطب اینها اهالی رسانه و کسانی هستند که با شرکت در این نشست‌ها گزارش‌هایی را برای انعکاس در خبرگزاری و نشریات تنظیم می‌کنند. در عین اینکه نشست تخصصی شرکت کنندگان خاص خود را هم می‌طلبد و به کار مردم عادی نمی‌آید. صلح‌جو همچنین افزود: با این حال اینکه دیدیم اهالی رسانه هم در قیاس با اکران فیلم‌ها حضور کمرنگ‌تری در نشست‌ها داشتند فکر می‌کنم به این دلیل بود که این دوره از جشنواره به‌گونه‌ای برگزار شد که درقیاس با دوره‌های قبل چندان حال و هوای جشنواره‌ای نداشت. کیفیت آثار هم آنگونه که انتظار می‌رفت، خوب نبود.
اساسا یک جشنواره در این قالب باید تولیدات یک سال سینمای کودک را در خود بازتاب دهد و این در حالی است که در حوزه کودک ما در سال گذشته تولیدات قابل توجهی نداشتیم مگر چند اثر که این اواخر تولید شد و کم‌کم هم به جشنواره رسیدند. بالطبع با این شرایط کیفیت آثار قابل قبول نخواهد بود. این منتقد سینما که در طول جشنواره اجرا و کارشناسی چند نشست تخصصی را نیز عهده‌دار بود، در زمینه آسیب‌شناسی این نشست‌ها هم گفت: به نظر من هر اتفاقی که در یک جشنواره رخ دهد، موثراست و به تعبیری امتیازش بیشتر از مضرات احتمالی‌اش خواهد بود بنابراین نمی‌توان چنین نشست‌هایی را از برنامه حذف کرد و نادیده گرفت. وی افزود: در عین حال درباره کیفیت برگزاری باید این جلسات را شروع حرکت دانست و در ادامه مسیر به آسیب‌شناسی و نقد نقاط ضعف آن پرداخت تا به نقطه مطلوب برسد. صلح‌جو درباره آینده سینمای کودک و نقش این دوره از جشنواره در ادامه روند این سینما هم گفت: درباره سرانجام سینمای کودک، شما می‌توانید امیدوار باشید اما من فکر می‌کنم هنوز اتفاق خاصی در مسیر حرکت این سینما رخ نداده است. اگر هم اتفاقی بوده معمولاً اتفاقی در جهت عکس حرکت تکاملی و موجب رنگ باختن اینگونه سینمایی بوده است. اما بازهم تأکید می‌کنم که هنوز می‌توان امیدوار به تحول بود.
داوری داوران بین‌الملل در فراغ بال
بخش بین‌الملل این دوره از جشنواره بویژه در بخش داوری آثار هم حرف و حدیث‌های بسیاری به همراه داشت، اما روایت مدیر امور بین‌الملل بنیاد فارابی متفاوت از خبرهای برخی رسانه‌هاست: امسال به دلیل تعداد بالای آثار و تنوع رده‌های سنی مخاطبان در بخش بین‌الملل ما بخش مسابقه جشنواره را به 2 قسمت تقسیم کردیم؛ یکی مربوط به کودکان 5 تا 8 سال و دیگری 8 سال به بالا که دسته اول آثار داوری ویژه‌ای با حضور داوران کودک (از بیش از 15 کشور دنیا) هم داشت. امیر اسفندیاری درباره ترکیب داوران بخش بین‌الملل خاطر نشان کرد: در بخش بزرگسالان بین‌الملل هم 5 داور از کشورهای یونان، تونس، ترکیه، سریلانکا و برزیل داشتیم که به همراهی 2 داور از ایران (رسول صدرعاملی و ابراهیم فروزش) به داوری آثار این بخش پرداختند. وی درباره تاریخ ورود داوران بین‌الملل و نحوه داوری آثار که برخی رسانه‌ها آن را با تأخیر و عجله تحلیل کرده بودند، هم گفت: تعدادی از این داوران دقیقاً در تاریخ 8 مردادماه وارد ایران و در تهران مستقر شدند و از 9 مرداد این گروه کامل شد. از روز دهم نمایش آثار برای این گروه از داوران آغاز شد و ایشان با فراغ بال توانستند آثار را ببینند و برای جمع‌بندی و اعلام رأی هم زمان کافی داشتند.
انتخاب داوران کودک با معیار جهانی
اسفندیاری درباره چگونگی انتخاب داوران کودک بین‌المللی هم گفت: در این زمینه ما در هر دوره با ارگان‌های بین‌المللی در تماس هستیم. این ارگان‌ها مجموعه آزمون‌هايی در رده‌های سنی 10 تا 14 سال برگزار می‌کنند. معیار اصلی این آزمون‌ها هم آشنایی با سینما و توانایی مکالمه به زبان انگلیسی برای بحث و نظر درباره آثار است. وی افزود: براساس همین آزمون‌ها از هر یک از کشورها یک دختر و یک پسر انتخاب و به جشنواره مبدأ معرفی می‌شوند. البته در مواردی در این دوره از جشنواره فیلم کودک به دلیل بروز مشکلاتی در زمینه صدور ویزا و مواردی از این دست، برخی کشورها نتوانستند هر 2 داور را برای حضور در جشنواره اعزام کنند. البته اسفندیاری تصریح دارد: با توجه به جمیع جهات باید گفت میهمانان خارجی در این دوره از جشنواره حضور قابل توجهی داشتند. اسفندیاری درباره دیگر جشنواره‌هایی که از داوری کودکان برای اعلام برگزیدگان بهره می‌گیرد، هم گفت: جشنواره‌های دیگری هم هستند که از این داوران کودک بهره می‌برند که از آن میان جشنواره جیفونی یکی از فعال‌ترین‌هاست که ما در چند دوره از آن تعدادی از بچه‌های ایرانی را انتخاب و برای داوری اعزام کردیم. جالب اینکه در هر دوره هم معمولاً خوش درخشیدند و توانستند از مواضع خود درباره آثار بخوبی دفاع کنند. وی ادامه داد: اگرچه این اعزام 2 سال اخیر متوقف شده است اما مهم این است که ما در این تعامل با این سیستم کارکردیم و آشنایی کامل را به دست آوردیم. غیر از جیفونی هم جشنواره‌های دیگری چون قاهره، المپیاد (یونان) و سینه‌تیک (آمستردام) هم از این سیستم داوری بهره برده‌اند؛ البته نوع اجرا در هر کدام متفاوت از دیگری است.
لزوم تعامل فارابی و تلویزیون به نفع جشنواره
مسؤول امور بین‌الملل جشنواره درباره فیلم‌های حاضر در این بخش هم گفت: در این دوره از جشنواره هم فیلم‌های بسیار خوبی در بخش بین‌الملل داشتیم و هم تعداد زیادی فیلم که حتی ما را مجبور کرد برخی از آثار را در بخش خارج از مسابقه قرار دهیم. اسفندیاری درباره خرید حقوق این آثار هم تصریح کرد: اصل بر این است که برای اکران یک فیلم از سوی بنیاد فارابی حتماً نیاز به خرید حقوق فیلم است اما در نمایش جشنواره‌ای روش متفاوتی مرسوم است که بر محور تعامل و توافق با تهیه‌کننده یک فیلم صورت می‌گیرد. وی افزود: در این راستا هم به روز بودن آثار مدنظر است اما اگر فیلمی قبلاً توسط تلویزیون خریداری و پخش شده باشد، از اولویت خارج می‌شود. البته در این زمینه نیاز به تعامل بیشتر میان فارابی و تلویزیون است که بعضاً هم اتفاقاتی می‌افتد اما نه آنگونه که باید. اسفندیاری تأکید کرد: لازم است صداوسیما و بنیاد سینمایی فارابی در این زمینه همکاری پررنگ‌تری داشته باشند.
جای خالی دبیرخانه دائم جشنواره
در کنار تمام نقد‌و‌نظرها درباره کیفیت برگزاری هر دوره از هر جشنواره (مانند بیست و سومین دوره جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان)، بحثی که با پایان جشنواره و برگزاری اختتامیه جای طرح می‌یابد کیفیت بهره‌گیری از تجربیات و نقد و تحلیل‌های آسیب‌شناسانه منتقدان و اهالی سینما در این دوره، برای برگزاری دوره‌های آتی است. بحثی که بسیاری پاشنه آشیل آن را نبود سازوکاری همیشگی در قالب دبیرخانه دائمی جشنواره می‌دانند. تغییرات هرساله در مدیران اجرایی و در برخی موارد سياستگذاران یک جشنواره، بی‌تردید امکان استمرار روندی ثابت و قابل نقد را در طول چند جشنواره پیاپی سلب می‌کند. همین امر موجب طرح نظر و دیدگاهی نو (و البته آزمون پس نداده)، در آستانه برگزاری هر جشنواره می‌شود که تا روز اختتامیه بستر طرح نقدهای تازه (و شاید متفاوت از دوره‌های قبل) را فراهم می‌آورد. در این راستا دبیر جشنواره بیش از دیگران می‌تواند در معرض نقد و پیگیری باشد که متأسفانه طبق روند فعلی، پس از برگزاری اختتامیه به طور کامل از پاسخگویی و نقد شدن در حوزه مرتبط با جشنواره معاف می‌شود. مسعود احمدیان، دبیر جشنواره بیست‌‌‌و‌سوم فیلم کودک هم ضمن اذعان به چنین خلأیی در امر پاسخ خواهی از مسؤولان یک جشنواره، درباره شرح وظایف یک دبیر خارج از بازه برگزاری یک جشنواره می‌گوید: دبیر جشنواره اگر واقعاً دبیر باشد، درطول سال هم وظایفی بر عهده دارد و باید این شأن را داشته باشد که مسائل حوزه مربوطه را پس از اتمام جشنواره تا افتتاح جشنواره بعد پیگیری و بررسی کند؛ دستاوردهای خود و دیگران را ارزیابی و برای دوره بعد کسب آمادگی کند. وی درباره ادامه فعالیت دبیر و دبیرخانه فیلم کودک نیز افزود: کار ما به دلیل مرکزیت دبیرخانه، پس از اتمام هر جشنواره این است که بلافاصله موارد مرتبط با دوره‌های بعد را در دستورکار قرار دهیم. همین الان که من در حال گفت‌و‌گو با شما هستم سفارش دبیرخانه برای بازبینی فیلم‌های جشنواره فجر اعلام شده و آثار هم در حال ارسال است و این فعالیت هم از اردیبهشت‌ماه به صورت روتین در جریان است. احمدیان البته ضمن تأکید بر استمرار فعالیت‌های اجرایی، خاطرنشان کرد: اما برخی فعالیت‌های مرتبط با سياستگذاری و برنامه‌ریزی در زمینه تولید آثار مورد نیاز جشنواره برای دوره آینده در جلسه‌ای نهایی می‌شود که دبیر جشنواره یکی از اعضای آن است. مدیر امور جشنواره‌های بنیاد فارابی درباره کیفیت فعالیت دبیرخانه جشنواره کودک هم گفت: ما در دفتر امور جشنواره‌های فارابی امور 2 جشنواره را به‌طور جدی پیگیری می‌کنیم؛ یکی جشنواره فیلم فجر و دیگر جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان. به تعبیری می‌توان گفت کارهای مربوط به این دو جشنواره به طور دائم در جریان است و تنها در مقاطعی تمرکز روی فجر بیشتر می‌شود و در مقاطعی تمرکز روی جشنواره کودک. البته هنوز چیزی به عنوان دبیر و دبیرخانه دائم برای این جشنواره‌ها نداریم. احمدیان تأکید کرد: من خودم با این پیشنهاد موافقم که مثلاً یک احمدیان نوعی برای مدت حداقل 3 دوره عهده‌دار دبیری جشنواره باشد تا بعد از برگزاری یک جشنواره و در طول سال هم پاسخگوی سوالات و ابهامات باشد اما عرف ما متاسفانه اینگونه است که با پایان یک جشنواره همه چیز به ظاهر تمام می‌شود تا دوره بعد و مشخص شدن دبیر جدید. در صورتی که وجود دبیر در طول سال خود می‌تواند به عنوان نقطه مرکزی و محوری سامان بخش جریان‌های فعال باشد. مانند فردی که در برج مراقبت نشسته است و نشانه‌هایی را دریافت و ارسال می‌کند. ارسال این نشانه‌ها در صورت تعیین یک دبیر دائم جزو وظایف او می‌شود و به همین دلیل هم امیدوارم هم جشنواره فجر و هم کودک به سمتی حرکت کنند که صاحب دبیرخانه ثابت شوند. وی درباره لزوم دبیرخانه ثابت همچنین تأکید کرد: با وجود این دبیرخانه شما به عنوان اهالی رسانه می‌توانید به آنجا مراجعه کنید و به صورت رودررو پیگیر روند فعالیت‌ها و پرسشگر نگاه حاکم بر سیاستگذاری‌ها باشید. اتفاقاً در همین پیگیری‌ها و گپ‌و‌گفت‌های طول سال، بسیاری از مشکلات قابل حل است. مدیر امور جشنواره‌های فارابی درباره مقدمات لازم جهت راه اندازی دبیرخانه دائم برای این دو جشنواره محوری هم گفت: به لحاظ قانونی نهایی کردن این امر به عهده معاونت سینمایی ارشاد است چرا که در واقع این معاون سینمایی وزیر ارشاد است که مسؤولیت برگزاری جشنواره‌ها را برعهده دارد اما به دلیل درگیری در مسائل دیگر و البته گستردگی حوزه مسؤولیت‌ها موقتاً اختیارات و مسؤولیت‌های برگزاری یک جشنواره را به دبیر جشنواره تفویض می‌کند. وی افزود: اگر در معاونت سینمایی حرکتی صورت بگیرد و به این نتیجه برسند که لااقل برای 2 جشنواره فیلم فجر و فیلم کودک دبیرخانه‌ای با اختیارات مشخص دایر شود، قطعاً به نفع سینما خواهد بود. مسعود احمدیان در پایان تأکید کرد: من هم در جایگاه حقوقی خودم در دفتر امور جشنواره‌ها پیگیر تحقق این امر هستم و امیدوارم هر چه زودتر به آن برسیم. نگاهی به جشنواره بیست وسوم فیلم کودک و نوجوان
خوب، بد، خوب
جشنواره بیست و سوم فیلم کودکان و نوجوانان هم به پایان رسید و از تمام حواشی و برنامه‌ها آنچه باقی ماند تجربه دیگر در کارنامه مسؤولان این جشنواره است؛ جشنواره‌ای که در میان چند نکته «خوب» ناگاه یک انتخاب یا تدبیر «بد» فضای کلی آن را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. این امر در این دوره به‌طور خاص در انتخاب آثار خودنمایی می‌کرد؛ انتخابی که یکی از اصلی‌ترین موارد قابل بررسی در این دوره از جشنواره به حساب می‌آید. اگر چه از حضور فیلم‌های قابل تأمل و امیدوارکننده‌ای چون «نخودی» (جلال فاطمی)، «هم بازی» (غلامرضا رمضانی)، «مسیرعشق» (بیژن شکرریز) و «پرواز مرغابی‌ها» (علی‌شاه حاتمی) در این دوره از جشنواره به عنوان نکات «خوب» نمی‌توان تقدیر نکرد اما نباید از انتخاب‌های «بد» هم براحتی گذشت.
حضور فیلم‌هایی چون «هر شب تنهایی» و «موج سوم» از سینمای ایران و آثاری چون «چشم»، «مغول» «سلاح پران» و... از سینمای بین‌الملل در جداول اکران انتخاب‌های عجیبی است که بی‌تردید می‌توان به عنوان نقطه ضعف هیأت‌های انتخاب بر آنها انگشت گذاشت. در کنار این انتخاب‌های نادرست، اکران نسخه ناقص (در حد کپی اولیه و بدون صداگذاری) چند فیلم هم از اتفاقاتی بود که قطعاً مسؤولان برگزاری دلایل قانع‌کننده‌ای برای آن یافته‌اند!
تعاریفی که باید از نو نوشت
تهماسب صلح‌جو از منتقدان سینما درباره وجود برخی آثار سینمایی نامربوط به حوزه کودکان درجداول اکران جشنواره معتقد است: ما از سینمای کودک و نوجوان تعریفی کلیشه‌ای و قراردادی داریم که از سال‌های گذشته هم این تعریف وجود داشته و فکر می‌کنم وقت آن رسیده قبل از آنکه به ارتباط یک فیلم با کودکان بپردازیم، در همین تعاریف تجدید نظر کنیم. صلح‌جو در تبیین این تعاریف ادامه داد: ما باید ببینیم آیا واقعاً در یک فیلم مربوط به سینمای کودک و نوجوان باید واقعاً بازیگران و شخصیت‌های محوری کودک باشند؟ آیا نمی‌شود فیلمی در فضای اجتماعی و در دنیایی نزدیک به کودکان ساخته شود و عنوان سینمای کودک هم داشته باشد؟ این تعاریف است که واقعاً نیاز به بازنگری دارد. وقتی این تعریف وسیع‌تر شده و از کلیشه‌ها خارج شود، آن وقت شاید برای انتخاب آثار شرکت کننده در جشنواره فیلم کودک هم به الگو‌های جدیدتری برسیم.
وی درباره این دوره از جشنواره می‌گوید: در مجموع جشنواره‌ای که امسال برگزار شد، در قیاس با دوره‌های قبل بویژه 2 دوره‌ای که در همدان برگزار شد، رونق لازم را نداشت و کم‌انرژی‌تر بود، حتی خیلی از چهره‌های مطرح سینمای کودک که حضورشان می‌توانست فضای جشنواره را گرم‌تر کند، غایب بودند، به همین دلایل هم جشنواره امسال رونق کمتری داشت. اما وی درباره کیفیت استقبال مردمی از اکران آثار گفت: مردم همدان به جشنواره فیلم علاقه‌مندند و در هر صورت از آن استقبال می‌کنند که در همین زمینه هم ما استقبال‌های پرشورتری را در دوره‌های قبل در استان شاهد بوده‌ایم. ولی بازهم در این زمینه استقبال خوب بود و این نکته مثبتی برای جشنواره بیست و سوم است.
صلح‌جو تصریح کرد: جشنواره فیلم کودک در همین مدت کم برگزاری شهر را زنده‌تر و فعال‌تر می‌کند و حس و حالی متفاوت به فضای اجتماعی و شهری همدان تزریق می‌کند که این از دلایل توجه مردمی به جشنواره است.
نشست‌های کم‌رونق اما تأثيرگذار
این منتقد وکارشناس سینمایی درباره نشست‌های نقد و بررسی فیلم‌های جشنواره که امسال با استقبال چندانی مواجه نشد هم گفت: مخاطب این نشست‌ها مردم عادی نیستند که توقع استقبال متناسب با اکران‌ها را داشته باشیم، بلکه مخاطب اینها اهالی رسانه و کسانی هستند که با شرکت در این نشست‌ها گزارش‌هایی را برای انعکاس در خبرگزاری و نشریات تنظیم می‌کنند. در عین اینکه نشست تخصصی شرکت کنندگان خاص خود را هم می‌طلبد و به کار مردم عادی نمی‌آید. صلح‌جو همچنین افزود: با این حال اینکه دیدیم اهالی رسانه هم در قیاس با اکران فیلم‌ها حضور کمرنگ‌تری در نشست‌ها داشتند فکر می‌کنم به این دلیل بود که این دوره از جشنواره به‌گونه‌ای برگزار شد که درقیاس با دوره‌های قبل چندان حال و هوای جشنواره‌ای نداشت. کیفیت آثار هم آنگونه که انتظار می‌رفت، خوب نبود.
اساسا یک جشنواره در این قالب باید تولیدات یک سال سینمای کودک را در خود بازتاب دهد و این در حالی است که در حوزه کودک ما در سال گذشته تولیدات قابل توجهی نداشتیم مگر چند اثر که این اواخر تولید شد و کم‌کم هم به جشنواره رسیدند. بالطبع با این شرایط کیفیت آثار قابل قبول نخواهد بود. این منتقد سینما که در طول جشنواره اجرا و کارشناسی چند نشست تخصصی را نیز عهده‌دار بود، در زمینه آسیب‌شناسی این نشست‌ها هم گفت: به نظر من هر اتفاقی که در یک جشنواره رخ دهد، موثراست و به تعبیری امتیازش بیشتر از مضرات احتمالی‌اش خواهد بود بنابراین نمی‌توان چنین نشست‌هایی را از برنامه حذف کرد و نادیده گرفت. وی افزود: در عین حال درباره کیفیت برگزاری باید این جلسات را شروع حرکت دانست و در ادامه مسیر به آسیب‌شناسی و نقد نقاط ضعف آن پرداخت تا به نقطه مطلوب برسد. صلح‌جو درباره آینده سینمای کودک و نقش این دوره از جشنواره در ادامه روند این سینما هم گفت: درباره سرانجام سینمای کودک، شما می‌توانید امیدوار باشید اما من فکر می‌کنم هنوز اتفاق خاصی در مسیر حرکت این سینما رخ نداده است. اگر هم اتفاقی بوده معمولاً اتفاقی در جهت عکس حرکت تکاملی و موجب رنگ باختن اینگونه سینمایی بوده است. اما بازهم تأکید می‌کنم که هنوز می‌توان امیدوار به تحول بود.
داوری داوران بین‌الملل در فراغ بال
بخش بین‌الملل این دوره از جشنواره بویژه در بخش داوری آثار هم حرف و حدیث‌های بسیاری به همراه داشت، اما روایت مدیر امور بین‌الملل بنیاد فارابی متفاوت از خبرهای برخی رسانه‌هاست: امسال به دلیل تعداد بالای آثار و تنوع رده‌های سنی مخاطبان در بخش بین‌الملل ما بخش مسابقه جشنواره را به 2 قسمت تقسیم کردیم؛ یکی مربوط به کودکان 5 تا 8 سال و دیگری 8 سال به بالا که دسته اول آثار داوری ویژه‌ای با حضور داوران کودک (از بیش از 15 کشور دنیا) هم داشت. امیر اسفندیاری درباره ترکیب داوران بخش بین‌الملل خاطر نشان کرد: در بخش بزرگسالان بین‌الملل هم 5 داور از کشورهای یونان، تونس، ترکیه، سریلانکا و برزیل داشتیم که به همراهی 2 داور از ایران (رسول صدرعاملی و ابراهیم فروزش) به داوری آثار این بخش پرداختند. وی درباره تاریخ ورود داوران بین‌الملل و نحوه داوری آثار که برخی رسانه‌ها آن را با تأخیر و عجله تحلیل کرده بودند، هم گفت: تعدادی از این داوران دقیقاً در تاریخ 8 مردادماه وارد ایران و در تهران مستقر شدند و از 9 مرداد این گروه کامل شد. از روز دهم نمایش آثار برای این گروه از داوران آغاز شد و ایشان با فراغ بال توانستند آثار را ببینند و برای جمع‌بندی و اعلام رأی هم زمان کافی داشتند.
انتخاب داوران کودک با معیار جهانی
اسفندیاری درباره چگونگی انتخاب داوران کودک بین‌المللی هم گفت: در این زمینه ما در هر دوره با ارگان‌های بین‌المللی در تماس هستیم. این ارگان‌ها مجموعه آزمون‌هايی در رده‌های سنی 10 تا 14 سال برگزار می‌کنند. معیار اصلی این آزمون‌ها هم آشنایی با سینما و توانایی مکالمه به زبان انگلیسی برای بحث و نظر درباره آثار است. وی افزود: براساس همین آزمون‌ها از هر یک از کشورها یک دختر و یک پسر انتخاب و به جشنواره مبدأ معرفی می‌شوند. البته در مواردی در این دوره از جشنواره فیلم کودک به دلیل بروز مشکلاتی در زمینه صدور ویزا و مواردی از این دست، برخی کشورها نتوانستند هر 2 داور را برای حضور در جشنواره اعزام کنند. البته اسفندیاری تصریح دارد: با توجه به جمیع جهات باید گفت میهمانان خارجی در این دوره از جشنواره حضور قابل توجهی داشتند. اسفندیاری درباره دیگر جشنواره‌هایی که از داوری کودکان برای اعلام برگزیدگان بهره می‌گیرد، هم گفت: جشنواره‌های دیگری هم هستند که از این داوران کودک بهره می‌برند که از آن میان جشنواره جیفونی یکی از فعال‌ترین‌هاست که ما در چند دوره از آن تعدادی از بچه‌های ایرانی را انتخاب و برای داوری اعزام کردیم. جالب اینکه در هر دوره هم معمولاً خوش درخشیدند و توانستند از مواضع خود درباره آثار بخوبی دفاع کنند. وی ادامه داد: اگرچه این اعزام 2 سال اخیر متوقف شده است اما مهم این است که ما در این تعامل با این سیستم کارکردیم و آشنایی کامل را به دست آوردیم. غیر از جیفونی هم جشنواره‌های دیگری چون قاهره، المپیاد (یونان) و سینه‌تیک (آمستردام) هم از این سیستم داوری بهره برده‌اند؛ البته نوع اجرا در هر کدام متفاوت از دیگری است.
لزوم تعامل فارابی و تلویزیون به نفع جشنواره
مسؤول امور بین‌الملل جشنواره درباره فیلم‌های حاضر در این بخش هم گفت: در این دوره از جشنواره هم فیلم‌های بسیار خوبی در بخش بین‌الملل داشتیم و هم تعداد زیادی فیلم که حتی ما را مجبور کرد برخی از آثار را در بخش خارج از مسابقه قرار دهیم. اسفندیاری درباره خرید حقوق این آثار هم تصریح کرد: اصل بر این است که برای اکران یک فیلم از سوی بنیاد فارابی حتماً نیاز به خرید حقوق فیلم است اما در نمایش جشنواره‌ای روش متفاوتی مرسوم است که بر محور تعامل و توافق با تهیه‌کننده یک فیلم صورت می‌گیرد. وی افزود: در این راستا هم به روز بودن آثار مدنظر است اما اگر فیلمی قبلاً توسط تلویزیون خریداری و پخش شده باشد، از اولویت خارج می‌شود. البته در این زمینه نیاز به تعامل بیشتر میان فارابی و تلویزیون است که بعضاً هم اتفاقاتی می‌افتد اما نه آنگونه که باید. اسفندیاری تأکید کرد: لازم است صداوسیما و بنیاد سینمایی فارابی در این زمینه همکاری پررنگ‌تری داشته باشند.
جای خالی دبیرخانه دائم جشنواره
در کنار تمام نقد‌و‌نظرها درباره کیفیت برگزاری هر دوره از هر جشنواره (مانند بیست و سومین دوره جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان)، بحثی که با پایان جشنواره و برگزاری اختتامیه جای طرح می‌یابد کیفیت بهره‌گیری از تجربیات و نقد و تحلیل‌های آسیب‌شناسانه منتقدان و اهالی سینما در این دوره، برای برگزاری دوره‌های آتی است. بحثی که بسیاری پاشنه آشیل آن را نبود سازوکاری همیشگی در قالب دبیرخانه دائمی جشنواره می‌دانند. تغییرات هرساله در مدیران اجرایی و در برخی موارد سياستگذاران یک جشنواره، بی‌تردید امکان استمرار روندی ثابت و قابل نقد را در طول چند جشنواره پیاپی سلب می‌کند. همین امر موجب طرح نظر و دیدگاهی نو (و البته آزمون پس نداده)، در آستانه برگزاری هر جشنواره می‌شود که تا روز اختتامیه بستر طرح نقدهای تازه (و شاید متفاوت از دوره‌های قبل) را فراهم می‌آورد. در این راستا دبیر جشنواره بیش از دیگران می‌تواند در معرض نقد و پیگیری باشد که متأسفانه طبق روند فعلی، پس از برگزاری اختتامیه به طور کامل از پاسخگویی و نقد شدن در حوزه مرتبط با جشنواره معاف می‌شود. مسعود احمدیان، دبیر جشنواره بیست‌‌‌و‌سوم فیلم کودک هم ضمن اذعان به چنین خلأیی در امر پاسخ خواهی از مسؤولان یک جشنواره، درباره شرح وظایف یک دبیر خارج از بازه برگزاری یک جشنواره می‌گوید: دبیر جشنواره اگر واقعاً دبیر باشد، درطول سال هم وظایفی بر عهده دارد و باید این شأن را داشته باشد که مسائل حوزه مربوطه را پس از اتمام جشنواره تا افتتاح جشنواره بعد پیگیری و بررسی کند؛ دستاوردهای خود و دیگران را ارزیابی و برای دوره بعد کسب آمادگی کند. وی درباره ادامه فعالیت دبیر و دبیرخانه فیلم کودک نیز افزود: کار ما به دلیل مرکزیت دبیرخانه، پس از اتمام هر جشنواره این است که بلافاصله موارد مرتبط با دوره‌های بعد را در دستورکار قرار دهیم. همین الان که من در حال گفت‌و‌گو با شما هستم سفارش دبیرخانه برای بازبینی فیلم‌های جشنواره فجر اعلام شده و آثار هم در حال ارسال است و این فعالیت هم از اردیبهشت‌ماه به صورت روتین در جریان است. احمدیان البته ضمن تأکید بر استمرار فعالیت‌های اجرایی، خاطرنشان کرد: اما برخی فعالیت‌های مرتبط با سياستگذاری و برنامه‌ریزی در زمینه تولید آثار مورد نیاز جشنواره برای دوره آینده در جلسه‌ای نهایی می‌شود که دبیر جشنواره یکی از اعضای آن است. مدیر امور جشنواره‌های بنیاد فارابی درباره کیفیت فعالیت دبیرخانه جشنواره کودک هم گفت: ما در دفتر امور جشنواره‌های فارابی امور 2 جشنواره را به‌طور جدی پیگیری می‌کنیم؛ یکی جشنواره فیلم فجر و دیگر جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان. به تعبیری می‌توان گفت کارهای مربوط به این دو جشنواره به طور دائم در جریان است و تنها در مقاطعی تمرکز روی فجر بیشتر می‌شود و در مقاطعی تمرکز روی جشنواره کودک. البته هنوز چیزی به عنوان دبیر و دبیرخانه دائم برای این جشنواره‌ها نداریم. احمدیان تأکید کرد: من خودم با این پیشنهاد موافقم که مثلاً یک احمدیان نوعی برای مدت حداقل 3 دوره عهده‌دار دبیری جشنواره باشد تا بعد از برگزاری یک جشنواره و در طول سال هم پاسخگوی سوالات و ابهامات باشد اما عرف ما متاسفانه اینگونه است که با پایان یک جشنواره همه چیز به ظاهر تمام می‌شود تا دوره بعد و مشخص شدن دبیر جدید. در صورتی که وجود دبیر در طول سال خود می‌تواند به عنوان نقطه مرکزی و محوری سامان بخش جریان‌های فعال باشد. مانند فردی که در برج مراقبت نشسته است و نشانه‌هایی را دریافت و ارسال می‌کند. ارسال این نشانه‌ها در صورت تعیین یک دبیر دائم جزو وظایف او می‌شود و به همین دلیل هم امیدوارم هم جشنواره فجر و هم کودک به سمتی حرکت کنند که صاحب دبیرخانه ثابت شوند. وی درباره لزوم دبیرخانه ثابت همچنین تأکید کرد: با وجود این دبیرخانه شما به عنوان اهالی رسانه می‌توانید به آنجا مراجعه کنید و به صورت رودررو پیگیر روند فعالیت‌ها و پرسشگر نگاه حاکم بر سیاستگذاری‌ها باشید. اتفاقاً در همین پیگیری‌ها و گپ‌و‌گفت‌های طول سال، بسیاری از مشکلات قابل حل است. مدیر امور جشنواره‌های فارابی درباره مقدمات لازم جهت راه اندازی دبیرخانه دائم برای این دو جشنواره محوری هم گفت: به لحاظ قانونی نهایی کردن این امر به عهده معاونت سینمایی ارشاد است چرا که در واقع این معاون سینمایی وزیر ارشاد است که مسؤولیت برگزاری جشنواره‌ها را برعهده دارد اما به دلیل درگیری در مسائل دیگر و البته گستردگی حوزه مسؤولیت‌ها موقتاً اختیارات و مسؤولیت‌های برگزاری یک جشنواره را به دبیر جشنواره تفویض می‌کند. وی افزود: اگر در معاونت سینمایی حرکتی صورت بگیرد و به این نتیجه برسند که لااقل برای 2 جشنواره فیلم فجر و فیلم کودک دبیرخانه‌ای با اختیارات مشخص دایر شود، قطعاً به نفع سینما خواهد بود. مسعود احمدیان در پایان تأکید کرد: من هم در جایگاه حقوقی خودم در دفتر امور جشنواره‌ها پیگیر تحقق این امر هستم و امیدوارم هر چه زودتر به آن برسیم. ارسال نظر
پربیننده