به بهانه پایان جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی
آشتی با تئاتر آیینی- سنتی
و شاید مدرن
1) در عصر کنونی بسیاری از فرهنگ‌های استوار و دیرپا زیر فشار فرهنگ‌های تازه وارد غرب رنگ باخته و از بطن زندگی مردم رخت بربسته و در کتاب‌ها و موزه‌ها زندانی شده‌اند. در این میان فرهنگ ایران‌زمین که فرهنگی غنی و متنوع است در طول تاریخ بر دیگر فرهنگ‌ها تاثیرگذار بوده است ولی شاید هم‌اکنون برای چندمین‌بار در پیله مانده تا در فرصت مناسب رشد یابد و مانند پروانه‌ای رنگارنگ و پرجاذبه خود را نمایان کرده و بر تمدن جهانی اثرگذار باشد. آنچه مسلم است هر کشوری دارای آداب، سنت، فرهنگ و آیین خاص خود است و خوشبختانه سرزمین ما نیز دارای فرهنگ و سنتی غنی و پربار است که نیاز دارد همان‌گونه که این سنت و فرهنگ دیرینه نسل به نسل به ما رسیده، ما هم همان‌طور آن را به صورت صحیح و درست به نسل و جوانان آینده انتقال دهیم. در این میان و برای حرکت به سوی این هدف مهم می‌توان از تئاتر و نمایش‌هایی که ریشه در فولکلور ما داشته و برآمده از آیین و گونه‌های نمایشی این مرز و بوم بوده و مبتنی بر آداب و رسوم ما ایرانیان است تحت عنوان تئاتر آیینی - سنتی استفاده لازم را برد. گفتنی است که تعریف تئاتر آیینی - سنتی، همان تعریفی نیست که امروز باب شده یا نمایش‌هایی که صرفا در قالب‌های شناخته شده‌ای چون تعزیه، سیاه‌بازی، نقالی و... گنجانده شده روی صحنه رفته و به عموم مردم عرضه می‌شود. در حقیقت تئاتر آیینی - سنتی، تئاتری است که به هر نحوی توانسته باشد از آیین‌ها و سنت‌‌های ما ایرانیان وام بگیرد، هرچند شاید بسیار مدرن باشد.
2) گفته می‌شود تئاتر آیینی - سنتی، تماشاگر را با تئاتر آشتی می‌دهد. در این راستا باید بیان کرد، شناخت مردم عامي از نمایش تئاتر، کارهای کلاسیکی است که از سیما می‌بینند و نه‌‌تنها ارتباطی برقرار نکرده‌اند بلکه با تئاتر قهر کرده‌اند در صورتی که اگر به گونه‌های نمایش آیینی - سنتی خودمان بهای بیشتری داده شود دگر بار، عوام و خواص با نمایش و تئاتر آیینی - سنتی آشتی خواهند کرد.
اصولا وقتی کلمه «تئاتر» به میان می‌آید کلمه «معضل و مشکل» کلماتی آشنا و ملموس هستند و با کمی اغماض، عضوی از خانواده تئاتر به شمار می‌روند. معضلات و مشکلات می‌تواند عدم تحقیق، تجزیه و تحلیل و مدون کردن این نمایش‌ها باشد، کمبود سالن تمرین، بودجه و سالن اجرا نیز از مشکلات و معضلات به شمار می‌آیند. بر این اساس می‌توان گفت، در ضرورت وجود جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی هیچ شکی نیست. اگرچه نمایش‌های آیینی و سنتی تا حد زیادی به دست فراموشی سپرده شده است اما به کمک چنین جشنواره‌ای، می‌توان دوباره طرح مسأله کرد و این کار باعث می‌شود پیکان توجه به سوی این نوع از نمایش‌ها نشانه و پرتاب شود تا اینگونه نمایش‌ها به دست فراموشی سپرده نشود و صدالبته هنرمندان این عرصه می‌توانند از این جشنواره به عنوان جایی برای عرضه و دیده شدن کارهای خود و ارتباط با تماشاچیان و جذب آنها به سوی نمایش‌های آیینی و سنتی بهره لازم را ببرند.
3) هر سال جشنوارههای مختلفی چون جشنواره تئاتر ایثار، جشنواره تئاتر دفاع مقدس، جشنواره تئاتر بانوان، جشنواره تئاتر رضوی و... برگزار می‌شود که می‌توان گفت، در رده جشنوارههای محتوایی به شمار می‌روند، یعنی محتوای آثار نقش تعیین‌کننده‌ای دارد و شکل اجرایی، نقش مهمی در این جشنواره‌ها ندارد اما در جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی، شکل اجرایی نمایش از اهمیت بسزایی برخوردار است، بنابراین می‌تواند احیاکننده نمایش‌هایی باشد که به فراموشی سپرده شده است و می‌تواند سنت‌ها و فرهنگ اصیل ایرانی را متجلی کند. به عبارت دیگر نمایش‌های آیینی و سنتی، طیفی از قالب‌های نمایشی از جمله تعزیه، روحوضی، معرکه‌گیری، نقالی و... را دربرمی‌گیرد که سبک‌های نمایشی بومی کشورمان محسوب می‌شوند، به همین دلیل برگزاری چنین رویدادی از اهمیت بالایی برخوردار است. در پایان باید تصریح کرد، یکی از راه‌های بسیار مهم در راه مبارزه با فرهنگ بیگانه، ارتقای فرهنگ آیینی و سنتی کشورهاست و خوشبختانه فرهنگ اصیل ایرانی هم دارای مفاهیم بلند و والایی است که باید در ابعاد گوناگون به آن پرداخته شود. در این راستا برگزاری جشنواره‌هایی مانند جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی می‌تواند سد بزرگی بر سر راه هجوم فرهنگ‌های بیگانه باشد و در عین حال در راه اعتلای شخصیت فرهنگی کشور و ایجاد هویت اصیل فرهنگ و هنر ایرانی تاثیرگذار باشد، از همین رو باید توجه ویژه و خاصی به آیین‌ها و جشنواره‌هایی که با این موضوعات و مضامین برگزار می‌شود، صورت گیرد. علاوه بر این با آکادمیک کردن هنرهای آیینی و سنت‌ها و برخورد علمی و دانشگاهی با هنرهای فولکلور ایرانی، می‌توان آینده، ثبات و ماندگاری هنرها و آیین‌های اصیل ایرانی را به گونه‌ای شایسته رقم زد و آینده درخشانی را برای فرهنگ و هنر ایرانی ترسیم و تضمین کرد. یادداشت
به بهانه پایان جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی
آشتی با تئاتر آیینی- سنتی
و شاید مدرن
1) در عصر کنونی بسیاری از فرهنگ‌های استوار و دیرپا زیر فشار فرهنگ‌های تازه وارد غرب رنگ باخته و از بطن زندگی مردم رخت بربسته و در کتاب‌ها و موزه‌ها زندانی شده‌اند. در این میان فرهنگ ایران‌زمین که فرهنگی غنی و متنوع است در طول تاریخ بر دیگر فرهنگ‌ها تاثیرگذار بوده است ولی شاید هم‌اکنون برای چندمین‌بار در پیله مانده تا در فرصت مناسب رشد یابد و مانند پروانه‌ای رنگارنگ و پرجاذبه خود را نمایان کرده و بر تمدن جهانی اثرگذار باشد. آنچه مسلم است هر کشوری دارای آداب، سنت، فرهنگ و آیین خاص خود است و خوشبختانه سرزمین ما نیز دارای فرهنگ و سنتی غنی و پربار است که نیاز دارد همان‌گونه که این سنت و فرهنگ دیرینه نسل به نسل به ما رسیده، ما هم همان‌طور آن را به صورت صحیح و درست به نسل و جوانان آینده انتقال دهیم. در این میان و برای حرکت به سوی این هدف مهم می‌توان از تئاتر و نمایش‌هایی که ریشه در فولکلور ما داشته و برآمده از آیین و گونه‌های نمایشی این مرز و بوم بوده و مبتنی بر آداب و رسوم ما ایرانیان است تحت عنوان تئاتر آیینی - سنتی استفاده لازم را برد. گفتنی است که تعریف تئاتر آیینی - سنتی، همان تعریفی نیست که امروز باب شده یا نمایش‌هایی که صرفا در قالب‌های شناخته شده‌ای چون تعزیه، سیاه‌بازی، نقالی و... گنجانده شده روی صحنه رفته و به عموم مردم عرضه می‌شود. در حقیقت تئاتر آیینی - سنتی، تئاتری است که به هر نحوی توانسته باشد از آیین‌ها و سنت‌‌های ما ایرانیان وام بگیرد، هرچند شاید بسیار مدرن باشد.
2) گفته می‌شود تئاتر آیینی - سنتی، تماشاگر را با تئاتر آشتی می‌دهد. در این راستا باید بیان کرد، شناخت مردم عامي از نمایش تئاتر، کارهای کلاسیکی است که از سیما می‌بینند و نه‌‌تنها ارتباطی برقرار نکرده‌اند بلکه با تئاتر قهر کرده‌اند در صورتی که اگر به گونه‌های نمایش آیینی - سنتی خودمان بهای بیشتری داده شود دگر بار، عوام و خواص با نمایش و تئاتر آیینی - سنتی آشتی خواهند کرد.
اصولا وقتی کلمه «تئاتر» به میان می‌آید کلمه «معضل و مشکل» کلماتی آشنا و ملموس هستند و با کمی اغماض، عضوی از خانواده تئاتر به شمار می‌روند. معضلات و مشکلات می‌تواند عدم تحقیق، تجزیه و تحلیل و مدون کردن این نمایش‌ها باشد، کمبود سالن تمرین، بودجه و سالن اجرا نیز از مشکلات و معضلات به شمار می‌آیند. بر این اساس می‌توان گفت، در ضرورت وجود جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی هیچ شکی نیست. اگرچه نمایش‌های آیینی و سنتی تا حد زیادی به دست فراموشی سپرده شده است اما به کمک چنین جشنواره‌ای، می‌توان دوباره طرح مسأله کرد و این کار باعث می‌شود پیکان توجه به سوی این نوع از نمایش‌ها نشانه و پرتاب شود تا اینگونه نمایش‌ها به دست فراموشی سپرده نشود و صدالبته هنرمندان این عرصه می‌توانند از این جشنواره به عنوان جایی برای عرضه و دیده شدن کارهای خود و ارتباط با تماشاچیان و جذب آنها به سوی نمایش‌های آیینی و سنتی بهره لازم را ببرند.
3) هر سال جشنوارههای مختلفی چون جشنواره تئاتر ایثار، جشنواره تئاتر دفاع مقدس، جشنواره تئاتر بانوان، جشنواره تئاتر رضوی و... برگزار می‌شود که می‌توان گفت، در رده جشنوارههای محتوایی به شمار می‌روند، یعنی محتوای آثار نقش تعیین‌کننده‌ای دارد و شکل اجرایی، نقش مهمی در این جشنواره‌ها ندارد اما در جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی، شکل اجرایی نمایش از اهمیت بسزایی برخوردار است، بنابراین می‌تواند احیاکننده نمایش‌هایی باشد که به فراموشی سپرده شده است و می‌تواند سنت‌ها و فرهنگ اصیل ایرانی را متجلی کند. به عبارت دیگر نمایش‌های آیینی و سنتی، طیفی از قالب‌های نمایشی از جمله تعزیه، روحوضی، معرکه‌گیری، نقالی و... را دربرمی‌گیرد که سبک‌های نمایشی بومی کشورمان محسوب می‌شوند، به همین دلیل برگزاری چنین رویدادی از اهمیت بالایی برخوردار است. در پایان باید تصریح کرد، یکی از راه‌های بسیار مهم در راه مبارزه با فرهنگ بیگانه، ارتقای فرهنگ آیینی و سنتی کشورهاست و خوشبختانه فرهنگ اصیل ایرانی هم دارای مفاهیم بلند و والایی است که باید در ابعاد گوناگون به آن پرداخته شود. در این راستا برگزاری جشنواره‌هایی مانند جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی می‌تواند سد بزرگی بر سر راه هجوم فرهنگ‌های بیگانه باشد و در عین حال در راه اعتلای شخصیت فرهنگی کشور و ایجاد هویت اصیل فرهنگ و هنر ایرانی تاثیرگذار باشد، از همین رو باید توجه ویژه و خاصی به آیین‌ها و جشنواره‌هایی که با این موضوعات و مضامین برگزار می‌شود، صورت گیرد. علاوه بر این با آکادمیک کردن هنرهای آیینی و سنت‌ها و برخورد علمی و دانشگاهی با هنرهای فولکلور ایرانی، می‌توان آینده، ثبات و ماندگاری هنرها و آیین‌های اصیل ایرانی را به گونه‌ای شایسته رقم زد و آینده درخشانی را برای فرهنگ و هنر ایرانی ترسیم و تضمین کرد. ارسال نظر
پربیننده