محمدرضا کردلو: فصل دوم سریال دلدادگان با تمرکز بر روزگار جوانی شخصیت‌های اصلی، در دوران انقلاب رقم می‌خورد. در واقع مسائل پیرامون انقلاب است که بر داستان سایه انداخته و درام حول آن شکل گرفته است. قسمت‌های اخیر این سریال عجیب دردناک است؛ مادری پای پله، در انتظار فرزندی که مورد غضب قرار گرفته و زندانی و تبعید شده، دق می‌کند، برادری که آرزوهایش را بر باد رفته می‌بیند و خودکشی می‌کند و «قهرمان»ی که باید همه چیز را از صفر شروع کند. با انقلاب. با تحولی که پیرامونش رخ داده و شاید تنها پدیده‌ای است که می‌تواند از رنج‌های دوران مبارزه بکاهد. این چند قسمت اخیر دلدادگان، با همه افت و خیزهای فرمی و محتوایی و نقدهایی که ممکن است بر سریال وارد باشد، یک یادآوری تاریخی است از زمانه‌ای نزدیک که کمتر روایت شده است. تعداد روایت‌های مشابه از دوران انقلاب و روایتی از آنچه بر این مردم گذشته- حداقل در 10 سال اخیر- بشدت در تلویزیون کمرنگ شده است. عدم پرداخت رسانه ملی به موضوعات پیرامون مردم و انقلاب آن هم از جنبه دراماتیک و عامه فهم، در شکاف حسی میان نسل امروز با پدیده کم‌نظیر انقلاب اسلامی بهمن 57، بی‌تاثیر نبوده است. مگر جمهوری اسلامی چند دستگاه تبلیغاتی فراگیر، مانند رسانه ملی دارد که بشود از آنها این انتظار را داشت رابطه میان آنچه «انقلاب» خوانده می‌شود را با بدنه اجتماعی و نسل‌های بعدی تقویت و تعمیق بخشد، آن هم در شرایطی که کتاب‌های درسی دانش‌آموزان ما کمترین بهره‌ای از این رویداد نبرده‌اند و سال به سال، بخشی از واقعیت‌های تاریخ معاصر نیز به بهانه‌های مختلف از این کتب حذف می‌شوند. در این بین آثاری که در تلویزیون پخش می‌شوند می‌توانند در صورت پرداختی دقیق و درست به محتوا و ورودی آگاهانه و حرفه‌ای به موضوع انقلاب و اتفاقات پیرامونی آن مورد استقبال واقع شوند. ویژگی‌هایی که مثلا در سریال «مستانه» بود، در «کیمیا» و «ارمغان تاریکی» و «گذر از رنج‌ها» نیز بود. «در چشم باد» و «روزگار قریب» هم به معنای واقعی کلمه واجد این ویژگی بودند. اگرچه سریال‌های متوسط فراوانی هم طی این سال‌ها تولید شدند که نتوانستند ارتباط مناسب و قوی با مخاطبان برقرار کنند. مرور نام فیلم‌ها و سریال‌هایی که درباره تاریخ معاصر بویژه دوران تلخ پیش از 57 و با موضوع وضعیت اقتصادی و اجتماعی مردم در روزگار «دوپهلوی» ساخته شده‌اند، ما را به این نتیجه می‌رساند که در واقع کوتاهی‌های فراوانی در این‌باره شده است. در واقع تعداد سریال‌هایی که بیان شد، به انگشت‌های یک دست هم نمی‌رسد. در سینما که جز چند کارگردان و تهیه‌کننده و نهاد مشخص، دغدغه‌ای از سوی قاطبه سینما برای پرداختن به چنین موضوعاتی وجود ندارد و تلویزیون هم هنوز متحمل هزینه‌هایی است که در دوران مدیریت سابق برای تولید «تله فیلم»ها به جای آثار فاخر داده است، اگرچه تغییر و تحولات اخیر می‌تواند امیدوار‌کننده باشد. سینما که انگار اساسا بنای چنین کاری ندارد و تلویزیون هم در روزهای بازگشت سن و سال گذشته‌ها، وقت ندارد به چنین موضوعاتی بپردازد. تجربه شکست خورده معمای شاه که به جای پرداختن به زندگی مردم در دوران رژیم سابق با تمرکز افراطی بر شخص محمدرضا پهلوی و دربار تاکید کرده بود، خود حاکی از این است که سبقتی که این روزها مستندسازان از یکدیگر در ساخت پرتره‌های سطحی از عوامل رژیم پهلوی می‌گیرند، اشتباه است و اصلا جای سوال اینجاست که تا وقتی هزاران روایت گفته نشده از «مادرهای فرزند از دست داده» و «پدر‌های جوان داده» هست، چه اصراری برای سر و شکل دادن و زنده کردن کسانی است که عوامل رقم زدن این روزگار سیاه بودند؟ روایت‌های مادران، پدران، فرزندان و همسران شهدای انقلاب آنقدر گفته نشده که بسیاری از صاحبان روایت چهره در نقاب خاک کشیدند و «روایت»شان را با خود بردند. واقعیت این است که اگر روایت صادقانه‌ای از تاریخ معاصر به دور از شعارزدگی به تصویر کشیده شود- روایتی که آمیزه‌ای از ادبیات عامیانه مردم آن دوران باشد- و در بستر درام شکل بگیرد، حتما مورد قبول خاطر مردم قرار می‌گیرد. شاید آوردن مثالی از یکی از سریال‌های موفق تلویزیون که در زمان پخش مخاطبان فراوانی نیز با خود همراه کرده بود، بد نباشد. «گذر از رنج‌ها» که یک ملودرام اجتماعی است و لایه‌ای نزدیک از وضعیت اقتصادی و اجتماعی دوران پهلوی را به تصویر می‌کشد، داستان «دنیا» دختری است رنج‌کشیده از طبقه روستایی که در دوران خفقان رضاخان و پهلوی دوم متحمل مرارت‌های بسیاری می‌شود. همه در یک نظم ناشی از بی‌سازمانی اجتماعی به او ظلم می‌کنند. سال‌های 1318 تا 1357 مقطعی از تاریخ پرفراز و نشیب ایران است که «گذر از رنج‌ها» روایتگر این سال‌هاست. اتصال یک زندگی خانوادگی به انقلاب و تحولات انقلابی که برخلاف عرف معمول در سریال‌ها، این بار نه در مرکز شهرهای بزرگ و تهران، بلکه در روستایی در گیلان روایت می‌شود، نقطه عطف ماجراست. «دنیا» دختری است که نماد مردم ظلم‌دیده و مستضعف است که چاره‌ای جز تسلیم در برابر مدیریت خان‌سالارانه و جبر سلاطینی دوره پهلوی ندارد؛ سال‌های سیاهی که برخی اصرار دارند فراموش شود؛ روزهایی که در نتیجه حکومت پهلوی 70 درصد مردم در روستاها از حداقل امکانات هم محروم بودند و در عوض تنها بخش کوچکی از تهران به عنوان نماد توسعه معرفی می‌شد (و می‌شود: تصاویری که از من و تو و بی‌بی‌سی از تهران قدیم مکرر پخش می‌شود و در صفحات اینستاگرام منتسب به سعودی نیز به انتشار می‌رسد) و در همین حال خرج‌های کلان و فسادهای مستمر دربار هم چیزی برای ملت باقی نمی‌گذاشت و در نهایت در همین فضا و به‌رغم افزایش قیمت نفت و سود سرشار آن برای پهلوی، چیزی عاید مردم نمی‌شد. آنچه در پایان افسوس این نوشته را دوچندان می‌کند، این است که ما حرف از این «مردم زندگی از دست داده» زیاد داریم که روایت‌شان نکرده‌ایم.