هزار فاميل آل سعود

دکتر حسین افتخاری موضوع منازعه قدرت در داخل خاندان سعودی یک مساله قدیمی بوده و کشته شدن ملک فیصل به دست یکی از اعضای خانواده پادشاهی در عربستان به عنوان یک سابقه تاریخی ثبت شده است. در شرایط فعلی هم تکثر و تنوع چهره‌هایی که خودشان را شایسته اداره کرسی پادشاهی می‌دانند،موجب شده که تلاش برای این منازعه و رقابت افزایش پیدا كرده است. در تحلیل بافت خانواده پادشاهي عربستان باید گفت حداقل 2 شاخه سریری و غیرسریری در عربستان وجود دارند که ملک عبدالله از شاخه سریری و سلطان از جناح دیگر خانواده پادشاهی سعودی است. پیش‌تر در درون خاندان حاکمه رقابتي جدی بین ملک عبدالله (یعنی خانواده سریری) و فرزندانش با جناح سلطان و فرزندان او وجود داشت ضمن اینکه شاخه سومی هم که سعودالفیصل، وزیر خارجه عربستان از آنهاست در این معادلات حاضر بوده و بازی مستقل دیگری را دنبال می‌کرد. تمایز بین 2 شاخه اصلی این بود که جناح سلطان و پسرش بندربن سلطان روابط بسیار نزدیکی را با مراکز قدرت و تصمیم‌گیری 2 حزب اصلی آمریکا داشتند.تمایلات افراطی به سمت آمریکا، انعقاد قراردادهای تسلیحاتی با آن کشور و ایجاد روابط نزدیک با واشنگتن از ویژگی‌هاي این افراد است. همیشه ملک عبدالله به عنوان یک نیمه اصلاح‌طلب ناسیونالیست در مقابل جناح سلطان مطرح بوده و این شکاف از ابتدا وجود داشته است. از آنجایی که بندربن سلطان طی 8 سال حکومت بوش در آمریکا توانست موقعیت بسیار برجسته‌ای را در سطح تصمیم‌گیری عربستان به دست آورده و نقشی جدی را ایفا کند، به هماهنگ‌کننده اصلی روابط عربستان و آمریکا تبدیل شد تا جایی که حتی در اوایل حکومت بوش توانست تضمین‌های لازم را درباره عدم برخورد و بروز مشکل در سیستم پادشاهی حکومت عربستان ارائه دهد. در نتیجه جایگاه بندر در منازعه قدرت پررنگ‌تر شد. در همین راستا شاخه چهارم دیگری هم به نام امیر نایف وجود دارد که از فرزندان عبدالعزیز است و با توجه به ارتباطاتی که با بخش‌هايي در درون جامعه وهابی عربستان دارد به یک قدرت چهارم و قوی تبدیل شده است. امیر نایف با توجه به ارتباطاتی که با سران سلفي و افراطیون عربستانی دارد به خوبی می‌تواند در مقابل جریان آمریکایی اصلاح‌طلب و جریان درون جامعه عربستان نقش‌آفرینی کند تا جایی که خود را یک فرد محق برای تصدی ولیعهدی یا پادشاهی بعد از ملک عبدالله می‌داند. سن بالای افراد خاندان پادشاهی عربستان یکی دیگر از دلایلی است که به منازعات سرعت می‌دهد و هرکس تلاش می‌کند پیش از رسیدن به نقطه مرگ بتواند به قله هرم قدرت در عربستان دست پیدا کند. در حال حاضر سلطان به علت بیماری در شرایطی قرار گرفته که باعث شده زمزمه تعیین ولیعهد در عربستان به گوش برسد. از آنجایی که بندر خود را فرزند سلطان می‌داند می‌خواهد پست جدی‌تری را به خود اختصاص دهد. در سال‌های حکومت بوش شاهد فعالیت وسیع او در سطح منطقه بودیم. بخشی از تلاش‌های بندربن سلطان مربوط به فعالیت‌هایی است که از طریق سلفی‌ها و وهابی‌ها در عراق انجام می‌داد. ادامه این وضع را در لبنان شاهد بودیم که موجب ایجاد تنش‌های سیاسی و مشکلات امنیتی در لبنان بود و موجب شد این کشور به نقطه بلوغ خود برسد، حتی بندربن سلطان فعالیت‌های مستقل از پادشاهی سعودی را علیه حکومت بشار اسد پایه‌ریزی کرد و این زمینه‌ای شد که از چندماه قبل تمام مسؤولیت‌های امنیتی بندربن سلطان از او سلب شود و در یک اقامت اجباری (بازداشت خانگی) به سر برده و تحت نظارت دستگاه‌های امنیتی و نظارتی قرار بگیرد. از طرف دیگر نایف به عنوان مسؤول امنیتی و وزیر کشور و همچنین معاون ملک عبدالله- نخست‌وزیر در کابینه- اقداماتی انجام مي‌دهد که موجب لغو سفر ملک‌عبدالله به آمریکا و مراکش شد. بنابر گفته‌ها او دست به اقداماتی زده که خارج از مسؤولیت‌های پست حکومتی‌اش بوده است. یعنی این مساله آنقدر برای ملک عبدالله حائز اهمیت بوده که ناچار شد این سفر را به تعویق بیندازد. معمولاً در شرایط مشابه وی شخصی را به عنوان جانشین مشخص کرده و عازم سفر می‌كرد ولی این بار ملک‌عبدالله با وجود اینکه سفر آمریکا برایش فوق‌العاده مهم بود شرایط متشنج داخلی و رقابت قدرت را به گونه‌ای تشخیص داد که صلاح ‌دید این سفر فعلا لغو شود. در مجموع منازعه قدرت در عربستان یک امر ریشه‌دار است. شرایط فعلی به گونه‌ای است که حتی امکان دارد فضای دوره ملک فیصل ‌در بین بزرگان خانواده پادشاهی سعودی تکرار شود و هرکدام از جریان‌های رقیب برای خارج کردن رقبای دیگر دست به اقداماتی بزنند. با توجه به اینکه ملک عبدالله در ساخت شخصیتی خود معتدل‌تر از مابقی جناح‌های پادشاهی است، امکان دارد از طرف جناح‌های سلفي وابسته به امیر نایف مورد تعرض قرار گیرد و بندربن سلطان هم با توجه به روابط نزدیکی که با خانواده بوش و نومحافظه‌کارها در آمریکا دارد ممکن است دسیسه دیگری را برای کشاندن ملک عبدالله به ورطه‌های نامناسب ترتیب دهد. این فضا به قدری شدید بود که حتی در سفر آقای خاتمی به عربستان، علناً به مسؤولان ایرانی اظهار داشته بودند که ما هم در درون خانواده پادشاهی مشکلات زیادی داریم و تلاشمان این است که آن را در درون خانواده حل و فصل کنیم ولی امروز نشان داده می‌شود که این اختلافات به جایی رسیده که ممکن است وضع عربستان را به کلی تغییر دهد و هرگونه تغییر و جابه‌جایی در هرم قدرت ممکن است رویکردهای عربستان را دستخوش تحول کند.