محمدرضا لطفی: در بدو پیدایش تلویزیون این پدیده نوپا از نگاه برخی تهدیدی جدی برای سینما به حساب می‌آمد. امروزه در بیشتر کشورهای پیشرفته دنیا این دو، جایگاه و هدفی کاملا مجزا و مشخص دارند و رقیب منفی هم به شمار نمی‌آیند. البته نباید این نکته را فراموش کرد که کارگردانان صاحب سبک سینما را به‌عنوان ابزار هنری‌شان برمی‌گزینند و حتی خیلی‌ها برای ورود به سینما از طریق فعالیت در تلویزیون راه را برای حضور خود در سینما هموار می‌کنند. این موضوع شاخصه‌ای منفی به حساب نمی‌آید و از آنجا که در تعریف بین‌المللی تلویزیون مهم‌ترین هدف پر کردن آنتن، سرگرم کردن مردم، خبررسانی و اطلاع‌رسانی و تا حدی آگاه‌سازی عنوان شده طبیعی است که مانند سینما قادر به تفکر و تعمق روی تولیدات خود نیست و به گفته مایکل فیشر (یکی از تئوریسین‌های سینما) در ایالت تگزاس آمریکا، سینما بیشترین سود را در تجارت رسانه‌ای از تلویزیون می‌برد چرا که تلویزیون با معرفی استعدادهای جدید این امکان را به سینما می‌دهد تا بدون کوچک‌ترین زحمتی هر ساله بهترین‌های این رسانه را دست‌چین کند و به سمت خود بکشاند. البته تلویزیون هم از این مساله زیاد ناراضی نیست، چرا که به دلیل وفور نیروهای علاقه‌مند و متعهد به سرعت برای نیاز خود جایگزین پیدا می‌کند و اکنون سال‌هاست که این بده‌بستان فرهنگی – تجاری وجود دارد و هر دو طرف هم به قدر کفایت از هم سود می‌برند. تلویزیون در کشور ما فقط مسؤول سرگرم‌سازی مردم نیست بلکه وظیفه فرهنگ سازی نیز دارد و دوش به دوش سینما و هنرهای دیگر برای اعتلای فرهنگ قدم برمی‌دارد. با این مقایسه کوچک می‌توان فهمید مسؤولان تا چه حد برای ارتقای ظرفیت این رسانه تاکید دارند. در سینما، کارگردانان و بازیگران و افراد صاحب سبکی مشغول به کار هستند و صدا و سیما هم علاوه بر بزرگان پیشکسوت، از نیروهای جوان و خلاق استفاده می‌کند و بعضا پس از کسب تجربه و درخشش در
صدا و سیما به سمت سینما گرایش پیدا می‌کنند. درست مانند قاعده‌ای که در تمام دنیا وجود دارد و این مساله باعث شده سینما تا حدودی از موضعی بالاتر به تلویزیون نگاه کند. آری، در روزگاری نه چندان دور گفتن این جمله به سینماگران شاخص که برای تلویزیون هم اثری بسازند مترادف بود با یک توصیه منفی و حتی زمانی که به یک منتقد باتجربه و نامی سفارش نقدی در ارتباط با برنامه‌های تلویزیون می‌شد با اکراه از زیر آن شانه خالی می‌کرد و بر این باور بود که آثار تلویزیونی در حدی نیست که یک نویسنده بخواهد برای آن وقت بگذارد و نام خود را برای آن برنامه خرج کند. اینگونه بود که مسابقه معروف لاک‌پشت و خرگوش آغاز شد و سینما و سیما هر کدام به راه خود ادامه دادند. سال‌ها از آن ایام گذشت و متاسفانه سینما روز به روز به فقر محتوا دچار شد و صدا و سیما بیش از پیش به فکر ارتقای تولیداتش افتاد تا اینکه در اواخر دهه 70 زنگ خطر سینما به صدا درآمد و بسیاری از دوستان چشم باز کرده و مشاهده کردند که تلویزیون از آنها پیشی گرفته است. این وضعیت ادامه پیدا کرد تا امروز که شاهدیم بیشتر کارگردانان بزرگ و صاحبنام سینما به تلویزیون روی آورده‌اند؛ افرادی مانند مسعود جعفری‌جوزانی، ابراهیم حاتمی‌کیا، کیانوش عیاری، شهرام اسدی، بهروز افخمی، سیروس الوند، مهدی فخیم‌زاده، همایون اسعدیان، فریدون جیرانی، سامان مقدم، مازیار میری و... جالب آنکه وقتی نیم‌نگاهی به آثار اخیر این افراد می‌اندازیم درمی‌یابیم که تولیدات تلویزیونی‌‌شان به مراتب از کیفیت بالاتری برخوردار است. به‌عنوان نمونه خودتان قضاوت کنید که جیرانی در تلویزیون با «مرگ تدریجی یک رویا» موفق‌تر بوده یا در سینما با فیلم «پارک‌وی»؟ همایون اسعدیان در تلویزیون با سریال «راه بی‌پایان» بهتر ظاهر شد یا در سینما با فیلم «ده‌رقمی»؟
از این دست مثال‌ها بسیار زیاد است. در واقع بسیاری موافق این ادعا هستند که این روزها تلویزیون از سینما پیشی گرفته است و البته عده‌ای هم مخالف هستند! اما آنچه واضح است اینکه دیگر نمی‌توان تلویزیون را دست‌کم گرفت و در حال حاضر بعضی از تولیدات آن از بسیاری آثار سینمایی برتر است. این موارد برخی از دلایلی است که سینماگران را به سمت تلویزیون کشانده و مضاف بر این موارد، نداشتن دغدغه گیشه در تلویزیون موجب می‌شود فیلمساز مجبور نباشد به یکسری از معادلات رایج تجاری در سینما تن دهد و با خیالی آسوده کار خود را می‌سازد و همین مساله موجب می‌شود سینماگرانی که پا به تلویزیون می‌گذارند آثار مطلوب‌تری را نسبت به کارهای سینمایی به نمایش بگذارند و حتی انگیزه بیشتری هم دارند. به هر روی این روزها قواعد ساخت فیلم و ماندگاری در سینما که هم مطلوب تهیه‌کننده باشی و هم به سطحی‌سازی دچار نشوی بسیار سخت و پیچیده شده است و یک کارگردان بیشتر از آنکه ذهن خود را درگیر کیفیت فیلم و ساختار و زیربنای قصه کند باید به فکر عبور از این قواعد پیچ در پیچ و سخت باشد. مدیران تلویزیون بسیار موفق‌تر و حرفه‌ای‌تر عمل کرده‌اند و برای همین هم سینماگران به سمت تلویزیون گرایش پیدا کرده‌اند، این موضوع انکارناپذير است و درباره خوب یا بد بودن آن نظرهای مختلفی وجود دارد. امید است سینما بتواند به جایگاه اصلی خود بازگردد تا دیگر کمتر شاهد کوچ کارگردان‌های سینما به تلویزیون باشیم. به بهانه کوچ کارگردانان سینما به تلویزیون
سینما یا تلویزیون؛ مساله این است!
محمدرضا لطفی: در بدو پیدایش تلویزیون این پدیده نوپا از نگاه برخی تهدیدی جدی برای سینما به حساب می‌آمد. امروزه در بیشتر کشورهای پیشرفته دنیا این دو، جایگاه و هدفی کاملا مجزا و مشخص دارند و رقیب منفی هم به شمار نمی‌آیند. البته نباید این نکته را فراموش کرد که کارگردانان صاحب سبک سینما را به‌عنوان ابزار هنری‌شان برمی‌گزینند و حتی خیلی‌ها برای ورود به سینما از طریق فعالیت در تلویزیون راه را برای حضور خود در سینما هموار می‌کنند. این موضوع شاخصه‌ای منفی به حساب نمی‌آید و از آنجا که در تعریف بین‌المللی تلویزیون مهم‌ترین هدف پر کردن آنتن، سرگرم کردن مردم، خبررسانی و اطلاع‌رسانی و تا حدی آگاه‌سازی عنوان شده طبیعی است که مانند سینما قادر به تفکر و تعمق روی تولیدات خود نیست و به گفته مایکل فیشر (یکی از تئوریسین‌های سینما) در ایالت تگزاس آمریکا، سینما بیشترین سود را در تجارت رسانه‌ای از تلویزیون می‌برد چرا که تلویزیون با معرفی استعدادهای جدید این امکان را به سینما می‌دهد تا بدون کوچک‌ترین زحمتی هر ساله بهترین‌های این رسانه را دست‌چین کند و به سمت خود بکشاند. البته تلویزیون هم از این مساله زیاد ناراضی نیست، چرا که به دلیل وفور نیروهای علاقه‌مند و متعهد به سرعت برای نیاز خود جایگزین پیدا می‌کند و اکنون سال‌هاست که این بده‌بستان فرهنگی – تجاری وجود دارد و هر دو طرف هم به قدر کفایت از هم سود می‌برند. تلویزیون در کشور ما فقط مسؤول سرگرم‌سازی مردم نیست بلکه وظیفه فرهنگ سازی نیز دارد و دوش به دوش سینما و هنرهای دیگر برای اعتلای فرهنگ قدم برمی‌دارد. با این مقایسه کوچک می‌توان فهمید مسؤولان تا چه حد برای ارتقای ظرفیت این رسانه تاکید دارند. در سینما، کارگردانان و بازیگران و افراد صاحب سبکی مشغول به کار هستند و صدا و سیما هم علاوه بر بزرگان پیشکسوت، از نیروهای جوان و خلاق استفاده می‌کند و بعضا پس از کسب تجربه و درخشش در
صدا و سیما به سمت سینما گرایش پیدا می‌کنند. درست مانند قاعده‌ای که در تمام دنیا وجود دارد و این مساله باعث شده سینما تا حدودی از موضعی بالاتر به تلویزیون نگاه کند. آری، در روزگاری نه چندان دور گفتن این جمله به سینماگران شاخص که برای تلویزیون هم اثری بسازند مترادف بود با یک توصیه منفی و حتی زمانی که به یک منتقد باتجربه و نامی سفارش نقدی در ارتباط با برنامه‌های تلویزیون می‌شد با اکراه از زیر آن شانه خالی می‌کرد و بر این باور بود که آثار تلویزیونی در حدی نیست که یک نویسنده بخواهد برای آن وقت بگذارد و نام خود را برای آن برنامه خرج کند. اینگونه بود که مسابقه معروف لاک‌پشت و خرگوش آغاز شد و سینما و سیما هر کدام به راه خود ادامه دادند. سال‌ها از آن ایام گذشت و متاسفانه سینما روز به روز به فقر محتوا دچار شد و صدا و سیما بیش از پیش به فکر ارتقای تولیداتش افتاد تا اینکه در اواخر دهه 70 زنگ خطر سینما به صدا درآمد و بسیاری از دوستان چشم باز کرده و مشاهده کردند که تلویزیون از آنها پیشی گرفته است. این وضعیت ادامه پیدا کرد تا امروز که شاهدیم بیشتر کارگردانان بزرگ و صاحبنام سینما به تلویزیون روی آورده‌اند؛ افرادی مانند مسعود جعفری‌جوزانی، ابراهیم حاتمی‌کیا، کیانوش عیاری، شهرام اسدی، بهروز افخمی، سیروس الوند، مهدی فخیم‌زاده، همایون اسعدیان، فریدون جیرانی، سامان مقدم، مازیار میری و... جالب آنکه وقتی نیم‌نگاهی به آثار اخیر این افراد می‌اندازیم درمی‌یابیم که تولیدات تلویزیونی‌‌شان به مراتب از کیفیت بالاتری برخوردار است. به‌عنوان نمونه خودتان قضاوت کنید که جیرانی در تلویزیون با «مرگ تدریجی یک رویا» موفق‌تر بوده یا در سینما با فیلم «پارک‌وی»؟ همایون اسعدیان در تلویزیون با سریال «راه بی‌پایان» بهتر ظاهر شد یا در سینما با فیلم «ده‌رقمی»؟
از این دست مثال‌ها بسیار زیاد است. در واقع بسیاری موافق این ادعا هستند که این روزها تلویزیون از سینما پیشی گرفته است و البته عده‌ای هم مخالف هستند! اما آنچه واضح است اینکه دیگر نمی‌توان تلویزیون را دست‌کم گرفت و در حال حاضر بعضی از تولیدات آن از بسیاری آثار سینمایی برتر است. این موارد برخی از دلایلی است که سینماگران را به سمت تلویزیون کشانده و مضاف بر این موارد، نداشتن دغدغه گیشه در تلویزیون موجب می‌شود فیلمساز مجبور نباشد به یکسری از معادلات رایج تجاری در سینما تن دهد و با خیالی آسوده کار خود را می‌سازد و همین مساله موجب می‌شود سینماگرانی که پا به تلویزیون می‌گذارند آثار مطلوب‌تری را نسبت به کارهای سینمایی به نمایش بگذارند و حتی انگیزه بیشتری هم دارند. به هر روی این روزها قواعد ساخت فیلم و ماندگاری در سینما که هم مطلوب تهیه‌کننده باشی و هم به سطحی‌سازی دچار نشوی بسیار سخت و پیچیده شده است و یک کارگردان بیشتر از آنکه ذهن خود را درگیر کیفیت فیلم و ساختار و زیربنای قصه کند باید به فکر عبور از این قواعد پیچ در پیچ و سخت باشد. مدیران تلویزیون بسیار موفق‌تر و حرفه‌ای‌تر عمل کرده‌اند و برای همین هم سینماگران به سمت تلویزیون گرایش پیدا کرده‌اند، این موضوع انکارناپذير است و درباره خوب یا بد بودن آن نظرهای مختلفی وجود دارد. امید است سینما بتواند به جایگاه اصلی خود بازگردد تا دیگر کمتر شاهد کوچ کارگردان‌های سینما به تلویزیون باشیم. ارسال نظر
پربیننده