در کشور ما با سابقه چندین هزار ساله فرهنگ و تمدن مستمر، گنجینه‌ای به وسعت یک سرزمین با صدها میلیون قطعه سند، شیء، بنا و محوطه تاریخی شکل گرفته است که ارزشی مادی بر آن متصور نیست، معهذا این گنجینه در معرض تندباد حوادث، تاراج و تخریب به سرعت رو به فرسایش و اضمحلال دارد. کمیابی و اصالت اشیای این گنجینه آنها را از انواع دیگر متمایز کرده است،هر قطعه و هر سند ابعادی نمادین دارد و نشان می‌دهد که هنرمندان این سرزمین هیچگاه صنعتگرانی ساده نبوده‌اند و هنر و نوع تلقی آنها، مفاهیم ارزشمندی از تمدنی پایدار را بیان می‌کند. تنها با فرا رسیدن مدرنیسم است که ارزش واقعی این اشیا شناخته شده و امروز آنها را نه فقط یادگاری از گذشته بلکه به عنوان آثار فرهنگی اصیل می‌شناسیم. بها دادن به این میراث،صرف بازگشت به گذشته نیست، بلکه پلی است برای ساختن آینده در جهانی که بیش از پیش در آن شناسه ملت‌ها مطرح شده و نمود یافته است. بسیاری از آحاد متجدد که توجه به هویت را تجلیل ناآگاهانه از گذشته و نقد فرهنگی معاصر می‌دانند و آن را حالتی نوستالژیک و اشتباه رایج بر زبان و قلم عامیانه یا عالمانه می‌شمارند، فراموش می‌کنند که در جهان امروز و در پس دستاورد‌های هنر مدرن و فرامدرن، ملتی که پیشینه خود را از یاد برده باشد آینده‌ای نیز در پیش‌رو نخواهند داشت و در چرخه هجوم القائات فرهنگ جهانی همچون بسیاری از ملل دیگر به سادگی محو خواهد شد.
بخشی از این پیشینه به صورت اسناد مکتوب، ابزار و اشیای تاریخی در دسترس قرار دارد و بخشی از آن در حافظه مردم بر جای مانده است، اما موزه‌ها در روزگار ما می‌توانند قسمت قابل توجهی از این پیشینه را محافظت کنند. اینکه چرا در کشور ما و با گذشت بیش از یکصد سال سابقه، موزه و موزه‌داری اینچنین مهجور مانده است باید مجریان و متولیان فرهنگی کشور را به ضرورت تغییر نگاه مدیریتی و نظام اداری حاکم بر این حوزه فرهنگی – اقتصادی وادار کند. تا زمانی که نگرش موجود به موزه‌ها به عنوان اماکن تشریفاتی و انبار‌های حفاظت تاریخی تغییر نکند، این محوطه‌های سرد و بی‌روح نمی‌توانند مردم عادی، خانواده‌ها و جوانان را به سوی خود جذب کنند. در هر کشور شمار بازدیدکنندگان از موزه‌ها، یکی از نشانه‌های رشد فرهنگی به شمار می‌رود و ما هنوز از این نوع نگرش فاصله بسیار داریم. فرهنگ آشنایی با آثار گذشتگان در خانواده‌ها با مشکل روبه‌رو است، تبلیغات لازم توسط نهاد‌های آموزشی و فرهنگی جامعه، رسانه‌ها و مطبوعات صورت نمی‌گیرد. کمتر انگیزه‌ای برای جذب جوانان به موزه‌ها وجود دارد. هر چه به تاریخ مربوط می‌شود مهجور می‌ماند و فضای موزه‌ها که نماد تاریخ و قدمت‌اند، خسته کننده و ملال‌آور می‌شوند. این مکان‌ها در کشور ما از جمله فضاهایی هستند که مردم در طول حیات خود به آن قدم نمی گذارند، زیرا نمی‌توانند در آنها به سوالات و خواسته‌های خود دست پیدا کنند. موزه‌ها در ایران راهی بس طولانی برای مردمی شدن در پیش‌رو دارند. در اینجا زمینه پژوهش و تحقیقات وجود ندارد و مخاطبان پژوهشگر فایده‌ای در موزه‌ها نمی‌یابند. موزه‌ها حتی جایی در برنامه‌های تفریحی مردم ندارند. هرگاه در میان ملتی، تاریخ و تمدن آن فراموش شود و اهمیت خود را از دست بدهد موزه‌ها هم متروک می‌مانند.
در این زمان باید تعریف مناسبی از موزه‌ها به‌عنوان ابزار توسعه فرهنگی پایدار تبیین و ارائه شود. رفتارهای امروز ما را تاریخ می‌سازد و موزه‌ها، پایه‌های تاریخی رفتار را نشان می‌دهند. این رفتار و افتخار به داشتن آن آنقدر اهمیت دارد که بسیاری از کشورهای آن را جعل می‌کنند و بسیاری دیگر با سنت‌های ابداعی در پی جبران آن هستند. اما در این سرزمین نیاز به ایجاد تاریخ نیست بلکه صرفا باید از آن استفاده صحیح و حفاظت کرد. تدوین و تصویب طرح جامع موزه‌ها که در برگیرنده قوانین مترقی و فراگیر موزه‌داری با توجه به فرهنگ‌های بومی و فرامنطقه‌ای و تثبیت جایگاه آن در حوزه فرهنگی کشور به‌عنوان یک نهاد تاثیرگزار باشد، می‌تواند نخستین گام در این راه به شمار آید. افزایش بودجه قابل توجه از طرف دولت برای توسعه و تجهیز موزه‌ها، حمایت از مشارکت سازمان‌های مردم نهاد، شوراهای شهر و روستا و شهرداری‌ها و دستگاه‌های اجرایی برای ایجاد و اداره موزه‌های محلی، روستایی، تخصصی و دانشگاهی، ایجاد تشکیلات منسجم و ارتقای سطح کارشناسی و بهره‌مندی از توانمندی‌های علمی و اجرایی کارشناسان آزاد، استفاده از تجارب جهانی و شناخت قابلیت‌های موزه و توجه به ارتقای محتوایی و تنوع موزه‌ها، مخاطب‌شناسی و جامعه‌شناسی آحاد جامعه و شناخت دقیق نیازهای ایشان می‌تواند بخشی از عقب‌ماندگی در حوزه موزه‌داری کشور را جبران کند. بدیهی است نیل به این اهداف را نمی‌توان از یک سازمان انتظار داشت و برای دقت و انسجام در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری‌ها باید از نهادها و نیروهای تخصصی و پشتوانه مالی تشکیلات شورایی که در آن متصدیان دولتی و سازمان‌های مردم نهاد فرهنگی- اقتصادی کشور حضور دارند، بهره‌مند شد. ایجاد بستر فرهنگی و پوشش آموزشی آحاد جامعه در توجه به تاریخ و پیشینه خود از زیرساخت‌های رسیدن به باورهایی است که ملت را از هجوم القائات فرهنگی و خودباختگی در امان خواهد داشت. در این عصر، موزه‌ها از نقاط اتکایی و از پیش نیازهای این عزم ملی به شمار می‌آیند. چرا موزه‌ها متروک مانده‌اند؟
در کشور ما با سابقه چندین هزار ساله فرهنگ و تمدن مستمر، گنجینه‌ای به وسعت یک سرزمین با صدها میلیون قطعه سند، شیء، بنا و محوطه تاریخی شکل گرفته است که ارزشی مادی بر آن متصور نیست، معهذا این گنجینه در معرض تندباد حوادث، تاراج و تخریب به سرعت رو به فرسایش و اضمحلال دارد. کمیابی و اصالت اشیای این گنجینه آنها را از انواع دیگر متمایز کرده است،هر قطعه و هر سند ابعادی نمادین دارد و نشان می‌دهد که هنرمندان این سرزمین هیچگاه صنعتگرانی ساده نبوده‌اند و هنر و نوع تلقی آنها، مفاهیم ارزشمندی از تمدنی پایدار را بیان می‌کند. تنها با فرا رسیدن مدرنیسم است که ارزش واقعی این اشیا شناخته شده و امروز آنها را نه فقط یادگاری از گذشته بلکه به عنوان آثار فرهنگی اصیل می‌شناسیم. بها دادن به این میراث،صرف بازگشت به گذشته نیست، بلکه پلی است برای ساختن آینده در جهانی که بیش از پیش در آن شناسه ملت‌ها مطرح شده و نمود یافته است. بسیاری از آحاد متجدد که توجه به هویت را تجلیل ناآگاهانه از گذشته و نقد فرهنگی معاصر می‌دانند و آن را حالتی نوستالژیک و اشتباه رایج بر زبان و قلم عامیانه یا عالمانه می‌شمارند، فراموش می‌کنند که در جهان امروز و در پس دستاورد‌های هنر مدرن و فرامدرن، ملتی که پیشینه خود را از یاد برده باشد آینده‌ای نیز در پیش‌رو نخواهند داشت و در چرخه هجوم القائات فرهنگ جهانی همچون بسیاری از ملل دیگر به سادگی محو خواهد شد.
بخشی از این پیشینه به صورت اسناد مکتوب، ابزار و اشیای تاریخی در دسترس قرار دارد و بخشی از آن در حافظه مردم بر جای مانده است، اما موزه‌ها در روزگار ما می‌توانند قسمت قابل توجهی از این پیشینه را محافظت کنند. اینکه چرا در کشور ما و با گذشت بیش از یکصد سال سابقه، موزه و موزه‌داری اینچنین مهجور مانده است باید مجریان و متولیان فرهنگی کشور را به ضرورت تغییر نگاه مدیریتی و نظام اداری حاکم بر این حوزه فرهنگی – اقتصادی وادار کند. تا زمانی که نگرش موجود به موزه‌ها به عنوان اماکن تشریفاتی و انبار‌های حفاظت تاریخی تغییر نکند، این محوطه‌های سرد و بی‌روح نمی‌توانند مردم عادی، خانواده‌ها و جوانان را به سوی خود جذب کنند. در هر کشور شمار بازدیدکنندگان از موزه‌ها، یکی از نشانه‌های رشد فرهنگی به شمار می‌رود و ما هنوز از این نوع نگرش فاصله بسیار داریم. فرهنگ آشنایی با آثار گذشتگان در خانواده‌ها با مشکل روبه‌رو است، تبلیغات لازم توسط نهاد‌های آموزشی و فرهنگی جامعه، رسانه‌ها و مطبوعات صورت نمی‌گیرد. کمتر انگیزه‌ای برای جذب جوانان به موزه‌ها وجود دارد. هر چه به تاریخ مربوط می‌شود مهجور می‌ماند و فضای موزه‌ها که نماد تاریخ و قدمت‌اند، خسته کننده و ملال‌آور می‌شوند. این مکان‌ها در کشور ما از جمله فضاهایی هستند که مردم در طول حیات خود به آن قدم نمی گذارند، زیرا نمی‌توانند در آنها به سوالات و خواسته‌های خود دست پیدا کنند. موزه‌ها در ایران راهی بس طولانی برای مردمی شدن در پیش‌رو دارند. در اینجا زمینه پژوهش و تحقیقات وجود ندارد و مخاطبان پژوهشگر فایده‌ای در موزه‌ها نمی‌یابند. موزه‌ها حتی جایی در برنامه‌های تفریحی مردم ندارند. هرگاه در میان ملتی، تاریخ و تمدن آن فراموش شود و اهمیت خود را از دست بدهد موزه‌ها هم متروک می‌مانند.
در این زمان باید تعریف مناسبی از موزه‌ها به‌عنوان ابزار توسعه فرهنگی پایدار تبیین و ارائه شود. رفتارهای امروز ما را تاریخ می‌سازد و موزه‌ها، پایه‌های تاریخی رفتار را نشان می‌دهند. این رفتار و افتخار به داشتن آن آنقدر اهمیت دارد که بسیاری از کشورهای آن را جعل می‌کنند و بسیاری دیگر با سنت‌های ابداعی در پی جبران آن هستند. اما در این سرزمین نیاز به ایجاد تاریخ نیست بلکه صرفا باید از آن استفاده صحیح و حفاظت کرد. تدوین و تصویب طرح جامع موزه‌ها که در برگیرنده قوانین مترقی و فراگیر موزه‌داری با توجه به فرهنگ‌های بومی و فرامنطقه‌ای و تثبیت جایگاه آن در حوزه فرهنگی کشور به‌عنوان یک نهاد تاثیرگزار باشد، می‌تواند نخستین گام در این راه به شمار آید. افزایش بودجه قابل توجه از طرف دولت برای توسعه و تجهیز موزه‌ها، حمایت از مشارکت سازمان‌های مردم نهاد، شوراهای شهر و روستا و شهرداری‌ها و دستگاه‌های اجرایی برای ایجاد و اداره موزه‌های محلی، روستایی، تخصصی و دانشگاهی، ایجاد تشکیلات منسجم و ارتقای سطح کارشناسی و بهره‌مندی از توانمندی‌های علمی و اجرایی کارشناسان آزاد، استفاده از تجارب جهانی و شناخت قابلیت‌های موزه و توجه به ارتقای محتوایی و تنوع موزه‌ها، مخاطب‌شناسی و جامعه‌شناسی آحاد جامعه و شناخت دقیق نیازهای ایشان می‌تواند بخشی از عقب‌ماندگی در حوزه موزه‌داری کشور را جبران کند. بدیهی است نیل به این اهداف را نمی‌توان از یک سازمان انتظار داشت و برای دقت و انسجام در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری‌ها باید از نهادها و نیروهای تخصصی و پشتوانه مالی تشکیلات شورایی که در آن متصدیان دولتی و سازمان‌های مردم نهاد فرهنگی- اقتصادی کشور حضور دارند، بهره‌مند شد. ایجاد بستر فرهنگی و پوشش آموزشی آحاد جامعه در توجه به تاریخ و پیشینه خود از زیرساخت‌های رسیدن به باورهایی است که ملت را از هجوم القائات فرهنگی و خودباختگی در امان خواهد داشت. در این عصر، موزه‌ها از نقاط اتکایی و از پیش نیازهای این عزم ملی به شمار می‌آیند. ارسال نظر
پربیننده