تئاتر تجربه زیباشناختی و هستی‌شناسی مخاطبان خویش را در خدمت گسترش بخشیدن به تجربه حیات انسانی در می‌آورد. در هنر تئاتر این نوع ارتباط، یک کنش متقابل و همزمانی است زیرا توفیق هنر تئاتر با حضور تماشاگر حاصل می‌شود. شناخت کافی از فرهنگ، خواسته‌‌ها، آرمان‌ها و نیازهای مخاطب، همچنین شناخت کافی از سبک‌‌ها و مکاتب و تجربه اجرایی موجب ارتباط کامل بین مخاطب و اثر هنری می‌شود. آنگاه که تئاتر به هماهنگ کردن سیستماتیک اجزای خود می‌‌اندیشد کلیدی‌‌ترین نقش را در این هماهنگ‌سازی، مخاطب به عهده دارد.آنگاه که برای داشتن تئاتر بهتر تلاش می‌شود، شناخت عمیق مخاطب محور اصلی تمام این تلاش‌هاست. برای داشتن تئاتر خوب باید مخاطب را خوب شناخت. نمایش «عدالتخانه» نوشته عارفه عنایتی و به کارگردانی حمیدرضا آذرنگ از قبل از جشنواره آیینی - سنتی در سالن شماره یک تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه می‌رفته و حال پس از وقفه‌ای که دلیل آن برگزاری جشنواره بوده، اجرای خود را از سر گرفته است. مشروطه و مشروطه چی ها، عوالم‌شان و اتفاقاتی که در آن زمان بر آنان گذشت، بالا و پایین‌های بسیاری داشته و چه بسا در این میان از نظر هنرمندان نیز مورد توجه قرار گرفته؛ با تمام وجوه مبهم و حل نشده خویش که تا به حال بر پرده تاریخ مانده و به عبارتی حک شده است. دوران مشروطه در ایران از اهمیت بسیاری برخوردار بوده و هست چه از نظر هنری و چه غیر آن؛ گذار از جامعه‌ای سنتی به جامعه‌ای مدرن و به همین دلیل محمل تضادهای فراوانی است که شماری از آنها تا به امروز نیز برای ایران و ایرانی حل نشده است.
بر این اساس آنچه در این دوران بر ما ایرانیان گذشته می‌تواند یکی از مناسب‌ترین و جذاب‌ترین سوژه‌ها برای روی صحنه رفتن یک کار تئاتر باشد، چرا که تئاتر هنری است که از تضاد و تقابل سرچشمه می‌گیرد و در واقع تضاد منشأ دیالکتیک و در عین حال دیالوگ در تئاتر است. به نظر می‌رسد پویاترین شخصیت‌های نمایشنامه عدالتخانه شخصیت‌های زن آن باشند که از پیچیدگی بیشتری برخوردارند اما شخصیت‌های مرد را کاملا می‌توان یکدست وسیاه و سفید دید، در این میان نویسنده تا به آنجا پیش می‌رود که از شخصیت «مجیر» یک قهرمان می‌سازد؛ قهرمانی که از هر جهت کامل است و گره تمام حوادث قرار است به دست او باز شود. تنها شخصیتی که در طول نمایش متحول می‌شود «ملاحت» است که تحول او پس از آشنایی و گفت‌و‌گو با مجیر از پس دیوار صورت می‌پذیرد و دیگر شخصیت‌ها از آغاز تا پایان در همان موضع ثابت خود باقی می‌مانند. این شاید در نمایشنامه‌هایی که تحت عنوان ابزورد شناخته می‌شوند به دلیل ساختار دورانی آنها قابل قبول بنمایاند اما در نمایشنامه‌ای سیاسی که حتی به نوعی می‌توان آن را ایدئولوژیک خواند به هیچ روی قابل پذیرش نیست.
از دیگر مشکلات ساختاری می‌توان به تعدد حوادث در آن اشاره کرد، این تعدد حوادث از سویی باعث پرگویی متن می‌شود و از دیگر سو نویسنده در به نتیجه رساندن آنها در می‌ماند چنانکه در پایان نه تنها کلیدی برای حل بسیاری از ابهامات متن در اختیار خواننده گذاشته نمی‌شود بلکه غلبه حوادث بیرون از متن همچون دستگیری روزنامه‌نگاران و به توپ بستن مجلس حوادث را هر چه غامض‌تر و لاینحل‌تر می‌گذارد. از جمله مهم‌ترین این حوادث می‌توان به خصومت 25 ساله میان 2 برادر اشاره کرد که به عنوان حادثه مرکزی و شکل‌دهنده رویدادهای متن عمل می‌کند اما در پایان زیر سایه اعمال قهرمانانه مجیر قرار گرفته وکاملا فراموش می‌شود و بدون آنکه به سرانجامی رسیده باشد هر دو برادر به یکباره در پایان اثر حذف می‌شوند و نشانی از آنها باقی نمی‌ماند. وجود مشکلاتی از این دست باعث می‌شود متن به‌رغم توانایی‌ها و پتانسیل بالایش نتواند به عنوان نمایشنامه‌ای منسجم ارتباط کاملی با مخاطب برقرار کند. از دیگر سو اجرا نیز به نوعی دیگر با همان مشکلی مواجه است که نمایشنامه با آن مواجه بود و آن حضور عناصر متضاد و فراز و فرودهای یکباره در طول اجراست.
در اجرای نمایش عدالتخانه به کارگردانی آذرنگ، از یک‌سو شاهد عوامل قدرتمندی هستیم که مخاطب را آماده‌پذیرش اجرایی قدرتمند می‌کند و از دیگر سو عواملی چند چنان ضعیف عمل می‌کنند که اجرا و مخاطب را با تناقضی بنیادین مواجه می‌سازند. از یک سو شاهد بازی‌هایی گیرا و قابل قبول از سوی بازیگران هستیم که بسیاری از صحنه‌ها را جذاب و جاندار می‌سازند و این بالاخص در بازی افشین‌زارعی، آذر خوارزمی و سلمان خطی نمود بیشتری می‌یابد، در سوی دیگر بخش عمده‌ای از اجرا و انرژی آن صرف جا‌به‌جایی دکورها و تعویض صحنه‌های پیاپی می‌شود که در عمل غیرضروری به نظر می‌رسد و با تمهیدات ساده‌ای از سوی کارگردان و طراح صحنه می‌توانست به حداقل کاهش یابد. اگر در برخی صحنه‌ها بالاخص در صحنه‌هایی که در خانه صفدرخان می‌گذرد و با حضور پر انرژی آذر خوارزمی شاهد ریتم جذابی هستیم که تماشاگر را با خود همراه می‌سازد، در لحظاتی دیگر از جمله گفت‌وگوهای طولانی تراب و حبیبه و مجیر و ملاحت از پس دیوار، ریتم صحنه چنان می‌افتد که تماشاگر را از همراهی باز می‌دارد و عاملی چون موسیقی آگاهانه برعامل تضاد در فضا می‌افزاید و با تلفیق فضای موسیقی ایرانی و غربی، فضای دوگانه دوران مشروطه را به خوبی منتقل می‌کند. یادداشتی بر نمایش«عدالتخانه»
حضور دیدگان مخاطب در عصری دیگر
تئاتر تجربه زیباشناختی و هستی‌شناسی مخاطبان خویش را در خدمت گسترش بخشیدن به تجربه حیات انسانی در می‌آورد. در هنر تئاتر این نوع ارتباط، یک کنش متقابل و همزمانی است زیرا توفیق هنر تئاتر با حضور تماشاگر حاصل می‌شود. شناخت کافی از فرهنگ، خواسته‌‌ها، آرمان‌ها و نیازهای مخاطب، همچنین شناخت کافی از سبک‌‌ها و مکاتب و تجربه اجرایی موجب ارتباط کامل بین مخاطب و اثر هنری می‌شود. آنگاه که تئاتر به هماهنگ کردن سیستماتیک اجزای خود می‌‌اندیشد کلیدی‌‌ترین نقش را در این هماهنگ‌سازی، مخاطب به عهده دارد.آنگاه که برای داشتن تئاتر بهتر تلاش می‌شود، شناخت عمیق مخاطب محور اصلی تمام این تلاش‌هاست. برای داشتن تئاتر خوب باید مخاطب را خوب شناخت. نمایش «عدالتخانه» نوشته عارفه عنایتی و به کارگردانی حمیدرضا آذرنگ از قبل از جشنواره آیینی - سنتی در سالن شماره یک تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه می‌رفته و حال پس از وقفه‌ای که دلیل آن برگزاری جشنواره بوده، اجرای خود را از سر گرفته است. مشروطه و مشروطه چی ها، عوالم‌شان و اتفاقاتی که در آن زمان بر آنان گذشت، بالا و پایین‌های بسیاری داشته و چه بسا در این میان از نظر هنرمندان نیز مورد توجه قرار گرفته؛ با تمام وجوه مبهم و حل نشده خویش که تا به حال بر پرده تاریخ مانده و به عبارتی حک شده است. دوران مشروطه در ایران از اهمیت بسیاری برخوردار بوده و هست چه از نظر هنری و چه غیر آن؛ گذار از جامعه‌ای سنتی به جامعه‌ای مدرن و به همین دلیل محمل تضادهای فراوانی است که شماری از آنها تا به امروز نیز برای ایران و ایرانی حل نشده است.
بر این اساس آنچه در این دوران بر ما ایرانیان گذشته می‌تواند یکی از مناسب‌ترین و جذاب‌ترین سوژه‌ها برای روی صحنه رفتن یک کار تئاتر باشد، چرا که تئاتر هنری است که از تضاد و تقابل سرچشمه می‌گیرد و در واقع تضاد منشأ دیالکتیک و در عین حال دیالوگ در تئاتر است. به نظر می‌رسد پویاترین شخصیت‌های نمایشنامه عدالتخانه شخصیت‌های زن آن باشند که از پیچیدگی بیشتری برخوردارند اما شخصیت‌های مرد را کاملا می‌توان یکدست وسیاه و سفید دید، در این میان نویسنده تا به آنجا پیش می‌رود که از شخصیت «مجیر» یک قهرمان می‌سازد؛ قهرمانی که از هر جهت کامل است و گره تمام حوادث قرار است به دست او باز شود. تنها شخصیتی که در طول نمایش متحول می‌شود «ملاحت» است که تحول او پس از آشنایی و گفت‌و‌گو با مجیر از پس دیوار صورت می‌پذیرد و دیگر شخصیت‌ها از آغاز تا پایان در همان موضع ثابت خود باقی می‌مانند. این شاید در نمایشنامه‌هایی که تحت عنوان ابزورد شناخته می‌شوند به دلیل ساختار دورانی آنها قابل قبول بنمایاند اما در نمایشنامه‌ای سیاسی که حتی به نوعی می‌توان آن را ایدئولوژیک خواند به هیچ روی قابل پذیرش نیست.
از دیگر مشکلات ساختاری می‌توان به تعدد حوادث در آن اشاره کرد، این تعدد حوادث از سویی باعث پرگویی متن می‌شود و از دیگر سو نویسنده در به نتیجه رساندن آنها در می‌ماند چنانکه در پایان نه تنها کلیدی برای حل بسیاری از ابهامات متن در اختیار خواننده گذاشته نمی‌شود بلکه غلبه حوادث بیرون از متن همچون دستگیری روزنامه‌نگاران و به توپ بستن مجلس حوادث را هر چه غامض‌تر و لاینحل‌تر می‌گذارد. از جمله مهم‌ترین این حوادث می‌توان به خصومت 25 ساله میان 2 برادر اشاره کرد که به عنوان حادثه مرکزی و شکل‌دهنده رویدادهای متن عمل می‌کند اما در پایان زیر سایه اعمال قهرمانانه مجیر قرار گرفته وکاملا فراموش می‌شود و بدون آنکه به سرانجامی رسیده باشد هر دو برادر به یکباره در پایان اثر حذف می‌شوند و نشانی از آنها باقی نمی‌ماند. وجود مشکلاتی از این دست باعث می‌شود متن به‌رغم توانایی‌ها و پتانسیل بالایش نتواند به عنوان نمایشنامه‌ای منسجم ارتباط کاملی با مخاطب برقرار کند. از دیگر سو اجرا نیز به نوعی دیگر با همان مشکلی مواجه است که نمایشنامه با آن مواجه بود و آن حضور عناصر متضاد و فراز و فرودهای یکباره در طول اجراست.
در اجرای نمایش عدالتخانه به کارگردانی آذرنگ، از یک‌سو شاهد عوامل قدرتمندی هستیم که مخاطب را آماده‌پذیرش اجرایی قدرتمند می‌کند و از دیگر سو عواملی چند چنان ضعیف عمل می‌کنند که اجرا و مخاطب را با تناقضی بنیادین مواجه می‌سازند. از یک سو شاهد بازی‌هایی گیرا و قابل قبول از سوی بازیگران هستیم که بسیاری از صحنه‌ها را جذاب و جاندار می‌سازند و این بالاخص در بازی افشین‌زارعی، آذر خوارزمی و سلمان خطی نمود بیشتری می‌یابد، در سوی دیگر بخش عمده‌ای از اجرا و انرژی آن صرف جا‌به‌جایی دکورها و تعویض صحنه‌های پیاپی می‌شود که در عمل غیرضروری به نظر می‌رسد و با تمهیدات ساده‌ای از سوی کارگردان و طراح صحنه می‌توانست به حداقل کاهش یابد. اگر در برخی صحنه‌ها بالاخص در صحنه‌هایی که در خانه صفدرخان می‌گذرد و با حضور پر انرژی آذر خوارزمی شاهد ریتم جذابی هستیم که تماشاگر را با خود همراه می‌سازد، در لحظاتی دیگر از جمله گفت‌وگوهای طولانی تراب و حبیبه و مجیر و ملاحت از پس دیوار، ریتم صحنه چنان می‌افتد که تماشاگر را از همراهی باز می‌دارد و عاملی چون موسیقی آگاهانه برعامل تضاد در فضا می‌افزاید و با تلفیق فضای موسیقی ایرانی و غربی، فضای دوگانه دوران مشروطه را به خوبی منتقل می‌کند. ارسال نظر
پربیننده