بنت‌الهدی صدر: هفته گذشته «وطن‌امروز» با فرهاد توحیدی، گفت‌و‌گویی انجام داد که باب مطرح شدن مطالب حائز اهمیتی را در حوزه فیلمنامه نویسی باز کرد. فکر اینکه فیلمنامه‌نویسی این روزها آسان شده است می‌تواند هر نیروی متخصصی در این زمینه را متعجب کند و حتی از کوره به در برد. انتقادی که توحیدی، رئیس شورای مرکزی کانون فیلمنامه‌نویسان به وضع فیلمنامه‌نویسی داشت موجب شد این‌بار دغدغه‌ها و سؤال‌هایمان را با مهدی سجاده‌چی، نویسنده فیلم‌های «روز سوم»، «رنجر»، «هبوط»، «مرد نامرئی» و «پاتال و آرزو‌های کوچک» در میان بگذاریم و پاسخ‌های او را در گفت و شنودی کوتاه بشنویم. فیلمنامه‌نویسی که نسبت به وضعیت این روزهای حرفه‌اش، احساس خطر می‌کند و صریحا دلمشغولی‌هایش را شیوا و رسا بیان می‌کند.
ملاکی برای فیلمنامه نداریم
بسیاری از فیلمنامه‌نویسان از جمله فرهاد توحیدی معتقدند که فیلمنامه‌نویسی، کار سختی است، اما این روزها ورود به این عرصه آسان شده و به نوعی هر کس که استعدادی در خود حس کرده، به این حرفه روی آورده است. مهدی سجاده‌چی در این‌باره می‌گوید: معتقدم فیلمنامه‌نویسی کاری سخت است و تخصصی، اما به چند دلیل تخصصی بودن آن معلوم نمی‌شود. اول اینکه ما ملاکی برای فیلمنامه خوب یا بد، قبل از ساخته شدن آن نداریم. اینگونه است که ابتدا یک فیلمنامه نوشته می‌شود و بعد ساخته می‌شود و بعد درباره آن قضاوت می‌شود که فیلمنامه خوب است یا بد! نکته دوم این است که برخی فکر می‌کنند فیلمنامه نوشتن مثل نوشتن قصه یا داستان است و در نتیجه، با وجود آنکه اصول و قواعد فیلمنامه‌نویسی را نمی‌دانند اما به آن روی می‌آورند، از طرفی ما خودمان را با شرایط ایده‌آل نمی‌سنجیم و به دنبال ارتقای بیشتر نیستیم. به عنوان مثال، من نوعی، به عنوان فیلمنامه‌نویس، با خودم می‌گویم، برای نوشتن یک فیلمنامه، حداقل در حد فلان فیلمنامه‌نویس موفق هستم یا می‌توانم بهتر از نویسنده فیلمنامه فلان سریال که موفق ظاهر نشده است بنویسم! بنابراین می‌نویسم و این تفکر باعث می‌شود کارم افت پیدا کند. وی در ادامه با اشاره به اینکه برخی فیلمنامه‌نویسان به آنچه هستند قانع‌اند و در نتیجه این باعث شده در نوشتن راکد بمانند اظهار می‌کند: کارها، خوب و بد ندارد. هر چه هست نوشته می‌شود و ساخته می‌شود. هیچ رقابتی برای بهتر شدن سریال‌ها وجود ندارد.
عرصه فیلمنامه‌نویسی رقابتی نیست
سجاده‌چی با انتقاد از رقابتی نبودن عرصه فیلمنامه‌نویسی تصریح می‌کند: امروز حداقل برای ورود نیرو‌های جدید رقابتی نیست و اغلب فکر می‌کنند همین‌که بلد باشند خوب داستان بنویسند کافی است. این فیلمنامه‌نویس در ادامه می گوید: تازه‌وارد‌ها به بحث یادگیری نکات و اصول فیلمنامه‌نویسی کمتر توجه دارند و مسأله همین است. به عنوان مثال اگر شما بخواهید فیلمبرداری یا کار مونتاژ را یاد بگیرید، استادتان شما را راهنمایی می‌کند و محال است بعد از یادگیری شما به استادتان بگویید، فلان دستگاه یا فلان وسیله از طریق دیگری هم روشن می‌شود، یا حداقل شما بگویید راه تازه‌ای برای روشن کردن آنها پیدا کرده‌اید. اما در فیلمنامه‌نویسی این محدودیت به نظر وجود ندارد. هر کس هر‌طور که بخواهد فیلمنامه را آغاز می‌کند یا بدون در نظر گرفتن اصول فیلمنامه نوشتن، آن را می‌نویسد و این غلط است. سجاده‌چی در پاسخ به اینکه آیا پایبند بودن به اصول باعث تکرار سوژه‌ها یا سبک نوشتن نمی‌شود، اظهار می‌کند: ایده داشتن برای آغاز فیلمنامه به نظر خوب می‌رسد و نوآوری در کارها مانع خستگی سازنده و تماشاگر می‌شود... در واقع من منظورم از رعایت کردن اصول یکسری فاکتور‌های بدیهی است. مثلا اینکه همه می‌دانند فیلمنامه باید داستان داشته باشد و حالا یک نفر تصمیم می‌گیرد، این اصل بدیهی در فیلمنامه نویسی را برای نوآوری و به عنوان ابتکار مورد توجه قرار ندهد. همه دست‌اندرکاران و مخاطبان یک کار می‌دانند یک فیلمنامه جذاب چیست، اما مهم اصولی است که موجب می‌شود این فیلمنامه شکل بگیرد و خوب از آب دربیاید. مثل این است که کسی قواعد بازی کردن شطرنج را بداند آن‌وقت بخواهد با قهرمان این رشته دست و پنجه نرم کند در حالی که از مهارت کافی بهره‌مند نیست. حالا کسی که می‌داند داستان چیست یا حتی بعضی اصول نوشتن فیلمنامه را هم می‌داند، بدون به دست آوردن مهارت نمی تواند کار گیرایی ارائه دهد. به نظر من مهارت یک فیلمنامه‌نویس مهم‌تر از برخی دانسته‌های کلیشه‌ای است که این موضوع زمان‌بر است. می‌دانید! در واقع امروز فیلمنامه‌نویسی شامل همان اصلی می‌شود که به ضرب‌المثل تبدیل شده است. اینکه همه فیلمنامه‌نویس اند مگر اینکه خلافش ثابت شود.
قریحه،آخرین نیاز فیلمنامه‌نویس است
این فیلمنامه‌نویس جایگاه قریحه را در امر فیلمنامه‌نویسی پایین‌تر از مهارت عنوان می‌کند و می‌گوید: به نظر من قریحه آخرین چیزی است که فیلمنامه‌نویس نیاز دارد. اینطور نیست که فردی به واسطه داشتن قریحه خوب، 5 سال کتاب بخواند و بعد بگوید من آماده نوشتن فیلمنامه هستم. دانش هر فرد به مرور زمان و در سال‌ها به دست می‌آید. مهارت در فیلمنامه‌نویسی به تنهایی فنی است که بسیار زمان می‌برد و نیاز به تجربه دارد. فکر می‌کنید چند فیلمنامه‌نویس موفق داریم یا داشتیم که دکترای ادبیات دارند؟ شاید شاعران یا نویسندگان چیره‌دستی داشته باشیم اما تجربه نشان داده است این افراد موفق در ادبیات، حتما افراد موفقی در فیلمنامه‌نویسی نبوده‌اند. سجاده‌چی در تایید حرف فرهاد توحیدی، درباره تعدد شبکه‌های تلویزیونی و بالا رفتن تقاضا و در نتیجه نازل شدن آثار ارائه شده در تلویزیون، اظهار می‌کند: تعداد شبکه‌های تلویزیونی بالا رفته و تقاضا هم بیشتر شده است. به قول آقای توحیدی، وقتی تقاضا بالا رود و عرضه محدود باشد، همین می‌شود. این موضوع بدیهی است. طبیعی است که کیفیت آثار نازل می‌شود چرا که در شرایط کنونی فیلمنامه‌های درجه 2 و 3 نیز بالاجبار ساخته می‌شوند اما این موضوع نباید موجب شود تقاضا را کاهش دهیم. مثل این است که بگوییم چون در شهرهای کوچک بزهکاری کمتری از شهرهای بزرگ است پس تعداد شهرهای بزرگ را کاهش دهیم. در حالی که این راه‌حل آخر نیست.
کارگردانها، زود لقب استاد می‌گیرند
وی در پاسخ به این سوال که چرا در سال‌های اخیر شایع شده است که کارگردانها و تهیه‌کنندگان در آثار ارائه شده از سوی فیلمنامه‌نویسان دست می برند نیز اظهار می‌کند: من این را بیماری عمده تلویزیون می‌دانم. 99 درصد کارگردانها در حالی که باید در قالب کار اصلی‌شان به عنوان تکنسین سر صحنه حضور داشته باشند به‌عنوان فیلسوف سر صحنه نظر می‌دهند و جالب این است که خود ما هم آن را به همین اندازه قبول داریم. باید قبول کرد که کمترین مهارت کارگردانها در فیلمنامه‌نویسی است. وی تصریح می‌کند: اندازه سینمای ما اندازه کارگردان‌های مااست. اگر امروز سینمای کوچکی داریم که راه بسیاری تا جهانی شدن دارد به قواره کارگردان‌های ما برمی‌گردد و این انکارناپذیر است چرا که در سینمای ایران اگر کارگردانی 2 تا فیلم خوب بسازد، فورا لقب استاد می‌گیرد و دیگر نیازی به رشد نمی‌بیند چرا که به مرجعی تبدیل می‌شود که باید به سراغش رفت و فقط از او یاد گرفت. این کاری است که امروز با کارگردان‌های خوب ایران می‌شود بنابراین کارگردان موفق یا شروع به درجا زدن می‌کند یا اینکه در کارهای بعدی‌اش فقط رنگ و لعاب جذاب‌تری را می‌بینیم. گفت‌و‌گوی تحلیلی «وطن‌امروز» با مهدی سجاده‌چی، مدرس و فیلمنامه‌نویس
این روزها همه فیلمنامه‌نویس اند مگر خلافش ثابت شود
بنت‌الهدی صدر: هفته گذشته «وطن‌امروز» با فرهاد توحیدی، گفت‌و‌گویی انجام داد که باب مطرح شدن مطالب حائز اهمیتی را در حوزه فیلمنامه نویسی باز کرد. فکر اینکه فیلمنامه‌نویسی این روزها آسان شده است می‌تواند هر نیروی متخصصی در این زمینه را متعجب کند و حتی از کوره به در برد. انتقادی که توحیدی، رئیس شورای مرکزی کانون فیلمنامه‌نویسان به وضع فیلمنامه‌نویسی داشت موجب شد این‌بار دغدغه‌ها و سؤال‌هایمان را با مهدی سجاده‌چی، نویسنده فیلم‌های «روز سوم»، «رنجر»، «هبوط»، «مرد نامرئی» و «پاتال و آرزو‌های کوچک» در میان بگذاریم و پاسخ‌های او را در گفت و شنودی کوتاه بشنویم. فیلمنامه‌نویسی که نسبت به وضعیت این روزهای حرفه‌اش، احساس خطر می‌کند و صریحا دلمشغولی‌هایش را شیوا و رسا بیان می‌کند.
ملاکی برای فیلمنامه نداریم
بسیاری از فیلمنامه‌نویسان از جمله فرهاد توحیدی معتقدند که فیلمنامه‌نویسی، کار سختی است، اما این روزها ورود به این عرصه آسان شده و به نوعی هر کس که استعدادی در خود حس کرده، به این حرفه روی آورده است. مهدی سجاده‌چی در این‌باره می‌گوید: معتقدم فیلمنامه‌نویسی کاری سخت است و تخصصی، اما به چند دلیل تخصصی بودن آن معلوم نمی‌شود. اول اینکه ما ملاکی برای فیلمنامه خوب یا بد، قبل از ساخته شدن آن نداریم. اینگونه است که ابتدا یک فیلمنامه نوشته می‌شود و بعد ساخته می‌شود و بعد درباره آن قضاوت می‌شود که فیلمنامه خوب است یا بد! نکته دوم این است که برخی فکر می‌کنند فیلمنامه نوشتن مثل نوشتن قصه یا داستان است و در نتیجه، با وجود آنکه اصول و قواعد فیلمنامه‌نویسی را نمی‌دانند اما به آن روی می‌آورند، از طرفی ما خودمان را با شرایط ایده‌آل نمی‌سنجیم و به دنبال ارتقای بیشتر نیستیم. به عنوان مثال، من نوعی، به عنوان فیلمنامه‌نویس، با خودم می‌گویم، برای نوشتن یک فیلمنامه، حداقل در حد فلان فیلمنامه‌نویس موفق هستم یا می‌توانم بهتر از نویسنده فیلمنامه فلان سریال که موفق ظاهر نشده است بنویسم! بنابراین می‌نویسم و این تفکر باعث می‌شود کارم افت پیدا کند. وی در ادامه با اشاره به اینکه برخی فیلمنامه‌نویسان به آنچه هستند قانع‌اند و در نتیجه این باعث شده در نوشتن راکد بمانند اظهار می‌کند: کارها، خوب و بد ندارد. هر چه هست نوشته می‌شود و ساخته می‌شود. هیچ رقابتی برای بهتر شدن سریال‌ها وجود ندارد.
عرصه فیلمنامه‌نویسی رقابتی نیست
سجاده‌چی با انتقاد از رقابتی نبودن عرصه فیلمنامه‌نویسی تصریح می‌کند: امروز حداقل برای ورود نیرو‌های جدید رقابتی نیست و اغلب فکر می‌کنند همین‌که بلد باشند خوب داستان بنویسند کافی است. این فیلمنامه‌نویس در ادامه می گوید: تازه‌وارد‌ها به بحث یادگیری نکات و اصول فیلمنامه‌نویسی کمتر توجه دارند و مسأله همین است. به عنوان مثال اگر شما بخواهید فیلمبرداری یا کار مونتاژ را یاد بگیرید، استادتان شما را راهنمایی می‌کند و محال است بعد از یادگیری شما به استادتان بگویید، فلان دستگاه یا فلان وسیله از طریق دیگری هم روشن می‌شود، یا حداقل شما بگویید راه تازه‌ای برای روشن کردن آنها پیدا کرده‌اید. اما در فیلمنامه‌نویسی این محدودیت به نظر وجود ندارد. هر کس هر‌طور که بخواهد فیلمنامه را آغاز می‌کند یا بدون در نظر گرفتن اصول فیلمنامه نوشتن، آن را می‌نویسد و این غلط است. سجاده‌چی در پاسخ به اینکه آیا پایبند بودن به اصول باعث تکرار سوژه‌ها یا سبک نوشتن نمی‌شود، اظهار می‌کند: ایده داشتن برای آغاز فیلمنامه به نظر خوب می‌رسد و نوآوری در کارها مانع خستگی سازنده و تماشاگر می‌شود... در واقع من منظورم از رعایت کردن اصول یکسری فاکتور‌های بدیهی است. مثلا اینکه همه می‌دانند فیلمنامه باید داستان داشته باشد و حالا یک نفر تصمیم می‌گیرد، این اصل بدیهی در فیلمنامه نویسی را برای نوآوری و به عنوان ابتکار مورد توجه قرار ندهد. همه دست‌اندرکاران و مخاطبان یک کار می‌دانند یک فیلمنامه جذاب چیست، اما مهم اصولی است که موجب می‌شود این فیلمنامه شکل بگیرد و خوب از آب دربیاید. مثل این است که کسی قواعد بازی کردن شطرنج را بداند آن‌وقت بخواهد با قهرمان این رشته دست و پنجه نرم کند در حالی که از مهارت کافی بهره‌مند نیست. حالا کسی که می‌داند داستان چیست یا حتی بعضی اصول نوشتن فیلمنامه را هم می‌داند، بدون به دست آوردن مهارت نمی تواند کار گیرایی ارائه دهد. به نظر من مهارت یک فیلمنامه‌نویس مهم‌تر از برخی دانسته‌های کلیشه‌ای است که این موضوع زمان‌بر است. می‌دانید! در واقع امروز فیلمنامه‌نویسی شامل همان اصلی می‌شود که به ضرب‌المثل تبدیل شده است. اینکه همه فیلمنامه‌نویس اند مگر اینکه خلافش ثابت شود.
قریحه،آخرین نیاز فیلمنامه‌نویس است
این فیلمنامه‌نویس جایگاه قریحه را در امر فیلمنامه‌نویسی پایین‌تر از مهارت عنوان می‌کند و می‌گوید: به نظر من قریحه آخرین چیزی است که فیلمنامه‌نویس نیاز دارد. اینطور نیست که فردی به واسطه داشتن قریحه خوب، 5 سال کتاب بخواند و بعد بگوید من آماده نوشتن فیلمنامه هستم. دانش هر فرد به مرور زمان و در سال‌ها به دست می‌آید. مهارت در فیلمنامه‌نویسی به تنهایی فنی است که بسیار زمان می‌برد و نیاز به تجربه دارد. فکر می‌کنید چند فیلمنامه‌نویس موفق داریم یا داشتیم که دکترای ادبیات دارند؟ شاید شاعران یا نویسندگان چیره‌دستی داشته باشیم اما تجربه نشان داده است این افراد موفق در ادبیات، حتما افراد موفقی در فیلمنامه‌نویسی نبوده‌اند. سجاده‌چی در تایید حرف فرهاد توحیدی، درباره تعدد شبکه‌های تلویزیونی و بالا رفتن تقاضا و در نتیجه نازل شدن آثار ارائه شده در تلویزیون، اظهار می‌کند: تعداد شبکه‌های تلویزیونی بالا رفته و تقاضا هم بیشتر شده است. به قول آقای توحیدی، وقتی تقاضا بالا رود و عرضه محدود باشد، همین می‌شود. این موضوع بدیهی است. طبیعی است که کیفیت آثار نازل می‌شود چرا که در شرایط کنونی فیلمنامه‌های درجه 2 و 3 نیز بالاجبار ساخته می‌شوند اما این موضوع نباید موجب شود تقاضا را کاهش دهیم. مثل این است که بگوییم چون در شهرهای کوچک بزهکاری کمتری از شهرهای بزرگ است پس تعداد شهرهای بزرگ را کاهش دهیم. در حالی که این راه‌حل آخر نیست.
کارگردانها، زود لقب استاد می‌گیرند
وی در پاسخ به این سوال که چرا در سال‌های اخیر شایع شده است که کارگردانها و تهیه‌کنندگان در آثار ارائه شده از سوی فیلمنامه‌نویسان دست می برند نیز اظهار می‌کند: من این را بیماری عمده تلویزیون می‌دانم. 99 درصد کارگردانها در حالی که باید در قالب کار اصلی‌شان به عنوان تکنسین سر صحنه حضور داشته باشند به‌عنوان فیلسوف سر صحنه نظر می‌دهند و جالب این است که خود ما هم آن را به همین اندازه قبول داریم. باید قبول کرد که کمترین مهارت کارگردانها در فیلمنامه‌نویسی است. وی تصریح می‌کند: اندازه سینمای ما اندازه کارگردان‌های مااست. اگر امروز سینمای کوچکی داریم که راه بسیاری تا جهانی شدن دارد به قواره کارگردان‌های ما برمی‌گردد و این انکارناپذیر است چرا که در سینمای ایران اگر کارگردانی 2 تا فیلم خوب بسازد، فورا لقب استاد می‌گیرد و دیگر نیازی به رشد نمی‌بیند چرا که به مرجعی تبدیل می‌شود که باید به سراغش رفت و فقط از او یاد گرفت. این کاری است که امروز با کارگردان‌های خوب ایران می‌شود بنابراین کارگردان موفق یا شروع به درجا زدن می‌کند یا اینکه در کارهای بعدی‌اش فقط رنگ و لعاب جذاب‌تری را می‌بینیم. ارسال نظر
پربیننده